Tại Hội nghị Phụ sản miền Trung – Tây Nguyên mở rộng lần thứ 7 được tổ chức tại thành phố Nha Trang vào tháng 8/2018, Bác sỹ CKII Phạm Hoàng Phong – Trưởng khoa Sản Bệnh viện Đa khoa tỉnh Khánh Hòa báo cáo đề tài ‘cập nhật kháng sinh dự phòng và chuẩn bị bệnh nhân mổ lấy thai”.
BS Phong cho biết, việc chuẩn bị bệnh nhân trước mổ tốt góp phần giảm tỷ lệ nhiễm trùng sau mổ. Những công việc mà trong thực hành hàng ngày cán bộ y tế thực hiện đôi khi lại làm tăng nguy cơ nhiễm trùng sau mổ lấy thai.
Cụ thể, hầu hết các trường hợp mổ lấy thai đều đặt một ống thông bàng quang qua niệu đạo vào đầu cuộc mổ nhờ vậy làm giảm thiểu tổn thương bàng quang trong phẫu thuật. Ống thông cũng có ích cho việc bơm dung dịch có màu để kiểm tra nếu nghi nghờ bị tổn thương bàng quang và theo dõi số lượng nước tiểu.
Tác hại tiềm ẩn của ống thông bàng quang là tăng nguy cơ nhiễm trùng đường tiết niệu, đau niệu đạo, tiểu khó làm thời gian nằm viện lâu hơn. Các nghiên cứu cho thấy, không có bằng chứng việc đặt ống thông bàng quang trong mổ lấy thai thường xuyên là có lợi. Thay vào đó, nếu bệnh nhân có nguy cơ thấp của các biến chứng trong phẫu thuật có thể được yêu cầu làm trống bàng quang ngay trước khi vào phòng mổ. Nếu sau đó được yêu cầu thì có thể đặt thông bàng quang trong hoặc sau phẫu thuật và lấy ra càng sớm càng tốt.
Đối với trường hợp người sản phụ lông nhiều, cần phải được loại bỏ thì nên được cắt bớt hơn là cạo lông vì khi cạo có nhiều khả năng tổn thương các nang lông và da vùng lông mọc dễ gây nhiễm trùng sau phẫu thuật. Sử dụng kem làm rụng lông cũng thích hợp hơn là cạo lông.
Về chuẩn bị da, có 2 nghiên cứu ngẫu nhiên có nhóm chứng của Kunkle CM năm 2015 và Tuuli MG năm 2016 ở phụ nữ mổ lấy thai cho thấy sát khuẩn da vùng phẫu thuật bằng dung dịch chlorhexidine trước khi mổ lấy thai giảm nhiễm trùng tại chỗ so với chuẩn bị da bằng dung dịch I - ốt. Tuy nhiên, các thử nghiệm ngẫu nhiên có nhóm chứng khác của tác giả Ngai IM năm 2015 và Springer EH năm 2018 đã báo cáo rằng hai phương pháp sát trùng da này có tỷ lệ nhiễm trùng tại chỗ tương tự nhau, vì vậy một trong hai cách sát khuẩn đều hợp lý.
Về lợi ích của việc tắm rửa bằng dung dịch sát trùng trước khi phẫu thuật để giảm nguy cơ nhiễm trùng vết mổ. Theo dữ liệu của Cochrane, trong một phân tích gộp sâu thử nghiệm với 10.000 người tham gia phẫu thuật, trước khi phẫu thuật tắm rửa bằng chlorhexidine không có lợi so với các sản phẩm khác để giảm nhiễm trùng phẫu thuật.
Đối với chuẩn bị âm đạo, BS Phong cho là đối với phụ nữ có chuyển dạ và phụ nữ bị vỡ ối, tiến hành vệ sinh âm đạo bằng povidone-iodine trong 30 giây trước khi sinh mổ. Metronidazole gel 5 mg bôi âm đạo hoặc chlorhexidine gluconate dạng xà phòng với độ cồn 4% là lựa chọn thay thế. Các chế phẩm có nồng độ cồn cao (chlorhexidỉn gluconate độ cồn 70% dùng sát khuẩn da) nên tránh dùng trong âm đạo vì gây kích thích.
Năm 2017, một phân tích gộp các thử nghiệm ngẫu nhiên vệ sinh âm đạo so với giã dược/không can thiệp trước khi mổ lấy thai, vệ sinh âm đạo cho thấy tỷ lệ viêm nội mạc tử cung thấp hơn (4,5 so với 8,8% RR 0,52, KTC 95%, 0,37-0,72; 15 thử nghiệm, 4726 bệnh nhân) và sốt hậu phẫu (9,4 so với 14,9%; RR: 0,65, KTC: 95%, 0,50-0,86; 11 thử nghiệm, 4098 bệnh nhân).
BS Phạm Hoàng Phong có kết luận việc mổ lấy thai được thực hiện khi bác sỹ và bệnh nhân tin rằng việc này có kết quả tốt hơn cho mẹ hoặc thai so với việc sinh đường âm đạo; Tất cả phụ nữ mổ lấy thai, khuyến cáo nên sử dụng kháng sinh dự phòng trước phẫu thuật hơn là không dùng kháng sinh dự phòng hoặc dùng kháng sinh dự phòng sau khi kẹp dây rốn (mức độ 1 A). Thuốc kháng sinh được cho 60 phút trước khi rạch da. Một liều duy nhất một kháng sinh phổ hẹp tiêm tĩnh mạch như cefazolin (2 gram cho bệnh nhân <120 kg và 3 gram cho bệnh nhân ≥ 120 kg). Nếu mổ lấy thai được thực hiện khi chuyển dạ hoặc sau khi vỡ màng ối thì thêm một liều azithromycin 500mg tiêm tĩnh mạch. Nếu phẫu thuật kéo dài 3-4 giờ hoặc mất máu >1500 ml thì khuyến cáo dùng liều cefazolin thứ 2. Đối với phụ nữ có tiền sử dị ứng penicillin thì thay clindamycin và gentamicin cho cefazolin. Nếu mổ lấy thai được thực hiện khi có chuyển dạ hoặc sau khi vỡ màng ối thì thêm một liều azithromycin 500 mg tiêm tĩnh mạch. Đối với phụ nữ đã dùng penicillin G để dự phòng nhiễm trùng Streptococcos nhóm B: không thêm cefazolin hoặc ampicillin để điều trị dự phòng. Nếu mổ lấy thai được thực hiện khi có chuyển dạ hoặc sau khi vỡ ối thì thêm một liều azithromycin 500 mg tiêm tĩnh mạch.
Đối với phụ nữ đang điều trị ampicillin và gentamicin do nhiễm trùng ối: thêm một liều clindamycin 900mg hoặc metronidazole 500 mg trước khi rạch da và tiếp tục ampicinllin và gentamicin hoặc chuyển sang ampicillin – sulbactam sau mổ cho đến khi bệnh nhân hết sốt trong ít nhất 24 giờ.
Sử dụng dung dịch chlorhexidine để vệ sinh da. Dung dịch cồn – chlorhexidin phải được để khô trong ít nhất ba phút trước khi sử dụng dao điện, hoặc sử dụng dung dịch povidone-iodine hoặc xà phòng chlorhexidine. Đối với phụ nữ đã có chuyển dạ và phụ nữ bị vỡ màng ối, khuyến cáo làm sạch âm đạo bằng dung dịch povidine –iodine trong 30 giây trước khi mổ để làm giảm tần suất viêm nội mạc tử cung sau mổ (mức 2C).
Hoa Phượng