Bệnh viêm cột sống dính khớp là một bệnh thấp viêm, đặc trưng bởi tổn thương khớp cùng chậu, cột sống và các khớp ở chi dưới; thường kèm theo viêm các điểm bám gân.
Bệnh viêm cột sống dính khớp tiến triển chậm nhưng có xu hướng dính khớp. Bệnh có mối liên quan chặt chẽ với các yếu tố kháng nguyên hòa hợp mô HLA- B27. Bệnh gặp ở mọi lứa tuổi, giới tính; nam mắc nhiều hơn nữ. Người mắc bệnh viêm cột sống dính khớp, cột sống cứng đờ như một cây tre, mất vận động các khớp đốt sống, cong, gù, vẹo, dính các khớp, ở khớp hàm bệnh nhân không há miệng được; cứng cột sống cổ làm bệnh nhân mất cúi, ngửa, xoay phải, xoay trái. Đối với khớp háng, mổ thay khớp háng do cột sống viêm dính mất tất cả các khe khớp nên thực hiện kỹ thuật gây tê tủy sống thường thất bại, phải sử dụng phương pháp gây mê toàn thân. Thực hiện phương pháp gây mê nội khí quản cũng rất khó khăn. Để thông khí cho bệnh nhân, sử dụng mask thanh quản nhưng trường hợp có bệnh lý viêm cột sống, tư thế phẫu thuật nằm nghiêng, việc dùng mask thanh quản không phù hợp. Theo chuyên gia gây mê hồi sức, có nhiều phương pháp đặt nội khí quản đối với bệnh nhân như đặt mò qua mũi bệnh nhân tỉnh hoàn toàn; đặt nội khí quản ngược dòng, mở khí quản và dùng ống soi mềm (Fibroscope) để đặt cho những trường hợp khó; tuy nhiên không phải lúc nào cũng sử dụng ống nội soi mềm thành công 100%.
Nội khí quản khó là một tình huống cấp cứu khẩn trương đường thở, thường gặp ở bênh nhân tại khoa gây mê- hồi sức phẫu thuật. Tỷ lệ nội khí quản khó gặp chung trong các phẫu thuật là 0,5-2%; 15-20% trong các phẫu thuật vùng hàm mặt, là nguyên nhân phổ biến gây tử vong hoặc tổn thương não. Đối với bệnh nhân phẫu thuật có kèm bệnh lý viêm cột sống dính khớp có tiên lượng đặt nội khí quản khó đến rất khó với tỷ lệ cao.
Nhóm tác giả Nguyễn Văn Huấn cùng cộng sự Bệnh viện Đa khoa tỉnh Bình Định báo cáo đề tài “Một trường hợp đặt nội khí quản khó bằng phương pháp ngược dòng ở bệnh nhân viêm cột sống dính khớp phẫu thuật thay khớp háng toàn phần” tại Hội nghị gây mê hồi sức miền Trung- Tây Nguyên được tổ chức vào tháng 7/2017 tại TP Nha Trang.
Theo tác giả Nguyễn Văn Huấn, đối tượng nghiên cứu là bệnh nhân nam, 40 tuổi, chẩn đoán hoại tử chỏm xương đùi trái có viêm cột sống dính khớp; được phẫu thuật thay khớp háng toàn bộ. Bệnh nhân có tiền sử viêm cột sống dính khớp phát hiện 15 năm nay. Trong 6 năm trở lại đây, bệnh nhân bị biến dạng cột sống nặng, không nằm ngữa được; khi nằm ngữa phải kê gối đầu cao hơn 40cm. Trước phẫu thuật, phim X-quang cột sống có viêm dính cột sống lưng; có thoái hóa khớp và tiêu chỏm xương đùi 2 bên nhưng bên trái nặng hơn bên phải; bệnh nhân gù vẹo biến dạng cột sống cổ, cứng như khúc “tre già”. Bệnh nhân có độ há miệng hạn chế, không gập đầu được, đầu và cột sống dính thành một khối cứng chắc như bê tông.
BS.Huấn cho biết, lúc đầu kíp gây mê tiến hành gây tê tủy sống vùng thắt lưng, thất bại, chuyển sang gây mê nội khí quản. Đặt nội khí quản bằng đèn soi thanh quản, có dây dẫn GEB (gum- elastic-bogye) thất bại; sử dụng ống nội soi mềm thanh quản và đặt mask thanh quản thất bại. Kíp gây mê cho bệnh nhân tỉnh mê, đánh giá lại mức độ khó của đặt nội khí quản và chọn phương pháp đặt nội khí quản ngược dòng ở bệnh nhân còn tỉnh. Kíp gây mê sử dụng Sond JJ, mỡ K-Y làm trơn ống, ống nội khí quản lò xo số 7.0. Giải thích kỹ để bệnh nhân hợp tác trong lúc thực hiện thủ thuật; xịt tê vùng mũi, khoang miệng, hầu họng bằng xylocain 10%; bệnh nhân thở oxy qua mask 3 lít/ phút. Kỹ thuật tiến hành: gây tê sụn giáp nhẫn bằng lidocain 2% 2 ống; chọc kim 18G qua màng giáp nhẫn, đến sụn khí quản có cảm giác lực cản, chọc kim qua sụn khí quản có cảm giác nhẹ tay, hút có khí ra, kim đã nằm trong khí quản, luồn dây dẫn vào qua màng kim nhựa. BS.Huấn cho biết đặt nội khí quản theo dây dẫn qua đường miệng 3 lần thất bại, do cổ bệnh nhân gập và cứng như khối bê tông nên khi đưa ống nội khí quản ngược dòng khó và vướng lưỡi gà. Ê kíp quyết định đặt ngược dòng đường mũi, dùng ống sond dạ dày luồn từ mũi xuống và luồn dây dẫn đường vào trong lòng sond dạ dày lên trên khi thấy dây dẫn lộ ra ngoài lỗ mũi; luồn ống nội khí quản theo dây dẫn. Kết quả đặt thành công; bơm cuff và kiểm tra ống nội khí quản vào đúng vị trí; hai phổi thông khí đều rõ, cố định chặt nội khí quản; dùng các thuốc gây mê như liều lượng ban đầu.
Theo BS.Huấn, đánh giá mức độ đặt nội khí quản khó ở bệnh nhân viêm cột sống dính khớp theo Cormack-lehan; bệnh nhân trong nghiên cứu ở mức độ 4; đây là mức khó ở bệnh nhân bình thường; nếu bệnh nhân giai đoạn muộn tư thế cổ, độ mở rộng hạn chế do viêm dính khớp thái dương hàm làm cho việc đặt nội khí quản trở nên rất khó. BS.Huấn cho biết thực hiện được vấn đề trên đòi hỏi có nhiều người hỗ trợ, đặc biệt người có kinh nghiệm; phải bình tĩnh sáng suốt, linh hoạt lựa chọn mọi phương tiện hiện có, mọi biện pháp khẩn trương khai thông đường thở.
Trần Hưng