Năm 2013, một nghiên cứu của Văn Công Minh – Sở Y tế tỉnh Vĩnh Long về tình hình tăng huyết áp (THA) ở người từ 40 tuổi trở lên tại thị xã Bình Minh tỉnh Vĩnh Long cho kết quả tỷ lệ THA chung là 33,7%.
Nghiên cứu được thực hiện trên 1.000 người; 58,9% là nữ giới, 41,1% là nam giới. Nhóm tuổi từ 50-59 cao nhất với 35,4%; lao động chân tay chiếm tỷ lệ 53,4%, sống ở nông thôn chiếm 78%. Kết quả nghiên cứu cho thấy bệnh nhân THA độ I có tỷ lệ 56,1%; THA độ II là 31,4% và THA độ III là 12,5%. Tỷ lệ đã phát hiện bệnh trước đó là 68%; điều trị chỉ bằng thuốc là 33,3%; điều trị chỉ bằng điều chỉnh lối sống là 2,3% và áp dụng cả hai là 60,3%.
Tại Khánh Hòa, Thạc sĩ điều dưỡng Nguyễn Hoàng Mỹ Thuyên – Trường Cao đẳng Y tế Khánh Hòa đã có nghiên cứu “Các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi nâng cao sức khỏe ở người lớn bị THA tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Khánh Hòa”.
Nghiên cứu được thực hiện trên 150 người, tuổi từ 35-65 đang điều trị tại Bệnh viện, được bác sĩ chẩn đoán có bệnh THA ít nhất 06 tháng. Nữ giới chiếm tỷ lệ 57,3% cao hơn so với nam giới (42,7%). Độ tuổi 45-54 chiếm tỷ lệ đông nhất 48,7%; 76% đối tượng nghiên cứu sống ở khu vực nội thành. Kết quả nghiên cứu cho thấy các hành vi đối với hoạt động về thể chất có điểm số trung bình thấp nhất, hành vi hút thuốc lá và uống rượu bia có điểm số trung bình cao nhất. Còn những hành vi về dinh dưỡng, quản lý stress, trách nhiệm đối với sức khỏe của bản thân được ghi nhận điểm số mức độ trung bình. Đối với dinh dưỡng nghiên cứu cho thấy đa số thường ăn những thức ăn muối mặn, chế biến món ăn với muối, dùng thêm nước mắm vào thức ăn nấu sẵn. Đối với hành vi về hút thuốc lá, có 84% đối tượng nghiên cứu mong muốn từ bỏ hút thuốc lá, 54% sẵn sàng tham gia vào chương trình từ bỏ hút thuốc lá. Nghiên cứu cũng cho thấy nếu có sự hỗ trợ của gia đình, bạn bè sẽ giúp cho cá nhân người bệnh THA kiên trì, hoặc tiếp tục thực hiện các hành vi có lợi phòng chống THA hoặc tự chăm sóc hàng ngày. Nghiên cứu đưa ra kiến nghị đó là cần có chương trình giáo dục nâng cao sức khỏe có chiến lược cấp quốc gia để quản lý bệnh nhân THA, thúc đẩy các hành vi hướng đến tình trạng sức khỏe tối ưu cho những người mắc bệnh THA.
Chúng ta biết rằng THA là một trong những vấn đề sức khỏe cộng đồng cần được quan tâm, không những vì tần suất mắc bệnh cao mà còn do những ảnh hưởng của bệnh THA lên cuộc sống của người bệnh.
Bệnh THA gia tăng song hành với sự gia tăng về tuổi thọ; các yếu tố thuận lợi là béo phì, stress trong cuộc sống, sự ít vận động. Theo Tố chức Y tế thế giới hiện trên thế giới có khoảng 1,6 tỷ người THA. Tại Việt Nam theo nghiên cứu của Viện Tim mạch Hà Nội năm 2001-2002, tỷ lệ THA người lớn là 23,2%. Một số nghiên cứu mới đây cho thấy tỷ lệ THA người lớn trên 25 tuổi ở một số vùng Việt Nam đã lên đến 33,3%, theo dự báo trong những năm tới số người mắc bệnh THA còn tăng cao do các yếu tố liên quan đến hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia, dinh dưỡng bất hợp lý, ít vận động, chế độ ăn nhiều muối, ít kali và canxi, tình trạng quá cân (béo phì); đời sống kinh tế và các áp lực tâm lý.
Ở trên cùng một người, trị số huyết áp có thể thay đổi theo giờ trong ngày (có xu hướng cao vào buổi sáng và thấp về đêm); hoặc theo phản ứng của cơ thể như lúc ngủ, khi có stress, sau ăn no...
Trong phân loại THA thường sử dụng cách phân loại theo JNC VII hoặc theo Tổ chức Y tế Thế giới năm 2003. Theo JNC VII, THA được phân loại huyết áp bình thường là huyết áp tâm trương < 80 mmHg, huyết áp tâm thu < 120 mmHg. Tiền THA 2 trị số này lần lượt là 80-89, 120-139; THA độ I hai trị số lần lượt là 90-99, 140-159; THA độ II hai trị số lần lượt là ≥ 100; ≥ 160 mmHg. Phân loại THA cần dựa trên kết quả đo huyết áp tại phòng khám, Nếu đo tại nhà, THA được chẩn đoán khi HA ≥ 135/85 mmHg. Nếu đo bằng máy đo HA 24 giờ, THA được chẩn đoán khi HA ≥ 125/80 mmHg. Có một vấn đề lưu ý là khoảng 10% bệnh nhân có THA áo choàng trắng, tức là họ có trị số HA cao tại Bệnh viện hay phòng khám bác sĩ nhưng HA hàng ngày hoặc đo HA 24 giờ lại bình thường.
Để phòng bệnh THA chúng ta cần điều chỉnh lối sống, chế độ làm việc, nghỉ ngơi, không hút thuốc lá từ nhỏ, không lạm dụng rượu bia; không để quá cân nặng, giảm ăn mặn, giảm mỡ bão hòa và cholesterol.
Trong điều trị THA, người bệnh phải được theo dõi và kiểm soát bằng thuốc gần như suốt đời. Ngoài ra, người bệnh cần thay đổi về các hành vi nâng cao sức khỏe, lối sống, dinh dưỡng, thể dục phù hợp. Một tin vui, vừa qua Bệnh viện Bạch Mai Hà Nội, đã áp dụng phương pháp điều trị bệnh THA bằng năng lượng sóng tần radio qua đường ống thông trên bệnh nhân HA kháng trị. Phương pháp này sử dụng 2 đường vào động mạch: một đường vào để đưa điện cực ống thông đốt, một đường vào để đưa ống thông chụp động mạch thận. Kết quả áp dụng phương pháp mới cho thấy đa số bệnh nhân đã có được HA xuống con số mong đợi là 140/90 mmHg. Nghiên cứu không ghi nhận trường hợp nào bị tắc mạch, tai biến mạch máu não, hy vọng phương pháp điều trị THA bằng năng lượng sóng có tần số radio qua đường ống thông sẽ được nhân rộng áp dụng cho nhiều cơ sở y tế trên toàn quốc.
Công Long