Ung thư biểu mô tế bào gan (Hepato-Cellular Carcinoma) là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong trên thế giới.
Theo các chuyên gia điều trị ung thư, việc điều trị ung thư gan hiện nay vẫn còn một số hạn chế nhất định. Ở giai đoạn phát hiện bệnh sớm, phẫu thuật cắt gan, ghép gan và đốt sóng cao tần là các phương pháp điều trị triệt để. Thực tế cho thấy, ung thư gan nguyên phát thường được phát hiện ở giai đoạn tiến triển, không thể phẫu thuật. Phương pháp điều trị ở các trường hợp này, nút hóa chất động mạch gan qua ống thông là phương pháp điều trị hỗ trợ có hiệu quả nhất hiện nay. Vấn đề cần lưu ý, đê phương pháp nút hóa chất động mạch gan có hiệu quả cao cần phải gây tắc được tất cả các nguồn cung cấp máu cho u. Do vậy, việc đánh giá tỉ mỉ toàn bộ về giải phẫu mạch máu nuôi u trước khi nút hóa chất động mạch gan là rất quan trọng. Phương pháp đánh giá giải phẫu mạch máu gan qua chụp cắt lớp vi tính đa dãy là một phương pháp như thế nào là câu hỏi cần trả lời.
Theo tác giả nghiên cứu Phạm Hồng Đức cùng cộng sự bộ môn Chẩn đoán hình ảnh –Trường Đại học Y Hà Nội, từ tháng 10/2012 đến tháng 10/2013, nhóm tác giả nghiên cứu đã tiến hành nghiên cứu 113 bệnh nhân được chẩn đoán xác định là ung thư biểu mô tế bào gan được chụp cắt lớp vi tính 64 dãy để đánh giá nguồn cấp máu cho u trước khi điều trị nút mạch hóa dầu.
Báo cáo của tác giả Phạm Hồng Đức cho thấy độ tuổi trung bình đối tượng nghiên cứu là 59; người nhỏ nhất là 17 tuổi; lớn nhất 80 tuổi. Tỷ lệ nam/ nữ là 6/1. Trên chụp cắt lớp vi tính 64 dãy, ung thư tập trung chủ yếu ở gan phải (77%); cụ thể tỷ lệ ở hạ phân thùy 8 là 25,7%; hạ phân thùy 6 là 21,2%; hạ phân thùy 7 là 18,6%; hạ phân thùy 5 là 11,5%. Ung thư ở cả hai thùy có tỷ lệ 15,9%. Ở bên gan trái, ung thư ở hạ phân thùy 2 có tỷ lệ 3,5%. Ung thư có số lượng một khối u chiếm 56,6%; nhiều khối u chiếm 40,7%. Tỷ lệ ung thư thâm nhiễm chiếm 2,7%. Về kích thước khối u từ 3-5cm có 48 ca (42,4%); từ 5-10cm (43,3%); kích thước trên 10cm có 16 ca (14,1%). Không có trường hợp nào kích thước u nhỏ hơn 3cm.
Số khối u được nuôi bởi động mạch gan phải chiếm tỷ lệ 77,9%; nuôi bởi cả hai nguồn động mạch gan phải và trái có tỷ lệ 16%; nguồn động mạch gan trái có tỷ lệ 6,2%. Theo phân tích của tác giả nghiên cứu, một số nghiên cứu khác cho thấy động mạch ngoài gan tham gia cấp máu cho ung thư gan còn đến từ vùng ngực dưới và từ vùng bụng trên. Động mạch từ vùng ngực dưới gồm động mạch vú trong và động mạch liên sườn. Trong nghiên cứu, tác giả cho biết phần lớn khối u ở gan phải, nhất là u tại hạ phân thùy 8 nhận máu từ động mạch hoành dưới phải; có 03 trường hợp khối u gan trái nhận máu từ động mạch hoành dưới trái. Động mạch hoành dưới hầu hết các phần của cơ hoành trong khu vực trần của gan. Ngoài ra, nhánh mạc nối của động mạch vị tá tràng xuất phát từ tế bào gan do mạc nối lớn rộng và di động.
Tác giả nghiên cứu kết luận nguồn cấp máu cho ung thư gan từ động mạch ngoài gan chiếm tỷ lệ 43,3%; trong đó động mạch dưới hoành phải là động mạch hay gặp nhất chiếm gần 39%. Biến thể động mạch gan chiếm tỷ lệ 15%, gồm 7 nhóm biến thể theo phân loại của Michels, hay gặp nhất là nhóm 3 thay thế động mạch gan phải. Do vậy, khi điều trị ung thư gan bằng phương pháp nút mạch hóa dầu, các bác sĩ rất cần chú ý những biến thể của động mạch gan và nguồn cấp máu ngoài gan.
Chúng ta biết rằng, phương pháp điều trị can thiệp qua đường động mạch trong điều trị ung thư gan đang ngày càng được áp dụng rộng rãi. Nút mạch chọn lọc vào nhánh động mạch cấp máu cho khối u cho kết quả điều trị tốt, đồng thời giúp bảo tồn được tối đa nhu mô gan lành; hạn chế được các biến chứng nặng sau nút mạch. Hiệu quả của phương pháp nút mạch chọn lọc phụ thuộc vào kết quả đánh giá này thường mất nhiều thời gian, đồng thời dễ bỏ sót nhánh động mạch tổn thương làm giảm hiệu quả điều trị. Với sự tiến bộ của chẩn đoán hình ảnh qua chụp cắt lớp vi tính đa dãy; chụp cộng hưởng từ dựng hình mạch máu đã giúp cho việc đánh giá các biến thể động mạch gan và các nhánh mạch cấp máu cho khối u ngày càng có nhiều thuận lợi hơn.
Các nghiên cứu trên thế giới chỉ ra việc sử dụng chụp cắt lớp vi tính xoắn ốc với các lát cắt mỏng kèm dựng hình 3D có thể giúp đánh giá được chính xác các mạch máu lớn của các tạng trong cơ thể, từ đó góp phần nâng cao hiệu quả trong điều trị ung thư gan.
Trần Mai