Tại Hội nghị khoa học Y Dược miền Trung – Tây Nguyên lần thứ X được tổ chức tại Tp. Ban Mê Thuột tháng 10/2015, tác giả Trần Công Hiền – Trung tâm Y tế huyện Vạn Ninh và ThS. Nguyễn Vũ Quốc Bình – Bệnh viện bệnh Nhiệt Đới Khánh Hòa đã có báo cáo đề tài “Thực trạng kiến thức, thực hành và một số yếu tố liên quan về phòng chống vectơ sốt xuất huyết Dengue (SXHD) của cộng đồng dân cư xã Vạn Long, huyện Vạn Ninh”.
Nghiên cứu mô tả cắt ngang được thực hiện từ tháng 4/2014 đến tháng 9/2014 với sự tham gia của 480 người dân tại xã Vạn Long, đây là một trong những xã có diện tích rộng và đông dân cư, đồng thời có số trường hợp mắc SXH cao của huyện Vạn Ninh.
Kết quả nghiên cứu cho thấy nhóm tuổi 30-49 tuổi của đối tượng nghiên cứu chiếm tỷ lệ nhiều nhất (52,8%). Nữ giới chiếm gần 52%, 100% là dân tộc Kinh. Có 39% đối tượng nghiên cứu không biết chữ hoặc chỉ học hết tiểu học. Nhóm làm nông chiếm tỷ lệ cao nhất 54,4%; gấp 5 lần so với nhóm cán bộ viên chức. Có đến 90% đối tượng nghiên cứu biết thông tin về bệnh SXH từ kênh truyền thông là ti vi.
Đối với mức độ hiểu biết của người dân về bệnh SXH, có 96% đối tượng nghiên cứu đã được nghe nói về bệnh SXH; 98,3% đối tượng nghiên cứu biết đúng bệnh SXH là bệnh nguy hiểm. Về nguyên nhân gây bệnh SXH, có 92,1% đối tượng nghiên cứu biết đúng là do muỗi truyền; nhóm đối tượng có trình độ học vấn trung học phổ thông trở lên biết đúng bệnh SXH lây lan do muỗi truyền chiếm tỷ lệ cao đến 96,4%; ở nhóm đối tượng mù chữ hoặc tiểu học tỷ lệ này là 87,7% (p<0,05). Nếu xác định rõ muỗi gây bệnh SXH là muỗi vằn thì tỷ lệ biết ở nhóm mù chữ, tiểu học giảm còn 64,7%. Lưu ý là về sự hiểu biết đúng thời gian muỗi đốt truyền bệnh SXHD chỉ có 1/3 đối tượng nghiên cứu biết đúng. Ở nhóm đối tượng mù chữ, tiểu học tỷ lệ không biết được thời gian muỗi đốt truyền bệnh SXH là gần 83%; nhóm có trình độ trung học cơ sở, trung học phổ thông tỷ lệ này là gần 65%; đối với nhóm có trình độ trên trung học phổ thông, tỷ lệ này chỉ là 22% (p<0,01).
Đối với tỷ lệ biết đúng nơi muỗi vằn thường sống, sinh sản nhóm đối tượng mù chữ, tiểu học đạt gần 60%; nhóm có trình độ trung học cơ sở, trung học phổ thông đạt 80%; nhóm từ trung học phổ thông trở lên đạt 96,4%. Về tỷ lệ đối tượng nghiên cứu có kiến thức đúng vectơ truyền bệnh SXHD là gần 55%.
Đối với thực hành của người dân về phòng chống vectơ truyền bệnh SXHD, chỉ có gần 40% đối tượng nghiên cứu thường xuyên ngủ màn; 77% dùng bình xịt muỗi phòng chống vectơ truyền bệnh SXH; 37% dùng hương trừ muỗi và vợt lưới điện. Có 5,4% đối tượng nghiên cứu không thực hiện biện pháp gì để phòng chống vectơ truyền bệnh. Có gần 82% đối tượng nghiên cứu có súc rửa dụng cụ chứa nước thường xuyên trong vòng 7 ngày; chỉ có ½ đối tượng nghiên cứu thực hành phòng chống vectơ truyền bệnh SXH bằng cách vệ sinh, loại bỏ các dụng cụ phế thải. Nhóm đối tượng nghiên cứu là người nội trợ có tỷ lệ súc rửa dụng cụ có chứa nước thường xuyên trong vòng 7 ngày cao nhất chiếm 92,2%; tiếp theo nhóm cán bộ viên chức là 90,2%, người làm nông là 78%, nhóm buôn bán tỷ lệ giảm còn 77%. Kết quả nghiên cứu cho thấy đối tượng nghiên cứu thực hành đúng phòng chống vectơ truyền bệnh SXHD là 79,6%.
Kết quả nghiên cứu không tìm thấy sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về thực hành đúng phòng chống vectơ trong bệnh SXHD giữa 2 nhóm nam và nữ; về trình độ học vấn và nghề nghiệp. Đối tượng có kiến thức không đúng về phòng chống bệnh SXH có nguy cơ thực hành sai cao gấp gần 5 lần so với nhóm đối tượng có kiến thức đúng.
Qua điều tra chỉ số vectơ và biến động số lượng/tháng tại các hộ gia đình được điều tra, từ tháng 1 đến tháng 9, kết quả cho thấy số muỗi cái trung bình trong một gia đình điều tra (DI) thống nhất vào tháng 4, chỉ có 0,06 và cao nhất vào tháng 1 là 0,36. Đối với chỉ số về bọ gậy/lăng quăng, số dụng cụ chứa nước có bọ gậy Aedes trong 100 nhà điều tra (chỉ số BI) tại xã Vạn Long, trung bình trong 9 tháng đầu năm 2014 là 5,81; tháng thấp nhất là 2,29 (tháng 4) và tháng cao nhất lên đến 13,04 (tháng 9).
Theo tác giả nghiên cứu, bệnh SXH đang là vấn đề y tế quan trọng ở địa phương, công tác phòng và diệt vectơ là một biện pháp chủ yếu, quan trọng trong phòng chống dịch bệnh SXH. Không có lăng quăng, bọ gậy là không có SXH.
Hữu Lai