Một nghiên cứu của Châu Trần Phương Tuyến cùng cộng sự của Khoa Nội Cơ xương khớp- Bệnh viện Chợ Rẫy về tỷ lệ loãng xương và các yếu tố liên quan ở bệnh nhân nam trên 50 tuổi mắc bệnh lý cơ xương khớp cho kết luận loãng xương khá phổ biến ở những bệnh nhân nam trên 50 tuổi có bệnh lý cơ xương khớp, đặc biệt là bệnh nhân sử dụng corticosteroid kéo dài, giảm canxi máu và giảm estradiol.
Nghiên cứu được thực hiện trên 169 bệnh nhân nam, từ tháng 8/2013 đến tháng 4/2014, điều trị tại Khoa Nội Cơ xương khớp Bệnh viện Chợ Rẫy. Nồng độ testosterone toàn phần và estradiol toàn phần được đo bằng phương pháp ELISA. Mật độ xương được đo bằng kỹ thuật DEXS (Dual energy X ray absorptionmetry) tại hai vị trí là cột sống thắt lưng và cổ xương đùi.
Kết quả nghiên cứu cho thấy tuổi trung bình của đối tượng nghiên cứu là 66,6 tuổi; nhóm 60-69 tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất 34,3%. Theo tác giả nghiên cứu, hiện nay tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán loãng xương theo Tổ chức Y tế Thế giới là đo mật độ xương bằng phương pháp DEXA. Tuy nhiên, việc chọn vị trí để đo mật độ xương cũng sẽ ảnh hưởng đến kết quả.
Nghiên cứu của BS Phương Tuyến cho thấy tỷ lệ đối tượng nghiên cứu < 50 tuổi có bệnh lý cơ xương khớp bị loãng xương là khá cao 40,2% nếu đo mật độ xương ở cổ xương đùi và 31,4% nếu đo mật độ xương ở cột sống thắt lưng.
Những bệnh nhân sử dụng corticosteroid kéo dài là tương đương liều prednisolon > 5 mg/ngày, kéo dài > 3 tháng; uống rượu bia tương đương > 3 đơn vị/ ngày; hút thuốc lá > 100 điếu trong đời và 1 năm nay hút mỗi ngày hoặc thỉnh thoảng. Trong nghiên cứu này, số bệnh nhân có uống corticosteroid là 72 người (42,6%); sự ảnh hưởng của corticosteroid lên chuyển hóa xương qua cơ chế trực tiếp đến quá trình tạo xương do ức chế quá trình tăng sinh, biệt hóa và chức năng của tạo cốt bào, tăng hoạt tính của hủy cốt bào, giảm hấp thu canxi ở ruột, tăng thải canxi qua thận. Đối với cơ chế gián tiếp, corticosthoid làm tăng sự hủy xương do tăng PTH.
Trong nghiên cứu của BS Phương Tuyến, số bệnh nhân sử dụng corticosthroid rất cao, có một số bệnh nhân mắc bệnh gout, thoái hóa khớp lẽ ra không cần thiết dùng corticostenoid để điều trị nhưng họ vẫn dùng. Hậu quả tình trạng loãng xương thứ phát do corticosteroid xảy ra rất phổ biến.
Đối với chế độ dinh dưỡng, đặc biệt là canxi đóng vai trò rất quan trọng trong việc đạt khối lượng xương đỉnh và giúp duy trì khối lượng xương, làm giảm nguy cơ loãng xương khi lớn tuổi.
Kết quả nghiên cứu của các tác giả cho thấy tỷ lệ loãng xương tại cột sống thắt lưng và cổ xương đùi ở nhóm có canxi máu toàn phần giảm, cao hơn so với nhóm có canxi máu bình thường. Với tỷ lệ đối tượng nghiên cứu sử dụng corticosteroid lên đến 42,6%, điều này ảnh hưởng đến việc hấp thu canxi cùng với ảnh hưởng của tình trạng loãng xương thứ phát do corticosteroid nên tỷ lệ loãng xương ở nhóm bệnh nhân có giảm canxi máu cao hơn nhóm bệnh nhân bình thường.
Hormon sinh dục đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì và phát triển bộ xương. Testosterone giúp phát triển xương quanh màng, trong khi đó estrogen duy trì khối lượng và cấu trúc xương bè. Ở nam giới testosterone sẽ được biến đổi một phần thành estradiol và nguy cơ gãy xương do loãng xương do estradiol giảm thấp.
Chúng ta biết rằng, nhiều nghiên cứu nồng độ testosterone tăng nhanh từ tuổi thiếu niên đến hết tuổi dậy thì và sau đó giảm dần; đến 50 tuổi giảm nhanh. Ở độ tuổi 80-90, nồng độ Testosterone chỉ bằng 40% so với người dưới 50 tuổi.
Ở nam giới lớn tuổi, không chỉ có testosterone sụt giảm mà còn có sự sụt giảm của các hocmon khác như hormone tuyến thượng thận, estradioal, GH…Do đó, Testosterone không phải là yếu tố duy nhất ảnh hưởng đến mật độ xương ở nam giới lớn tuổi.
chúng ta biết rằng, trước đây loãng xương thường được xem là bệnh của nữ giới; tuy nhiên nhiều nghiên cứu gần đây cho thấy loãng xương nam giới đang ngày càng gia tăng. Ở Thái Lan, tỷ lệ gãy cổ xương đùi do loãng xương ở đàn ông trên 60 tuổi là 99/100.000 dân. Việt Nam ước tính sẽ có khoảng 17.000 trường hợp gãy cổ xương đùi ở những nam giới trên 60 tuổi vào năm 2030. Hệ quả gãy xương ở nam giới thường nghiêm trọng hơn so với nữ giới; tỷ lệ tử vong trong 12 tháng đầu sau gãy cổ xương đùi ở nam là 33% trong khi nữ giới chỉ có 17%.
Do loãng xương nam giới liên quan đến nguyên nhân loãng xương thứ phát như hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia, sử dụng corticosteroid kéo dài, giảm canxi máu, giảm nồng độ hormone sinh dục. Do vậy, việc tầm soát các yếu tố nguy cơ gây loãng xương thứ phát ở nam giới rất quan trọng. Ở nữ giới sự suy giảm nồng độ estrogen sau tuổi mãn kinh là rõ ràng. Ở nam giới > 50 tuổi việc suy giảm hormone sinh dục và mật độ xương đang được quan tâm và có nhiều nghiên cứu với cỡ mẫu lớn để tìm hiểu mối tương quan này.
Minh Tâm