Theo các chuyên gia lão khoa, tuổi là yếu tố lâm sàng chính quyết định độ cứng của động mạch lớn; tuổi cao sẽ làm thay đổi tính chất sinh lý của động mạch, thúc đẩy quá trình xơ vữa, gây cứng mạch máu.
Sự biến đổi của thành mạch máu thường xuất hiện cùng với sự tồn tại của các yếu tố nguy cơ tim mạch như hút thuốc, rối loạn lipit máu, đái tháo đường, tăng huyết áp… Rối loạn nhận thức và tăng độ cứng thành động mạch là hai bệnh cùng tồn tại song song với quá trình lão hóa. Để đánh giá, phương pháp không xâm lấn sử dụng là đo vận tốc lan truyền sóng mạch, đây là chỉ số của độ cứng động mạch đồng thời cũng là dấu hiệu của xơ vữa động mạch trong thực nghiệm và cả trên lâm sàng. Các chuyên gia cho biết một số máy hiện nay giúp đo tự động vận tốc lan truyền sóng mạch tại vị trí cảnh-đùi và cánh tay- cổ chân.
Vừa qua, nhóm tác giả nghiên cứu Hà Thị Vân Anh cùng cộng sự Bệnh viện Lão khoa Trung ương, Trường Đại học Y Hà Nội, Bệnh viện Đa khoa Hải Dương thực hiện nghiên cứu mô tả cắt ngang báo cáo đề tài “Đặc điểm chức năng nhận thức và mối liên quan với độ cứng thành động mạch ở bệnh nhân cao tuổi”. Đối tượng nghiên cứu là các bệnh nhân từ 60 tuổi trở lên, tỉnh táo, biết chữ, đến khám điều trị tại Bệnh viện Lão khoa Trung ương từ tháng 12/2015 đến tháng 10/2016. Tác giả nghiên cứu đã thực hiện đo chỉ số MMSE, đánh giá các chức năng nhận thức về trí nhớ từ, ngôn ngữ, sự chú ý, chức năng thị giác và chức năng thùy trán theo bộ câu hỏi thống nhất trong nghiên cứu.
Về độ cứng của động mạch được xác định qua chỉ số ba PWV, được đo tại hai bên của cơ thể (bên phải và bên trái) bằng máy Omron VP-1000. Đối tượng nghiên cứu được nghỉ thoải mái trước đo 10 phút, nghiên cứu viên lắp 4 vòng bít tại 2 tay 2 chân, máy tự động đo và in kết quả đo.
Đối với chức năng nhận thức, chẩn đoán sa sút trí tuệ theo tiêu chuẩn của tài liệu chẩn đoán và thống kê các rối loạn tâm thần lần thứ tư của Mỹ, các chức năng nhận thức đánh giá: nhớ từ gồm nhớ lại ngay, nhớ lại có trì hoãn, nhận biết có trì hoãn, kể lại ngay, kể lại có trì hoãn; ngôn ngữ có sửa đổi, có nói lưu loát; về chú ý có đọc xuôi dãy số, đọc ngược dãy số; chức năng thị giác gồm trắc nghiệm vẽ đồng hồ và thùy trán.
BS.Vân Anh báo cáo, có 322 đối tượng nghiên cứu được mời tham gia nghiên cứu, tuổi trung bình đối tượng nghiên cứu là 79,85; tỷ lệ nữ/nam là 1,8; có 204 đối tượng nghiên cứu có mạch máu bình thường; 118 đối tượng nghiên cứu có biểu hiện tăng độ cứng thành động mạch.
Kết quả khi so sánh trắc nghiệm nhớ từ có trì hoãn giữa hai nhóm nghiên cứu cho thấy điểm trung bình của nhóm tăng độ cứng động mạch là 3,44 thấp hơn có ý nghĩa thống kê so với điểm trung bình của nhóm có mạch máu bình thường là 5,08 (p < 0,05).
Về đánh giá ngôn ngữ, test sử dụng Boston có sửa đổi và trắc nghiệm nói từ lưu loát; kết quả cho thấy điểm trung bình trắc nghiệm nói lưu loát của nhóm tăng độ cứng thành mạch là 12,94 thấp hơn nhiều so với nhóm có mạch máu bình thường là 14,16.
Đối với kết quả trắc nghiệm trung bình đọc xuôi dãy số và đọc ngược dãy số giúp đánh giá sự tập trung chú ý, kết quả điểm trắc nghiệm trung bình đọc ngược dãy số của nhóm mạch máu cứng thấp hơn so với nhóm mạch máu bình thường (3,39 so với 5,52), p < 0,05; trong khi kết quả đọc xuôi dãy số là như nhau. Tác giả nghiên cứu cho biết, rối loạn đọc ngược dãy số trầm trọng hơn đọc xuôi dãy số ở nhóm tăng độ cứng mạch máu.
Tác giả nghiên cứu nhấn mạnh, đánh giá chức năng thị giác không gian bằng trắc nghiệm vẽ đồng hồ, trắc nghiệm này rất có giá trị trong đánh giá sa sút trí tuệ ở giai đoạn sớm. Kết quả trong nghiên cứu, điểm trung bình của trắc nghiệm vẽ đồng hồ ở nhóm mạch máu cứng là 5,44 thấp hơn so với nhóm mạch máu bình thường là 7,58.
Về chức năng thực hiện nhiệm vụ gồm khả năng tổ chức, lên kế hoạch, thực hiện các hành vi giải quyết vấn đề, do các chức năng này chủ yếu qua hệ thống não trước đặc biệt là thùy trán; do đó tác giả sử dụng trắc nghiệm đánh giá chức năng thùy trán của Dubois và Pillon. Trong kết quả nghiên cứu, điểm trung bình của trắc nghiệm thùy trán giữa hai nhóm mạch máu cứng và mạch máu bình thường không có sự khác biệt.
Tác giả nghiên cứu nhận xét, trong 5 lĩnh vực nhận thức được đánh giá có đến 4 lĩnh vực có điểm số trắc nghiệm thần kinh tâm lý của nhóm mạch máu cứng thấp hơn có ý nghĩa thống kê so với nhóm mạch máu bình thường là trắc nghiệm nhớ từ sau (đánh giá trí nhớ); trắc nghiệm nói từ lưu loát (đánh giá về ngôn ngữ); trắc nghiệm đọc ngược dãy số (đánh giá về sự chú ý) và trắc nghiệm vẽ đồng hồ (đánh giá về chức năng thị giác).
BS.Vân Anh cho rằng sự suy giảm nhận thức đối tượng nghiên cứu có liên quan tới độ cứng mạch máu; do đây là những mạch máu nhỏ ở não có sự thay đổi ở vùng trán- dưới vỏ não chi phối các hoạt động chức năng. Độ cứng của động mạch có liên quan đến các mạch máu nhỏ trong não, thay đổi cấu trúc não như tình trạng đột quỵ, tổn thương chất trắng, nhồi máu não lỗ khuyết, teo não đã được chứng minh trong nhiều nghiên cứu của nhiều tác giả khác nhau.
Ngô Thanh