Nhồi máu não chiếm 80% tai biến mạch máu não, trong đó thường gặp nhất là nhồi máu khu vực động mạch não giữa.
Những triệu chứng điển hình nhồi máu não là liệt nhẹ nửa người, bên phải nhiều hơn trái, rối loạn cảm giác nửa người, bán manh đồng danh hoặc bán manh góc.
Theo các chuyên gia thần kinh, thang điểm orgogozo được áp dụng rộng rãi trên thế giới, giúp đánh giá mức độ nặng của bệnh nhân, nhất là giai đoạn sớm khi chụp cắt lớp vi tính sọ não chưa có tổn thương, với ưu điểm đơn giản, dễ thực hành và không cần phải tập huấn kỹ lưỡng.
Việt Nam ở nhiều Bệnh viện, áp dụng liệu pháp tiêu sợi huyết đã thực hiện từ năm 2005, đánh giá sự cải thiện của bệnh nhân chủ yếu dựa vào thang điểm NIHSS và thang điểm Rankin.
Từ tháng 11/2016 đến tháng 01/2017, nhóm tác giả nghiên cứu Võ Hồng Khôi cùng cộng sự khoa Thần kinh Bệnh viện Bạch Mai thực hiện nghiên cứu cắt ngang, tiến cứu đề tài “Ứng dụng thang điểm Orgogozo trong thực hành lâm sàng nhằm đánh giá mức độ nặng của bệnh nhân nhồi máu động mạch não giữa giai đoạn cấp”. Đối tượng nghiên cứu là tất cả các bệnh nhân vào viện nghi ngờ có nhồi máu động mạch não giữa trong vòng 48 giờ đầu. Bệnh nhân được khám lâm sàng tỉ mỉ, xử trí tình trạng cấp cứu. Chấm điểm NIHSS và Orgogozo tại thời điểm ngay trước khi chụp cộng hưởng từ sọ não.
BS Khôi cho biết, nhồi máu não do tắc động mạch não giữa, lâm sàng có sự kết hợp nhiều triệu chứng của các nhánh nông (nhánh nông trước và nhánh nông sau), nhánh sâu, Ở nhánh nông trước sẽ có triệu chứng liệt nữa người khác bên, ưu thế tay mặt, thất ngôn Broca, bán manh cùng bên, rối loạn cảm giác đối bên ưu thế tay mặt. Đối với ở nhánh nông sau có bán manh bên cùng tên bên đối diện hoặc ¼ dưới tia thị giác, thất ngôn kiểu wernnicke. Hội chứng Gestman có liệt vận động, mất khả năng đọc và viết, mất khả năng tính toán và khả năng phân biệt phải trái. Ở bán cầu không ưu thế có hội chứng Anton Babinski mất nhận biết tên đồ vật, mất chú ý nửa bên cơ thể.
Trường hợp nhồi máu não nhánh sâu động mạch não giữa có triệu chứng liệt nửa người đối bên đồng đều, đôi khi bán manh bên cùng tên (tổn thương tia thị giác), rối loạn cảm giác thường kín đáo, nói khó. Trường hợp nhồi máu não động mạch não giữa cả nông và sâu (tắc đoạn M1 động mạch não giữa), đây là tổn thương nặng nề nhất do vùng chi phối của động mạch não giữa lớn. Lâm sàng bệnh nhân liệt nửa người nặng đối bên, mất cảm giác nửa người đối bên, bán manh bên cùng tên, thất ngôn hoàn toàn nếu tổn thương bán cầu ưu thế, rối loạn ý thức, hôn mê (có nguy cơ lọt não thùy thái dương).
BS Khôi nhận xét, trong chẩn đoán nhồi máu não trên cắt lớp vi tính sọ não, dấu hiệu nhồi máu não cấp, giai đoạn sớm trước 6 giờ rất kín đáo và khó phát hiện. Chụp cộng hưởng từ thường quy thực hiện khoảng 50% trường hợp nhồi máu giai đoạn này do phần lớn các kỹ thuật chụp cộng hưởng từ T1, T2W dựa vào các thay đổi hình thái, thay đổi tín hiệu ở những giai đoạn này sự thay đổi ít rõ rệt. Nhồi máu não gây tổn thương màng tế bào, rối loạn chuyển hóa, rối loạn bơm trao đổi ion từ đó gây dịch chuyển mức từ ngoại bào vào nội bào, gây rối loạn quá trình khuyếch tán vào protom hydro. Cộng hưởng từ khuếch tán là kỹ thuật tốt nhất để phát hiện nhồi máu não giai đoạn sớm. Các thay đổi tín hiệu trên hình ảnh cộng hưởng từ khuếch tán tùy vào thời gian, diễn tiến của nhồi máu trên hình ảnh có thể không đi đến tiến trình, phụ thuộc mức độ tổn thương, sự tưới máu. Đối với các trường hợp thiếu máu não thoáng qua, thường không có rối loạn trên hình ảnh cộng hưởng từ khuếch tán.
Hình ảnh cộng hưởng từ khuếch tán phân biệt được giữa nhồi máu cấp và nhồi máu mạn tính mà cộng hưởng từ thường quy rất khó đánh giá. Ngoài ra cộng hưởng từ khuếch tán giúp phân biệt giữa các bệnh lý giống đột quỵ não như co giật, sa sút trí tuệ, rối loạn chuyển hóa, rối loạn chức năng của não.
Về tính thể tích nhồi máu trên phim MRI khuếch tán bằng cách đo trên máy 3 chiều để dựng hình và tính thể tích. Thang điểm Orgogozo được chia thành các mức độ: 0-30 điểm rất nặng; 31-50 điểm nặng, 51-75 điểm trung bình và trên 75 điểm là mức độ nhẹ. Danh mục đánh giá gồm độ thức tỉnh, giao tiếp bằng lời, vận động mặt, quay lệch đầu và mắt, nâng cánh tay lên cao, cử động ngón tay cái, nâng cẳng chân lên cao, trương lực cơ cẳng chân, gấp mu bàn chân lên trên.
Qua phân tích nghiên cứu, có 55 bệnh nhân phù hợp tham gia nghiên cứu, bệnh nhân nhập viện với điểm Orgogozo dưới 30 chiếm tỷ lệ cao nhất (42%), mức điểm thể hiện độ nặng bệnh trung bình là 32,7%. BS Khôi lưu ý, ở thang điểm Orgogoza, vận động chiếm mức điểm khá lớn (55 điểm), do đó khi bệnh nhân thiếu sót vận động nặng, dù ý thức tốt, vẫn có điểm Orgogozo thấp (dưới 45 điểm mức độ nặng).
Thanh Tùng