Từ tháng 1/2017 đến 12/2017, nhóm tác giả nghiên cứu Nguyễn Phương Sinh cùng cộng sự trường Đại học Y Dược Thái Nguyên đã thực hiện nghiên cứu mô tả cắt ngang báo cáo đề tài “Chất lượng cuộc sống của bệnh nhân tai biến mạch máu não sau điều trị và một số yếu tố liên quan tại khoa Phục hồi Chức năng-Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên năm 2017”.
Đối tượng nghiên cứu là 60 bệnh nhân bị liệt nửa người do tai biến mạch máu não lần thứ nhất, thời gian mắc bệnh trong vòng 3 tháng. Đồng ý tham gia vào nghiên cứu và tuân thủ quy trình tập luyện. Tiêu chuẩn loại trừ: những bệnh nhân bị liệt nửa người sau chấn thương sọ não, sau động kinh cục bộ hoặc động kinh cơn kèm tiền sử động kinh; những bệnh nhân hôn mê, không hợp tác được trong tập luyện, điều trị dưới 2 tuần.
Về cách đánh giá, lượng giá lần đâu (ngay khi vào viện): xác định tên, tuổi, giới tính, địa chỉ, nghề nghiệp, bên tổn thương, loại tổn thương. Lượng giá chất lượng cuộc sống của bệnh nhân tai biến mạch máu não bằng thang điểm SS-QOL: Có 4 nội dung đánh giá với tổng cộng 245 điểm chia làm 3 mức độ: chất lượng cuộc sống kém 49-98 điểm; chất lượng cuộc sống trung bình 99-195 điểm; chất lượng cuộc sống tốt 196-245 điểm.
Sau khi lượng giá, chỉ định chương trình phục hồi chức năng với các bài tập: đặt vị thế đúng, các bài tập vận động cho tay, chân liệt ở các tư thế nằm, ngồi, đứng… tập phòng co rút khớp vai, xoay ngửa cẳng tay, duỗi cổ tay và nghiêng quay, tập dồn trọng lượng lên tay liệt khi ngồi, tập chức năng bàn tay liệt, tập chức năng sinh hoạt hàng ngày, tập dáng đi đúng, tập lên xuống cầu thang.
Chỉ tiêu nghiên cứu: chất lượng cuộc sống bệnh nhân bằng thang điểm SS-QOL (Stroke Specific Quality of Life Scale).
Bác sĩ Sinh phân tích báo cáo, tai biến mạch máu não trong nghiên cứu chủ yếu gặp ở nam trên 45 tuổi. Trong số 60 bệnh nhân nghiên cứu có 48 nam (80%) và 12 nữ (20%). Tỷ lệ nam/nữ là 4/1. Độ tuổi hay gặp nhất là 45 tuổi chiếm 80%. Theo Nguyễn Văn Triệu tuổi trung bình của bệnh nhân tai biến mạch máu não 64,5, Nguyễn Tấn Dũng là 77,7% ở những người bệnh nhân trên 60 tuổi. Hiệp hội Tim mạch Mỹ đều nhận xét tỷ lệ người bệnh tai biến mạch máu não tăng theo tuổi. Tai biến mạch máu não tăng theo tuổi do khi tuổi càng tăng thì càng có các nguy cơ béo phì, rối loạn mỡ máu, tăng huyết áp, đái tháo đường cũng tăng theo do đó hệ mạch của toàn bộ cơ thể nói chung và mạch não nói riêng dễ bị tổn thương mà mà hậu quả gây nên là tai biến mạch máu não. Nam giới thường có thói quen hút thuốc lá, uống rượu bia, chế độ ăn uống không hợp lý nên nguy có mắc bệnh cũng cao hơn nữ giới.
Ảnh hưởng của vấn đề đi lại: khi vào viện, số bệnh nhân không đi được phải nằm giường là 26 bệnh nhân chiếm 43,3%. Sau 3 tháng số bệnh nhân giảm xuống là 7 bệnh nhân chiếm 11,7%. Số bệnh nhân đi lại bình thường lúc vào là 5 bệnh nhân chiếm 8,3%, sau 3 tháng là 24 bệnh nhân chiếm 43,3%. Như vậy, sau 3 tháng đi lại của bệnh nhân tiến triển tốt hơn so với lúc vào viện. Đi lại là một hoạt động thiết yếu, vô cùng quan trọng của con người. Khi đi lại được cải thiện thì chất lượng cuộc sống được nâng cao rõ rệt. Bourdeau nghiên cứu thấy có mối tương quan có ý nghĩa thống kê giữa sự giảm vận động liên quan đến chất lượng cuộc sống (r=0,27 đến r=0,43, p=0,029 đến p<0,001).
Ảnh hưởng của lo lắng trầm cảm đến chất lượng cuộc sống: trong số 60 bệnh nhân khi vào viện có 19 bệnh nhân rất lo lắng về bệnh tật, sau 3 tháng điều trị giảm xuống còn 4 bệnh nhân. Trạng thái tinh thần bình thường có 22 bệnh nhân, sau 3 tháng có 43 bệnh nhân tinh thần bình thường. Sự khác biệt có ý nghĩa thống kê p<0,05. Như vậy, sau 3 tháng điều trị thì mức độ ảnh hưởng của lo lắng, trầm cảm có giảm do đó chất lượng cuộc sống cũng được cải thiện. Theo nghiên cứu của Nease và cộng sự nhấn mạnh, can thiệp sớm trầm cảm, các thiếu hụt thể chất, mệt mỏi góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống sau tai biến mạch máu não.
Ảnh hưởng của yếu tố khác đến chất lượng cuộc sống:
- Tuổi: chất lượng cuộc sống tốt gặp ở bệnh nhân dưới 45 tuổi chiếm 11,7%, nhóm tuổi trên 45 có tỷ lệ 8,3%. Có mối tương quan giữa lứa tuổi với chất lượng cuộc sống ở bệnh nhân p<0,05. Kết quả nghiên cứu này của tôi phù hợp với nghiên cứu của tác giả Nguyễn Tiến Dũng tuổi của bệnh nhân tai biến càng cao thì khả năng phục hồi và chất lượng cuộc sống càng kém, cụ thể OR=5,1; 95% CI 1,4-18,76.
- Bên tổn thương: Từ kết quả nghiên cứu thấy giữa bên liệt với chất lượng cuộc sống có mối tương quan P,0,05. Sau 3 tháng điều trị những bệnh nhân bị liệt bên trái có sự cải thiện về chất lượng cuộc sống tốt hơn những bệnh nhân bị liệt bên phải. Điều này được giải thích vì phần lớn bệnh nhân đều thuận bên phả khi bệnh nhân bị liệt bên phải sẽ ảnh hưởng nhiều chức năng sinh hoạt hàng ngày và khả năng đi lại của bệnh nhân vì thế sẽ ảnh hưởng đến sự cải thiện chất lượng cuộc sống sau điều trị.
Tác giả nghiên cứu có kết luận, kết quả chất lượng cuộc sống của bệnh nhân sau điều trị: chất lượng cuộc sống của bệnh nhân tai biến mạch máu não đều bị ảnh hưởng sau 3 tháng điều trị thì chất lượng cuộc sống đều được cải thiện. Các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống: yếu tố tuổi, bên liệt, khả năng đi lại, mức độ trầm cảm lo lắng có liên quan chặt chẽ đến sự cải thiện chất lượng cuộc sống. Không có mối liên quan tuyến tính của chất lượng cuộc sống với một số yếu tố như: giới, bên liệt, loại tổn thương (nhồi máu não hoặc chảy máu não).
Mai Trang