Số lượng bạch cầu được sử dụng như một bằng chứng để chẩn đoán và đánh giá mức độ của nhiễm trùng, bệnh lý máu và những bệnh lý khác.
Theo các chuyên gia huyết học, chỉ số bình thường của bạch cầu rất rộng, từ 3.500 đến 9.500/mL. Nhiều nghiên cứu chứng minh người có chỉ số bạch cầu cao hơn mức bình thường có tần suất và tỉ lệ mắc các bệnh liên quan lối sống như đái tháo đường, rối loạn lipit máu hoặc tăng huyết áp cao hơn. Số lượng bạch cầu bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như hút thuốc lá, chỉ số khối cơ thể, uống bia rượu …
Từ tháng 4/2017 đến tháng 6/2017, tác giả Huỳnh Kim Phượng cùng cộng sự Bệnh viện Chợ Rẫy, tiến hành nghiên cứu tiến cứu, mô tả cắt ngang báo cáo đề tài “Khảo sát tương quan giữa số lượng bạch cầu và giới tính, tuổi, chỉ số khối cơ thể, lối sống ở người kiểm tra sức khỏe tổng quát”. Đối tượng nghiên cứu gồm 402 người khỏe mạnh đã qua kiểm tra sức khỏe tổng quát và đồng ý tham gia nghiên cứu. Về uống bia ghi nhận số lon uống trong 1 tuần. Cách tính 1 lon bia tương đương 333ml bia, tương đương 140ml rượu vang (ethanol 12%) bằng với 55ml rượu mùi (ethanol 30%); bằng 42ml rượu mạnh với ethanol 40%; bằng 33ml rượu đế (ethanol 50%).
BS Phượng báo cáo, 402 đối tượng nghiên cứu đã qua kiểm tra sức khỏe tổng quát gồm xét nghiệm sinh hóa, huyết học, vi sinh, siêu âm tuyến giáp, bụng, vú, chụp X-quang và xét nghiệm máu; xét nghiệm máu thực hiện vào buổi sáng từ 7 – 9 giờ. Tỉ lệ nam giới chiếm 56,5%; độ tuổi trung bình đối tượng nghiên cứu là 43. Chỉ số khối cơ thể BMI ở trong giới hạn, không dư cân, không có sự khác biệt giữa nam và nữ (24,34 so với 22,03). Số điếu thuốc lá sử dụng trung bình 0,02 điếu/ngày đối với nữ so với 2,96 điếu/ngày ở nam giới. Số lon bia trung bình/tuần bằng 0 đối với nữ; đối với nam là 5,31 lon/tuần. Về thói quen tập thể dục chiếm 47,5%; nhóm có số lần tập thể dục 5 buổi/tuần chiếm 33,8%. Có đến 52,5% đối tượng nghiên cứu không có thói quen tập thể dục. Số lượng bia của đối tượng nghiên cứu là 132,39 lít/năm cao hơn nhiều so với báo cáo của Bộ Công thương năm 2016, mỗi người Việt Nam uống trung bình 42 lít bia/năm.
Về thói quen hút thuốc lá, tỉ lệ 15,2% có hút thuốc lá. So với điều tra chung Việt Nam có tỉ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc lá là 47,4% (Điều tra GATS-2010). Quỹ phòng chống tác hại của thuốc lá – Bộ Y tế đã lưu ý, Việt Nam là 1 trong 15 nước hút thuốc lá nhiều nhất thế giới. Thuốc lá được cho là nguyên nhân chính gây ra các trường hợp tử vong, mỗi năm thuốc lá đã cướp đi sinh mạng của gần 6 triệu người; trong đó có hơn 5 triệu người đang và đã từng hút; hơn 600.000 người không hút thuốc lá nhưng hút thụ động. Số người chết vì thuốc lá nhiều hơn tổng số người chết vì HIV/AIDS, lao phổi và sốt rét cộng lại.
BS Phượng báo cáo, trong nghiên cứu có mối tương quan có ý nghĩa thống kê giữa số lượng bạch cầu lympho và giới tính, số lượng bạch cầu lympho ở nam cao hơn ở nữ với giá trị p=0,019. Những loại bạch cầu còn lại không ghi nhận mối tương quan với giới tính. Các nghiên cứu của tác giả thế giới, số bạch cầu Neutrophil cao ở nữ so với nam, tăng vào buổi trưa hơn buổi sáng. Sự khác nhau này do liên quan với estrogen và progestogen, đây là yếu tố quan trọng điều hòa số lượng bạch cầu neutrophil. Kết quả trong nghiên cứu, số lượng bạch cầu lymphocyte cao ở nam hơn ở nữ; nguyên nhân do nam giới hút thuốc lá nhiều hơn.
Có nghiên cứu của thế giới, ghi nhận việc hút thuốc lá và chỉ số khối cơ thể ảnh hưởng trên số lượng bạch cầu; người hút thuốc lá có béo phì gấp 2,36 lần ở nam và 2,35 lần ở nữ, có số lượng bạch cầu tăng cao hơn so với người không hút thuốc lá và không béo phì. Tác giả nghiên cứu cho rằng tăng số lượng bạch cầu có mối liên quan đáp ứng liều thuận như béo phì, hút thuốc lá; tăng số lượng bạch cầu có mối liên quan đáp ứng liều nghịch với uống bia rượu, giờ làm việc.
Trong nghiên cứu, tác giả nghiên cứu báo cáo khi số lần tập thể dục tăng thì số lượng bạch cầu eosinophil cũng tăng. Bạch cầu eosinophil có khả năng thực bào và hóa ứng động rất yếu nên không quan trọng trong nhiễm trùng thông thường. Những người nhiễm ký sinh trùng hoặc dị ứng số lượng bạch cầu eosinophil tăng cao.
Các nghiên cứu nước ngoài cho thấy có sự gia tăng số lượng bạch cầu do hút thuốc lá kéo dài 5 năm sau khi ngưng thuốc lá; số lượng bạch cầu gia tăng ở những người uống bia rượu ở mức trung bình hơn là người uống hàng ngày. Nguyên nhân được cho là do hiện tượng di chuyển của tế bào, những tế bào di chuyển từ cơ quan lympho ra máu ngoại biên; hút thuốc lá làm giảm khả năng bạch cầu dính vào tế bào nội mô của mao mạch gây nên tăng số lượng bạch cầu.
Văn Hanh