Sở Y Tế Tỉnh Khánh Hòa

Hen phế quản nếu không được kiểm soát tốt, có thể dẫn đến tắc nghẽn đường thở người bệnh phải nhập viện, cấp cứu và gia tăng tỷ lệ tử vong. Hen phế quản đặt ra một gánh nặng chính đối với trẻ em về các vấn đề sức khỏe thể chất, lo âu, trầm cảm và chi phí dùng thuốc. Hen phế quản là bệnh thường gặp trong cộng đồng, đặc biệt là ở trẻ em dưới 5 tuổi. Bệnh diễn biến kéo dài gây ảnh hưởng lớn tới chất lượng cuộc sống, phát triển thể chất, sinh hoạt, học tập của bệnh nhi, gia đình và xã hội. Hen phế quản ảnh hưởng quan trọng tới cuộc sống của bệnh nhi và cơn hen kịch phát có thể gây nguy hiểm đến tính mạng của trẻ.

Việc quản lý hen phế quản chưa thực sự hiệu quả, trẻ thường đến cơ sở y tế vì cơn hen phế quản cấp. Hơn 50% số trẻ vào cấp cứu vì cơn hen phế quản cấp ở độ tuổi trước tuổi đi học. Hen phế quản là bệnh mạn tính điều trị không hết. Vì vậy, quản lý điều trị và chăm sóc cho bệnh nhi tại nhà là rất quan trọng. Thực tế hiện nay là số lượng lớn bệnh nhi hen phế quản phải nhập viện, do sự hiểu biết của người trực tiếp chăm sóc trẻ về bệnh hen phế quản còn chưa đúng và chưa đầy đủ. Do đó, việc cung cấp kiến thức cho người trực tiếp chăm sóc trẻ bị bệnh hen phế quản vể cách nhận biết các dấu hiệu lên cơn hen phế quản, các yếu tố gây hen phế quản, làm xuất hiện cơn hen phế quản và dự phòng hen phế quản là rất quan trọng.

Đối tượng nghiên cứu là tất cả người trực tiếp chăm sóc trẻ dưới 5 tuổi bị hen phế quản đến khám và điều trị tại bệnh viện Sản-Nhi Trà Vinh, từ 12/2015 đến 02/2016. Tiêu chuẩn lựa chọn: người trực tiếp chăm sóc trẻ dưới 5 tuổi tại bệnh viện Sản-Nhi Trà Vinh được chẩn đoán hen phế quản. Tiêu chuẩn loại ra: người trực tiếp chăm sóc trẻ không thể trả lời phỏng vấn như: câm, điếc, tâm thần… không trả lời hoàn chỉnh bộ câu hỏi, có trẻ trong tình trạng bệnh nặng cần can thiệp cấp.

Kiến thức của người trực tiếp chăm sóc trẻ và các yếu tố làm xuất hiện cơn hen phế quản. Nếu người chăm sóc trẻ muốn kiểm soát hen phế quản tốt thì người trực tiếp chăm sóc trẻ cần phải giúp trẻ tránh các yếu tố làm xuất hiện cơn hen phế quản. Tất cả những người trực tiếp chăm sóc trẻ phải biết những yếu tố làm xuất hiện cơn hen phế quản. Trong nghiên cứu này cho thấy có 71,3% người trực tiếp chăm sóc trẻ biết thay đổi thời tiết làm xuất hiện cơn hen phế quản, 55,3% biết do nhiễm khuẩn đường hô hấp, 40,4% biết do gắng sức, 33% biết do dị ứng. Kết quả kiến thức biết yếu tố làm xuất hiện cơn hen phế quản của nghiên cứu này thấp hơn so với nghiên cứu của E Wong, TW Wong, M Chung và CC Lau, cho thấy có 89% bố, mẹ bệnh nhân biết thay đổi thời tiết làm bùng phát cơn hen phế quản, 77,1% biết do dị ứng thức ăn, đồ uống. Tuy nhiên, kiến thức biết yếu tố làm xuất hiện cơn hen phế quản do gắng sức của nghiên cứu này cao hơn so với nghiên cứu của E Wong, TW Wong, M Chung và CC Lau, nghiên cứu này 59,6% không biết gắng sức là yếu tố làm xuất hiện cơn hen phế quản, còn nghiên cứu của E Wong, TW Wong, M Chung và CC Lau có tới 69% bố, mẹ bệnh nhân không biết gắng sức là yếu tố làm bùng phát cơn hen phế quản. Nghiên cứu của Nguyễn Thị Thúy, đa số bố, mẹ bệnh nhân biết thay đổi thời tiết hoặc các nhiễm trùng ở mũi họng làm bùng phát cơn hen ở trẻ, nhưng có rất ít bố, mẹ bệnh nhân biết gắng sức làm xuất hiện cơn hen. Theo báo cáo của GINA thì nhiễm trùng trong thời gian nhũ nhi như siêu vi hợp bào hô hấp và á cúm có liên quan đến sự phát triển của hen phế quản chiếm đến 40%.

Kiến thức của người trực tiếp chăm sóc trẻ về các biểu hiện của hen phế quản. Mục tiêu thứ nhất của chiến lược quốc tế kiểm soát hen phế quản, cho rằng việc giáo dục cho bệnh nhân có kiến thức về những biểu hiện của hen phế quản được đặt lên hàng đầu. Trong nghiên cứu này cho thấy tỷ lệ người trực tiếp chăm sóc trẻ biết được biểu hiện của hen phế quản là khó thở 79,8%, ho 77,7%, khò khè 76,6%, tức ngực 41,5%. Kết quả kiến thức biết biểu hiện của hen phế quản của nghiên cứu này cao hơn so với nghiên cứu của Nguyễn Thị Thúy, cho thấy tỷ lệ bố, mẹ bệnh nhân hen phế quản biết được bốn biểu hiện của hen là ho, khò khè, khó thở và tức ngực là 59,8%. Tuy nhiên, kiến thức biết biểu hiện của hen phế quản là tức ngực của nghiên cứu này thấp hơn so với nghiên cứu của Nguyễn Thị Thúy, nghiên cứu này cho biểu hiện của hen phế quản là tức ngực 41,5%, còn nghiên cứu của Nguyễn Thị Thúy là 59,8%. Kiến thức biết biểu hiện của hen phế quản là khò khè của nghiên cứu này thấp hơn so với nghiên cứu của Đặng Hương Giang và cộng sự, biểu hiện quan trọng nhất của hen là khò khè cũng được 96,9% các bà mẹ biết đến, nếu bà mẹ biết khò khè là một biểu hiện của hen thì họ sẽ biết cần phải đưa trẻ đến các cơ sở y tế chuyên khám và điều trị bệnh hen để được hướng dẫn cụ thể, chính xác. Nghiên cứu của Prabhakaran L và cộng sự, tại Singapore, tỷ lệ biết các triệu chứng bệnh hen phế quản là 72,5%. Nghiên cứu của Lemay JF và cộng sự 12% gia đình không xác định tất cả ba triệu chứng chính của bệnh hen phế quản (thở khò khè, ho, khó thở).

Kiến thức của người trực tiếp chăm sóc trẻ về bệnh hen phế quản. Chỉ 27,7% người trực tiếp chăm sóc trẻ biết bệnh hen phế quản là bệnh viêm mạn tính đường thở. Kết quả này là thấp hơn so với nghiên cứu của Prabhakaran L và cộng sự, tại Singapore, trên bố, mẹ bệnh nhân hen phế quản, cho thấy tỷ lệ bố, mẹ bệnh nhân có khái niệm đúng về bệnh hen phế quản là 89,7%. Trong nghiên cứu này, 71,3% người trực tiếp chăm sóc trẻ biết biểu hiện của hen phế quản. Kết quả của nghiên cứu này là cao hơn so với nghiên cứu Lê Trọng Hiếu và cộng sự, 66,7% bà mẹ hiểu đầy đủ các dấu hiệu cơ bản của hen.