Ung thư vòm mũi họng (Nasopharyngeal Carcinoma) là ung thư ít gặp ở các nước Âu – Mỹ nhưng thường gặp ở Việt Nam. Trong các ung thư Tai – Mũi – Họng và đầu cổ ở Việt Nam, ung thư vòm mũi họng xếp hàng đầu.
Theo các chuyên gia ung thư, ung thư vòm mũi họng có thể gặp ở mọi lứa tuổi, nhóm tuổi hay gặp nhất là 40 – 59, đây là nhóm tuổi lao động quan trọng của gia đình và xã hội. Đối với những vùng miền xa, miền núi do ít có điều kiện khám bệnh định kỳ chuyên sâu và cả khi đã phát hiện bệnh cũng không tiếp cận được dịch vụ chuyên sâu điều trị.
Tổn thương giải phẫu bệnh của ung thư vòm mũi họng phần lớn là ung thư tế bào biểu mô không biệt hóa hoặc ít biệt hóa, rất nhạy cảm với xạ trị nên nếu bệnh được phát hiện và điều trị sớm, tỉ lệ sống sau 5 năm của người bệnh có thể từ 50 – 70% và hơn nữa.
Từ tháng 7/2014 đến tháng 7/2017 nhóm tác giả nghiên cứu Nguyễn Công Hoàng cùng cộng sự Đại học Y Dược Thái Nguyên tiến hành nghiên cứu mô tả từng ca báo cáo đề tài “Đặc điểm về dịch tễ học của ung thư vòm mũi họng”. Đối tượng nghiên cứu là 62 bệnh nhân điều trị tại Trung tâm Ung bướu, Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên, các đối tượng nghiên cứu được chẩn đoán xác định bệnh ung thư vòm mũi họng qua lâm sàng nội soi và mô bệnh học tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên và gửi tiêu bản hội chẩn hoặc chẩn đoán bệnh tại khoa giải phẫu bệnh, Bệnh viện K và Bệnh viện Tai Mũi Họng Trung ương.
BS Nguyễn Công Hoàng phân tích báo cáo kết quả nghiên cứu, ung thư vòm mũi họng gặp ở đối tượng nghiên cứu có tuổi nhỏ hơn 10 tuổi và lớn hơn 70 tuổi. Trong nghiên cứu trường hợp trẻ nhất là 16 tuổi, lớn nhất là 79 tuổi. Nhóm tuổi có tỉ lệ mắc bệnh cao nhất trong nghiên cứu là 40 – 49 tuổi và nhóm 50 – 59 tuổi. Sự khác biệt so với nhóm tuổi khác có ý nghĩa thống kê, p < 0,05. Tuổi trung bình của đối tượng nghiên cứu là 46 đối với nữ và 50 đối với nam giới. Tỉ lệ mắc ung thư vòm mũi họng giữa nam/nữ là 2 – 3/1; trong nghiên cứu tỉ lệ nam giới mắc bệnh lên đến 85,5% (p < 0,001).
Tác giả nghiên cứu lưu ý, nhóm tuổi 30 – 59 ở nam giới là nhóm có tỉ lệ mắc bệnh ung thư vòm mũi họng cao nhất, do vậy cần tăng cường tuyên truyền cho nhóm tuổi này, thực hiện tốt các chương trình sàng lọc phát hiện sớm bệnh, nhất là ứng dụng công nghệ gen và sinh học phân tử cùng những biện pháp phát hiện bệnh sớm khác.
BS Hoàng báo cáo đối với yếu tố địa dư, phân tích nghiên cứu cho thấy tỉ lệ đối tượng nghiên cứu sống ở thành phố chiếm 19,4%; người bệnh sống ở nông thôn chiếm 58,1%; miền núi 22,6% (p < 0,05). Tác giả lưu ý có sự liên quan giữa các nhóm dân cư với thời gian từ khi có triệu chứng bệnh đầu tiên đến khi được chẩn đoán bệnh, còn gọi là thời gian phát hiện bệnh. Thời gian phát hiện bệnh càng ngắn thì việc điều trị càng có hiệu quả hơn, tuy nhiên thời gian này còn liên quan đến nhiều yếu tố, không chỉ phụ thuộc nhận thức của người bệnh mà còn liên quan đến thầy thuốc; liên quan đến đặc điểm, tiến triển của người bệnh.
Kết quả trong nghiên cứu, thời gian phát hiện bệnh hay gặp là 3 – 6 tháng chiếm 27,8%; nhóm phát hiện bệnh từ 6 – 9 tháng chiếm tỉ lệ 23,5%. Thời gian này cũng khác nhau ở nhóm người bệnh sống ở thành phố, thị xã và nông thôn, miền núi. Ở thành phố thời gian khám trước 6 tháng là 33,3%; thị xã 48,6%; cao hơn so với nhóm nông thôn (p < 0,05). Thời gian đến khám trên 6 tháng trung bình là 52,4%. Một nghiên cứu ở Hồng Kông năm 1996, thời gian đến khám trên 6 tháng là 24,4%. Đây là so sánh để thấy tầm quan trọng của công tác truyền thông giáo dục sức khỏe cộng đồng đến cộng đồng.
Các bác sĩ ung thư cho biết, triệu chứng ung thư vòm mũi họng là có một khối ở cổ gây nên do sưng hạch, chảy máu từ mũi, xung huyết mũi ở một phía của mũi, không nghe được ở một tai; thường bị nhiễm khuẩn tai; đau đầu, nhìn đôi, cảm thấy đầy ở trong họng và các vùng xoang. Các yếu tố nguy cơ gây bệnh là ăn các thức ăn ướp muối như cá muối; thịt bảo quản chứa mức cao nitrat; do virut Epstein-Barr; gia đình có người bị ung thư vòm mũi họng; ung thư này không liên quan chặt chẽ với hút thuốc lá và uống rượu như những ung thư đầu cổ khác. Các bác sĩ lưu ý khi có những thay đổi bất thường và dai dẳng trong cơ thể, ví dụ xung huyết ở mũi bất thường gây khó chịu hãy đi khám chuyên khoa tai mũi họng.
Ngô Thanh