Ung thư gan nguyên phát là một trong những loại ung thư phổ biến hàng đầu ở nước ta cũng như nhiều nước khác trên thế giới. Theo thống kê của Hiệp hội ung thư Hoa Kỳ năm 2008 ung thư gan đứng hàng thứ 6 ở nam giới và hàng thứ 7 ở nữ, với tỷ lệ tử vong cao đứng hàng thứ 2 ở nam và thứ 6 ở nữ trong các loại ung thư nói chung. Ở Việt Nam, ung thư biểu mô tế bào gan đứng hàng thứ 2 sau ung thư dạ dày nhưng lại là ung thư tiêu hóa phổ biến nhất ở nam giới. Ung thư biểu mô tế bào gan nếu phát hiện muộn tiên lượng bệnh rất xấu, tỷ lệ tử vong rất cao và tử vong trong một thời gian ngắn kể từ khi phát hiện bệnh.
Ung thư gan là căn bênh thầm lặng, ban đầu không có triệu chứng. Rồi mới có các triệu chứng hết sức âm thầm và mờ nhạt như cảm giác ăn không ngon, ăn khó tiêu, mệt đuối và nặng ở dưới bờ sườn bên phải. Đến bác sỹ thì mới biết là gan to và siêu âm thấy gan đã bị bướu lan rộng rồi. Bụng bị trướng nước, không thèm ăn, mệt mỏi, vàng da, là các triệu chứng ở giai đoạn trễ
Từ tháng 12/2010 đến tháng 8/2014, Bs Huỳnh Quang Huy, Phạm Minh Thông – Khoa chẩn đoán hình ảnh Bệnh viện Bạch Mai đã tiến hành đề tài nghiên cứu “Giá trị cộng hưởng từ trong chẩn đoán ung thư biểu mô tế bào gan”. Phương tiện nghiên cứu là máy cộng hưởng từ Siemens Avanto 1,5 Tesla. Sử dụng thuốc đối quang từ liều khảo sát là 0,1 mmol/kg cân nặng. Kết quả nghiên cứu được so sánh với chẩn đoán xác định trên cộng hưởng từ và giải phẫu bệnh, đối chiếu kết quả tổn thương xác định mức độ phù hợp chẩn đoán, giá trị của cộng hưởng từ phối hợp với xét nghiệm AFP trong chẩn đoán và giá trị cộng hưởng từ trong chẩn đoán huyết khối tĩnh mạch chủ ác tính dựa vào tính chất ngấm thuốc và trị số ADC.
Kết quả nghiên cứu có 144 trường hợp tham gia nghiên cứu, qua phân tích Bs Huỳnh Quang Huy đã có kết luận cộng hưởng từ chẩn đoán ung thư biểu mô tế bào gan (so với kết quả giải phẫu bệnh) có độ nhạy: 97,5%; độ đặc hiệu: 95,4%; giá trị tiên đoán dương: 99,2% và tiên đoán âm: 87,5%.
Độ nhạy, độ đặc hiệu của cộng hưởng từ càng cao khi bệnh nhân có nhiều khối u (≥ 2 khối); khối u có kích thước càng lớn; trên nền sơ gan. Khi nồng độ AFP > 200 ng/ML + xơ gan: cộng hưởng từ chẩn đoán ung thư biểu mô tế bào gan (+) phù hợp hoàn toàn với kết quả giải phẫu bệnh.
Ở nhóm không làm giải phẫu bệnh, chẩn đoán ung thư biểu mô tế bào gan dựa vào: AFP cao > 400 ng/ml + khối u có hình ảnh cộng hưởng từ điển hình của ung thư biểu mô tế bào gan.
Mức độ phù hợp giữa kết quả chẩn đoán ung thư biểu mô tế bào gan và u gan khác trên cộng hưởng từ với giải phẫu bệnh có hệ số Kappa = 0,904 (phù hợp rất tốt).
Giá trị cộng hưởng từ trong chẩn đoán huyết khối tĩnh mạch cửa ác tính: Huyết khối tĩnh mạch có tính chất ngấm thuốc giống khối ung thư biểu mô tế bào gan (chiếm tỷ lệ 69,2%). ADC trung bình của huyết khối ác tính thấp ( 1,076 x 103 mm2/s). ADC của huyết khối tĩnh mạch cửa ác tính và của khối u tương quan thuận rất mạnh (r = 0,99).
Cũng theo Bs Quang Huy những năm gần đây, cộng hưởng từ gan có những bước tiến bộ đáng kể, cho hình ảnh giải phẫu rõ nét, chi tiết. Cộng hưởng từ cho hình ảnh khảo sát tốt hơn chụp cắt lớp vi tính trong chẩn đoán bệnh lý gan mật, phát hiện được sự tăng sinh mạnh giúp phát hiện khối u lành tính và ác tính. Cộng hưởng từ kiểm soát được cùng lúc trên nhiều chuỗi Xy rất có giá trị trong chẩn đoán ung thư biểu mô tế bào gan.
Sự phát triển của ung thư biểu mô tế bào gan thường liên quan đến viêm gan mạn tính dẫn đến xơ gan, tuy nhiên vẫn có thể gặp ở những bệnh nhân viêm gan vi rút B không xơ gan, tiếp xúc với chất độc hoặc bệnh gan mạn tính khác như hematochromatosis với tỷ lệ thấp.
Bs Quang Huy cũng lưu ý nhiều nghiên cứu trên thế giới huyết khối ác tính thường trải rộng trong lòng mạch và ngấm thuốc cản quang cắt lớp vi tính hoặc thuốc đối quang từ trên hình ảnh chụp cộng hưởng từ. Tuy nhiên vẫn gặp những trường hợp không điển hình, khó phát hiện giữa huyết khối ác tính và huyết khối đơn thuần. Nồng độ xét nghiệm AFP là những trường hợp có huyết khối tĩnh mạch chủ ác tính. Kết quả nghiên cứu cho thấy giá trị AFP lớn hơn có ý nghĩa so với nhóm không có huyết khối tĩnh mạch chủ ác tính, điều này được giải thích do huyết khối tĩnh mạch chủ ác tính thường gặp với những khối ung thư biểu mô tế bào gan có kích thước lớn hoặc là thể thâm nhiễm lan toả; trong khi đó nồng độ AFP huyết thanh có tỷ lệ tương quan thuận với kích thước khối u, do vậy những trường hợp ung thư biểu mô tế bào gan có kèm huyết khối tĩnh mạch chủ ác tính AFP tăng rất cao.