Bệnh tăng huyết áp (THA) là bệnh phổ biến trên thế giới cũng như ở Việt Nam. THA nguyên phát chiếm 90% các trường hợp THA. Cơ chế bệnh sinh đến nay vẫn chưa rõ ràng, người ta cho rằng một số yếu tố có thể gây THA như tăng hoạt động thần kinh giao cảm, vai trò của hệ RAA (Renin-Angiotensin-Aldosteron), giảm chất điều hòa huyết áp và vai trò natri.
Gần đây, kháng insulin ngoài vai trò trong bệnh đái tháo đường, nó còn được coi là yếu tố nguy cơ mới của THA. Nồng độ aldosteron huyết tương được chứng minh có liên quan trực tiếp đến sinh bệnh học của kháng insulin và rối loạn chức năng mô. Adiponectin là hormon của mô mỡ được phát hiện gần đây và được biết có mối tương quan nghịch với angiotensin II, một chất có tác dụng THA và tương quan thuận với prostaglandin, một chất điều hòa huyết áp. Ngoài ra, Adiponectin có tác dụng kích thích bài tiết insulin và tăng nhạy cảm với insulin ở các mô ngoại vi. Cho đến nay, Adiponectin được chú ý nhiều trên thế giới với các khía cạnh nghiên cứu liên quan đến bệnh tiểu đường, béo phì, THA, tuổi thọ. Nồng độ Adiponectin thấp có giá trị tiên lượng, dự báo tình trạng kháng insulin, giúp cho việc điều trị và dự phòng các biến cố tim mạch ở bệnh nhân THA.
Nhóm tác giả nghiên cứu Nguyễn Thị Thủy, Bùi Tuấn Anh cùng cộng sự Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ, Bệnh viện Bạch Mai Hà Nội đã tiến hành nghiên cứu đề tài “Nồng độ Adiponectin huyết thanh ở bệnh nhân tăng huyết áp”.
Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 1/2016 đến tháng 5/2016; có 97 đối tượng nghiên cứu tham gia. Tiêu chuẩn chọn đối tượng nghiên cứu là bệnh nhân có huyết áp tâm thu > 140 mmHg, và/hoặc huyết áp tâm trương > 90mmHg và/hoặc đã sử dụng thuốc chống THA. Nhóm chứng gồm những người không THA tương ứng về tuổi, giới, không mắc bệnh cấp hoặc mạn tính về các bệnh nội tiết, không mắc đái tháo đường, suy gan, thận nặng…Tiêu chuẩn loại trừ không đưa vào nghiên cứu là những người THA có suy gan, suy thận nặng, phụ nữ có thai và cho con bú hoặc bệnh nhân đang có viêm nhiễm, bệnh lý cấp tính khác. Bệnh nhân mắc bệnh đái tháo đường; những bệnh nhân THA có nguyên nhân cường giáp, hẹp động mạch thận, có hội chứng Cushing…và những bệnh nhân không đồng ý tham gia nghiên cứu.
Nhóm bệnh có 57 bệnh nhân THA được điều trị ngoại trú tại Khoa khám bệnh Bệnh viện Bạch Mai; nhóm chứng có 40 người bình thường đến khám sức khỏe, không có THA.
Các đối tượng nghiên cứu được đo lường các chỉ số: tuổi, giới, cân nặng, chiều cao; BMI đánh giá theo WHO tháng 2/2012 với người Châu Á khi BMI > 23 (thừa cân). Đo huyết áp, chẩn đoán THA theo WHO/ISH (2003); huyết áp tâm thu > 140 mmHg, và/hoặc huyết áp tâm trương > 90mmHg và/hoặc đã sử dụng thuốc chống THA.
Về cận lâm sàng, các xét nghiệm được thực hiện tại khoa Hóa sinh, bệnh viện Bạch Mai. Định lượng glucose máu, creatinin máu, insulin máu, HbA1C, cholesterol toàn phần, triglycerid, HDL-C, LDL-C, theo các quy trình chuẩn của Bộ Y tế. Định lượng Adiponectin huyết thanh bằng phương pháp miễn dịch đo độ đục trên máy sinh hóa AU 5800.
Theo phân tích của tác giả Nguyễn Thị Thủy, độ tuổi trung bình của đối tượng nghiên cứu ở nhóm THA là 56,8; nhóm chứng là 55,3. Nam giới ở nhóm THA chiếm 50,9%; ở nhóm chứng là 55%. Chỉ số khối cơ thể (BMI) ở nhóm THA BMI > 23 là 47,4%; ở nhóm chứng là 15%.
Về nồng độ Adiponectin trung bình của nhóm chứng là 9,8 + 2,8 µg/mL, nhóm THA là 7,0 + 2,5 µg/mL. Nồng độ Adiponectin huyết thanh ở nhóm THA thấp hơn nhóm chứng có ý nghĩa thống kê với p<0,001. Theo tác giả nghiên cứu đánh giá, vai trò của Adiponectin trong sự phát triển sau này của bệnh THA thông qua tình trạng kháng insulin (KI). Mức Adiponectin thấp có giá trị tiên lượng, dự báo tình trạng KI, một trong những yếu tố nguy cơ phát triển bệnh THA. Hơn nữa, một số nghiên cứu gần đây gợi ý rằng Adiponectin có khả năng chống xơ vữa mạch và kháng viêm.
Nồng độ Adiponectin ở nữ cao hơn nam, sự khác biệt có ý nghĩa thống kê. Trong cơ thể, Adiponectin được bài tiết duy nhất tại các mô mỡ, sự dự trữ và phân bố mỡ của cơ thể lại chịu tác động của hai hormon sinh dục là androgens và testosterone. Hai hormon này đã được chứng minh là làm giảm nồng độ Adiponectin huyết thanh
Theo BS.Thủy, các nghiên cứu về vai trò của Adiponectin trong THA đã chỉ ra rằng Adiponectin kích thích hoạt động của insulin, có tác dụng giãn mạch, chống viêm bằng cách kích thích sản xuất NO trong nội mô. Bên cạnh đó, hệ thống renin-angiotensin (RAS) đóng mộg vai trò rất quan trọng trong hội chứng tim mạch bởi điều hòa huyết áp và chức năng mạch máu. Nhiều bằng chứng cho thấy vai trò quan trọng của RAS trong việc điều tiết Adiponectin. Tác giả Watanabe và cộng sự sử dụng thuốc điều trị Losartan, là một thuốc ức chế thụ thể angiotensin II(ARB) cho bệnh nhân THA. Sau 3 tháng nồng độ Adiponectin huyết thanh tăng. Ngược lại, khi điều trị bằng thuốc chẹn canxi (almodipin) không thấy ảnh hưởng đến nồng độ Adiponectin huyết thanh.
Tác giả nghiên cứu kết luận sự liên quan của nồng độ Adiponectin huyết thanh với các đặc điểm: về lâm sàng, nồng độ Adiponectin huyết thanh ở người thừa cân, béo phì thấp hơn so với người không thừa cân (p<0,05) và ở nam thấp hơn nữ (p<0,05). Về cận lâm sàng: nồng độ Adiponectin huyết thanh có mối tương quan nghịch với nồng độ cholesterol máu (r=-0,368; p<0,001), LDL-C (r= -0,369, p<0,001), nồng độ insulin máu (r= -0,36,p<0,001) và chỉ số kháng insulin HOMA-IR (r= -0,312, p=0,006).
Anh Huy