Theo PGS.TS Huỳnh Văn Thưởng - Phó Giám đốc Bệnh viện Đa khoa tỉnh Khánh Hòa- thuyên tắc tĩnh mạch sâu là bệnh có thể ngăn ngừa được, xảy ra khi có cục máu đông trong mạch máu lớn.
Những cục máu đông này thường phát triển ở chi dưới, đùi, chậu nhưng cũng có thể xảy ra ở cánh tay. Hiểu biết về thuyên tắc tĩnh mạch sâu rất quan trọng vì nó có thể xảy ra với bất kỳ người nào và có thể gây ra bệnh lý nghiêm trọng; tàn tật và thậm chí có thể gây tử vong. Tuy nhiên, thuyên tắc tĩnh mạch sâu có thể ngăn ngừa và điều trị được nếu được chẩn đoán sớm.
PGS.TS Thưởng cho rằng, hút thuốc lá là một trong những yếu tố nguy cơ gây thuyên tắc mạch. Nguy cơ càng gia tăng hơn đối với những người có tổn thương mạch như bị gãy xương, tổn thương cơ nặng hay phẫu thuật liên quan đến vùng bụng, chậu hông hay chân.
Dòng máu sẽ chảy chậm do nằm cố định lâu trên giường vì bệnh lý hay sau phẫu thuật, người bệnh giới hạn cử động vì bó bột chân,tư thế ngồi lâu đặc biệt là bắt chéo chân hoặc ở những bệnh nhân bị liệt.
Một số bệnh lý mạn tính đang điều trị như bệnh tim, phổi, ung thư; Bệnh viêm nhiễm đại tràng như bệnh Crohn , viêm loét đại tràng... cũng có thể gây tình trạng thuyên tắc tĩnh mạch sâu.
Có khoảng một nửa số người bị thuyên tắc tĩnh mạch sâu không có triệu chứng gì. Đối với những người có triệu chứng, ở phần cơ thể bị ảnh hưởng thường sưng phồng, đau, căng cơ, đỏ da. Khi có bất kỳ triệu chứng nào vừa nêu, nên đi khám bác sĩ càng sớm càng tốt.
Thuyên tắc tĩnh mạch sâu có thể theo dòng máu đến phổi gây tắc động mạch phổi gọi là thuyên tắc phổi. Đây là một bệnh lý nặng nề, có thể dẫn đến tử vong đột ngột. Khoảng 80% thuyên tắc tĩnh mạch sâu không có triệu chứng cho đến khi xảy ra biến chứng nặng là thuyên tắc phổi. Có khoảng 20-50% bệnh nhân sau này bị hội chứng hậu huyết khối với biểu hiện loét, đau nhức và giới hạn vận động chi dưới.
Biến chứng thuyên tắc phổi rất nghiêm trọng và có thể gây tử vong. Triệu chứng của thuyên tắc phổi bao gồm: khó thở, nhịp tim nhanh hơn bình thường, đau ngực hay khó chịu, trầm trọng hơn khi người bệnh ho ra máu, huyết áp tụt thấp, nhức đầu . Nếu phần máu đông bị vỡ, nó có thể di chuyển qua dòng máu đến phổi và gây ra thuyên tắc phổi, có thể gây tử vong. Thêm nữa, gần 1/3 người bị thuyên tắc mạch sẽ có biến chứng lâu dài (hội chứng sau huyết khối) như là sưng, đau, tái màu, phập phồng ở phần cơ thể bị ảnh hưởng. Trong vài trường hợp, triệu chứng có thể trầm trọng mà bệnh nhân có thể bị tàn tật. Đối với vài người, thuyên tắc mạch có thể trở thành mạn tính, khoảng 30% người có thuyên tắc mạch là nguy cơ cho giai đoạn khác.
PGS.TS Thưởng cho biết, điều trị thuyên tắc tĩnh mạch sâu chủ yếu là sử dụng thuốc chống đông để ngăn ngừa.Bệnh nhân nên sử dụng loại tất chân đặc biệt nhằm tránh tổn thương phần mềm, phòng ngừa và giảm sưng, đau ở chân. Bệnh nhân sử dụng tất nhiều năm hoặc nhiều tháng, hằng ngày phải mang tất từ lúc sáng sớm thức dậy cho đến khi đi ngủ buổi tối.
Khi ngủ dùng gối kê bàn chân và cẳng chân hơi cao hơn bắp chân, cẳng chân cao hơn đùi để giảm áp lực lên tĩnh mạch chân.
Tập thể dục đều đặn, giữ cân nặng hợp lý, uống nhiều nước và không hút thuốc là những biện pháp phòng ngừa hiệu quả đối với bệnh thuyên tắc tĩnh mạch sâu.
Huy Hoàng