Theo báo cáo của Cục Phòng chống HIV/AIDS- Bộ Y tế, một nhiệm vụ trọng tâm năm 2017 của công tác phòng chống HIV/AIDS đó là tiếp tục duy trì hoạt động của mạng lưới nhân viên tiếp cận cộng đồng và nghiên cứu triển khai hoạt động đến nhiều mô hình hoạt động khác nhau; phân phát bơm kim tiêm, bao cao su miễn phí, mở rộng chương trình tiếp thị xã hội.
Một nghiên cứu của tác giả Phạm Đức Mạnh cùng cộng sự Cục Phòng chống HIV/AIDS Việt Nam và Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương được tiến hành năm 2013-2014 với đề tài “Gói dịch vụ cơ bản cho nhóm nghiện chích ma túy- Độ bao phủ và tác động tới các hành vi nguy cơ”. Đây là nghiên cứu cắt ngang, đối tượng nghiên cứu là nhóm nghiện chích ma túy (NCMT) tuổi từ 18 trở trên, có tiêm chích ma túy ít nhất 1 lần trong 1 tháng trước nghiên cứu, đã được triển khai từ tháng 11/2013-3/2014 tại Hòa Bình, Tuyên Quang, Bắc Kạn nhằm xác định mức độ bao phủ và tác động của gói dịch vụ cơ bản trong dự phòng lây nhiễm HIV cho nhóm nghiện chích ma túy tại cộng đồng. Tỷ lệ người NCMT nhận được từng dịch vụ trong gói dịch vụ cơ bản rất cao; tuy nhiên, tỷ lệ nhận được đầy đủ gói dịch vụ cơ bản còn thấp.
Dịch vụ tư vấn xét nghiệm tự nguyện và điều trị MMT là hai mô hình có hiệu quả trong việc giảm hành vi nguy cơ. Nhóm có xét nghiệm HIV và biết kết quả trong vòng 6 tháng qua có nguy cơ dung chung bơm kim tiêm, thuốc và dụng cụ pha thuốc với bạn tình trong 6 tháng qua thấp hơn so với nhóm không sử dụng dịch vụ này trong 6 tháng qua (AOR 0,63; 95% CI 0,44-0,89). Nhóm có xét nghiệm HIV và biết kết quả trong vòng 6 tháng qua hoặc đã tham gia điều trị MMT có nguy cơ dung lại bơm kim tiêm của người khác hoặc đưa cho người khác dung lại bơm kim tiêm trong 1 tháng qua thấp hơn so với nhóm không sử dụng dịch vụ này (AOR 0,41; 95% CI 0,26-0,65 và AOR 0,54; 95% CI 0,31-0,95). Việc nhận được đầy đủ các dịch vụ của gói can thiệp cơ bản làm giảm nguy cơ dung chung bơm kim tiêm, thuốc và dụng cụ pha thuốc với bạn chích trong 6 tháng qua (OR 0,49; 95% CI 0,31-0,76) cũng như nguy cơ dung lại bơm kim tiêm của bạn chích trong 1 tháng qua (OR 0,34; 95% CI 0,16-0,72).
Một nghiên cứu khác của tác giả Dáp Thanh Giang, Lại Kim Anh- Trung tâm Phòng chống HIV/AIDS Cần Thơ với đề tài “Thực trạng kiến thức, hành vi và tiếp cận can thiệp giảm tác hại dự phòng lây nhiễm HIV trên nhóm nghiện chích ma túy năm 2014”. Theo tác giả nghiên cứu, chương trình can thiệp giảm tác hại dự phòng lây nhiễm HIV/AIDS cho người NCMT đã được triển khai tại Cần Thơ năm 2003. Đến nay, các can thiệp như tiếp cận cộng đồng, bơm kim tiêm, bao cao su, tư vấn xét nghiệm tự nguyện và Methadone đang thực hiện. Nghiên cứu này được tiến hành để tìm hiểu việc tiếp cận với chương trình can thiệp giảm tác hại của người nghiện chích ma túy. Áp dụng thiết kế cắt ngang với cỡ mẫu 240 người nghiện chích ma túy, sử dụng phương pháp phỏng vấn theo bộ câu hỏi định lượng.
Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ người NCMT có kiến thức đúng về HIV/AIDS là 62,1%; tỷ lệ sử dụng chung bơm kim tiêm khi tiêm chích là 7,9%; tỷ lệ sử dụng bao cao su khi quan hệ tình dục là 58,2%; tỷ lệ người NCMT tiếp cận với chương trình tiếp cận cộng đồng là 80,4%; tỷ lệ người NCMT tiếp cận chương trình bơm kim tiêm là 79,2%; tiếp cận với chương trình bao cao su là 56%; tỷ lệ người NCMT đã tham gia dịch vụ tư vấn xét nghiệm tự nguyện là 57,5%. Phân tích đa biến cho thấy mối liên quan giữa kiến thức HIV/AIDS (OR=5,32; p<0,001) và hành vi sử dụng bơm kim tiêm khi tiêm chích (OR=5,00; p<0,01) với việc được tiếp cận chương trình tiếp cận cộng đồng; hành vi dung chung bơm kim tiêm khi tiêm chích ma túy với việc được tiếp cận chương trình bơm kim tiêm (OR=8,33;p<0,001); học vấn (OR=2,50; p<0,05), kiến thức cần thiết về HIV/AIDS (OR=2,k60; p<0,05) và hành vi sử dụng bao cao su khi quan hệ tình dục (OR=12,64; p<0,001) với việc được tiếp cận chương trình bao cao su; kiến thức cần thiết về HIV/AIDS ( OR=1,92; p<0,05) với việc được tiếp cận chương trình tư vấn xét nghiệm tự nguyện.
Trần Hưng