Từ tháng 01/2014 đến tháng 8/2015 tác giả Nguyễn Ngọc Quang - Trường Đại học Y Hà Nội đã tiến hành nghiên cứu đề tài “Nồng độ Glucose máu lúc nhập viện và tỷ lệ tử vong ở người nhồi máu cơ tim cấp không có tiền sử đái tháo đường”.
    Theo tác giả nghiên cứu tiêu chuẩn chọn đối tượng nghiên cứu là các bệnh nhân được chẩn đoán nhồi máu cơ tim cấp theo đồng thuận quốc tế 2012 bao gồm bối cảnh lâm sàng thiếu máu cơ tim, có tăng hoặc giảm dấu ấn sinh học (Trôpnin) trên ngưỡng kèm theo một trong các biểu hiện: triệu chứng lâm sàng bệnh tim thiếu máu cục bộ (đau thắt ngực hoặc giảm dung nạp với gắng sức); biến đổi điện tâm đồ (thay đổi ST-T hoặc xuất hiện bloc nhánh trái mới hoặc Q bệnh lý mới); bất thường vận động một vùng thành tim mới xuất hiện hoặc huyết khối trong lòng mạch vành trên phim chụp chọn lọc qua da. Nhồi máu cơ tim cấp được chia thành 2 nhóm có hay không có ST chênh lên dựa trên các tiêu chuẩn có hình ảnh mới chênh lên của đoạn ST≥2mm ở nam hoặc ≥ 1,5mm ở nữ tại chuyển đạo V2-V3 và/hoặc ≥ 1mm tại ≥ 2 chuyển đạo liên tiếp khác thì không có blốc nhánh trái hoàn toàn.
Tiêu chuẩn loại trừ là những bệnh nhân có tiền sử đái tháo đường từ trước có điều trị hoặc không; Bệnh nhân không đồng ý tham gia nghiên cứu.
Báo cáo kết quả nghiên cứu của Bs Ngọc Quang cho thấy có 353 người bệnh nhồi máu cơ tim cấp không có tiền sử đái tháo đường, nồng độ glucose máu trung bình lúc nhập viện ở nhóm đối tượng nghiên cứu là 8,0 mmol/l, trong đó 41,1% thuộc nhóm tăng glucose máu lúc nhập viện (>7,8 mmol/l).
Theo phân tích của tác giả nghiên cứu, nồng độ glucose máu trung bình ở nhóm nhồi máu cơ tim cấp không có tiền sử đái tháo đường biến thiên quanh khoảng 8 mmol/l, không khác biệt giữa các dạng nhồi máu cơ tim (ST chênh lên so với ST không chênh lên; hay nhồi máu cơ tim thành trước so với thành sau), đồng thời cũng không khác biệt trong các phân nhóm chia theo thời gian từ khi đau đến khi nhập viện. Giá trị glucose máu đo tại thời điểm nhập viện không thể phản ánh được việc có tăng glucose trường diễn trong suốt thời kỳ nằm viện hay chỉ tăng cấp tính lúc ban đầu cũng như trạng thái rối loạn dung nạp glucose trước đó. Trong bối cảnh cấp tính, đầy stress như nhồi máu cơ tim cấp, khó có một chỉ số đủ tin cậy để đánh giá đúng mức tình trạng tăng glucose máu trong khi nghiệm pháp tăng đường huyết không thể làm ngay trong một vài ngày đầu nằm viện.
Kết quả nghiên cứu của tác giả nghiên cứu khẳng định mối liên quan và giá trị tiên lượng của nồng độ glucose lúc nhập viện ở người bệnh nhồi máu cơ tim cấp với tiên lượng ngắn hạn (tử vong trong viện và sau 30 ngày) ở nhóm đối tượng này. Tình trạng tăng glucose máu liên quan chặt chẽ với tình trạng tăng đông (tăng kết tập tiểu cầu, tăng hoạt tính của thromboxane A2 và yếu tố von Willebrand…); tăng các yếu tố viêm (CRP, IL6. TNF-α…thúc đẩy các tế bào cơ tim chết theo chương trình); tăng tạo các gốc oxy hóa gây tổn thương mô, thậm chí tác động này của tình trạng tăng glucose phản ứng cấp tính còn mạnh hơn nhiều so với ảnh hưởng của tình trạng tăng glucose mạn tính. Trong bệnh cảnh nhồi máu cơ tim cấp, glucose máu tăng sẽ tăng chuyển hóa thành các axit béo tự do (tăng xuất hiện các rối loạn nhịp ác tính); đề kháng với insulin, gây rối loạn chuyển hóa glucose ở tế bào tim, tăng tiêu thụ oxy cơ tim và làm trầm trọng quá trình thiếu máu cơn. Tình trạng tăng glucose máu làm giảm quá trình thích nghi của cơ tim, giảm tuần hoàn bàng hệ, tăng diện tích ổ nhồi máu, rối loạn chức năng nội mạc…Nếu loại trừ tác động nhiễu của các yếu tố khác qua phân tích đa biến, tiên lượng ngắn hạn là tử vong trong viện chỉ phụ thuộc vào thang điểm TIMI (đánh giá tình trạng nặng trước mắt của nhồi máu cơ tim nhất là rối loạn huyết động như sốc tim…) chứ không phụ thuộc vào glucose máu lúc nhập viện, người lại lâu dài theo thời gian (khi tử vong xa chủ yếu do suy tim nặng lên) thì lúc đó glucose máu khi nhập viện mới là yếu tố chi phối độc lập. Tuy nhiên hiện vẫn chưa rõ tăng glucose máu là một dấu chỉ cho tình trạng nguy cơ cao hay bản thân nó là trực tiếp tham gia vào cơ chế sinh bệnh khiến tiên lượng xa xấu hơn nữa. Rõ ràng là còn cần nhiều các nghiên cứu sâu hơn nữa để đánh giá tiếp tục vấn đề này, Bs Quang lưu ý.
Tình trạng tăng glucose máu lúc nhập viện tác động đến tiên lượng xa ở người không có tiền sử đái tháo đường mạnh hơn nhiều so với tác động ở người đái tháo đường, có thể liên quan tới tình trạng thích nghi của cơ tim hoặc thể hiện mức độ trầm trọng của bệnh mà cơ thể đáp ứng để đạt một ngưỡng glucose máu khi stress từ mức đường máu thấp ban đầu khi so với người đái đường. Bs Quang cho rằng với cỡ mẫu nghiên cứu nhỏ nên không đủ để đánh giá ảnh hưởng của tăng glucose máu ở người đái tháo đường cũng như giá trị nào nên là giá trị ngưỡng để chẩn đoán tăng đường máu ở người đái tháo đường từ trước.
Tầm quan trọng của tăng glucose lúc nhập viện trong bệnh cảnh cấp còn được minh chứng qua hiệu quả của kiểm soát glucose máu làm giảm tử vong và thời gian nằm viện ở những bệnh nhân hồi sức nặng. Tuy nhiên kiểm soát chặt cũng đồng nghĩa với gia tăng nguy cơ cơn hạ glucose máu, có thể làm gia tăng thêm tử vong trong bối cảnh cấp. Các thử nghiệm như DIGAMI-2, HI-5. CREATE-ECLA…chưa thực sự chứng minh được hiệu quả cải thiện tử vong khi kiểm soát đường máu ở người bệnh nhồi máu cơ tim cấp, một lần nữa cho thấy tính phức tạp và các mối liên quan chằng chịt giữa tăng glucose với các yếu tố nguy cơ khác đòi hỏi có thêm nhiều nghiên cứu sâu hơn nữa để trả lời những vấn đề trọng yếu trong thực hành lâm sàng như ngưỡng glucose nào để tác động làm cải thiện tiên lượng sống còn (trước mắt) cũng như suy tim (lâu dài) ở bệnh nhân sau nhồi máu cơ tim cấp, biện pháp nào để đánh giá biến thiên glucose máu, cơ chế tác động thế nào của tăng glucose máu đến tiên lượng ngắn hạn của nhồi máu cơ tim.
Theo tác giả nghiên cứu do nghiên cứu mới chỉ theo dõi được các biến cố ngắn hạn (30 ngày), cỡ mẫu chưa đủ lớn để có thể chia nhóm đánh giá ảnh hưởng theo tổn thương giải phẫu của mạch vành, chưa đủ nguồn lực để theo dõi diễn tiến glucose theo giờ, làm đồng loạt nghiệm pháp tăng đường máu để phát hiện các rối loạn dung nạp glucose…Mặc dù có một số hạn chế như vậy, kết quả nghiên cứu của chúng tôi đã cho thấy tầm quan trọng của glucose máu lúc nhập viện với tiên lượng ngắn hạn của bệnh nhân sau nhồi máu cơ tim, gợi ý một số hướng nghiên cứu mở khác về tiên lượng hay điều trị tình trạng tăng glucose máu.  
Chúng ta biết rằng, nhồi máu cơ tim cấp, hậu quả từ quá trình xơ vữa mạch vành/thiếu máu cơ tim, gây hoại tử một vùng cơ tim, đòi hỏi cơ thể phải có những đáp ứng hợp lý và kịp thời về thần kinh, thể dịch…để vượt qua tình trạng suy bơm và thiếu hụt oxy – năng lượng ở mô. Tăng glucose máu lúc người bệnh nhồi máu cơ tim cấp nhập viện là tình trạng rất thường gặp (ước khoảng 30-70% số ca), được coi như tăng glucose phản ứng, dù người bệnh có tiền sử đái tháo đường hoặc rối loạn dung nạp glucose trước đó hay không. Song song với nhiều tác giả nước ngoài, một số tác giả trong nước đã bước đầu nghiên cứu đánh giá tình trạng tăng glucose lúc nhập viện ở người bệnh nhồi máu cơ tim cấp, nhưng mới chỉ trên số lượng không nhiều hoặc tập trung chủ yếu cho một số đối tượng nhồi máu cơ tim cấp có ST chênh lên.
Hoa Phượng