Tại Hội nghị khoa học Gây mê hồi sức miền Trung- Tây Nguyên, PGS. Hồ Khả Cảnh- Chủ tịch Hội Gây mê hồi sức miền Trung- Tây Nguyên đã trình bày sử dụng thuốc trong hồi sức ngừng tuần hoàn hô hấp.
Khi hồi sức ngừng tuần hoàn hô hấp, thực hiện bóp tim ngoài lồng ngực 30 lần liên tục thì tiến hành thông khí 2 lần. Cán bộ y tế cần làm ngay một đường truyền để tiêm thuốc. Trong lúc chờ đợi, có thể hơn một số thuốc qua ống khí quản như adrenalin, lidocaine liều lượng thường gấp 2-3 lần tiêm tĩnh mạch và pha loãng với nước cất cho đủ 10ml. Không bơm thuốc vào buồng tim vì có thể gây ra biến chứng tràn máu màng tim, tràn khí màng phổi, thương tổn động mạch vành, trừ trường hợp bóp tim trong lồng ngực.
Đối với sử dụng thuốc adrenalin, khuyến cáo của Hội Gây mê Hồi sức Mỹ 2010 cho rằng khi rung thất hoặc nhịp nhanh thất kéo dài sau một lần sốc và 2 phút CPR, thuốc vận mạch (Epinephrine, Vasoppressin) được dùng để làm tăng tưới máu cơ tim trong khi thực hiện CPR và tăng khả năng hồi phục. Vasoppressin 40 UI bolus IV/IO (IO: trong xương) có thể thay thế liều đầu hoặc liều thứ hai của Epinephrine. Đỉnh tác dụng của Epinephrine khi CPR là 1-2 phút sao bolus IV/IO. Thuốc Adrenaline có tác dụng tăng cường co bóp tim và co mạch, nhằm dồn máu lên não và cơ tim liều 0,02 mg/kg hoặc 1 mg tiêm tĩnh mạch mỗi 3-5 phút cho đến khi tim đập trở lại.
PGS Cảnh nhấn mạnh, kết hợp Vasoppressin và Adrenalin là bất lợi so với chỉ dùng adrenalin liều tiêu chuẩn trong trường hợp ngừng tim, do vậy loại Vasoppressin trong cấp cứu ngừng tim. Các nghiên cứu đã chứng minh chỉ cần sử dụng Vasoppressin cũng như chỉ sử dụng adrenalin trong cấp cứu ngừng tim giúp cải thiện tình trạng ngừng tuần hoàn tự nhiên trở lại sau ngừng tim; không cần phải kết hợp 2 loại thuốc. Adrenalin là thuốc vận mạch được chỉ định chính trong cấp cứu ngừng tim và sử dụng ngay khi phát hiện khởi phát ngừng tim, do điều kiện không thể sốc điện tạo nhịp ngay được ban đầu.
Đối với các thuốc chống loạn nhịp, khuyến cáo năm 2010 đưa ra Amiodarone là thuốc duy nhất có bằng chứng làm cải thiện khả năng hồi phục trên bệnh nhân ngưng tim ngưng thở do rung thất, nhanh thất. Trong trường hợp rung thất, nhanh thất không hiệu quả với sốc điện, CPR, epinephrine có thể sử dụng Amiodarone Magnesium sulfate chỉ được chỉ định điều trị xoắn đỉnh kết hợp QT dài. Đối với thuốc Lidocaine chỉ sử dụng khi không có Amiodarone. Khuyến cáo năm 2015 lưu ý chưa có bằng chứng đầy đủ hỗ trợ cho việc chỉ định sử dụng Lidocain sau khi ngừng tim. Tuy nhiên nhấn mạnh cần xem xét đánh giá sớm việc sử dụng Lidocain hay điều trị duy trì ngay sau khi tuần hoàn tự nhiên hồi phục trở lại sau ngừng tim mà nguyên nhân do rung thất hay nhịp nhanh thất vô mạch. Các nghiên cứu gần đây ghi nhận ở những bệnh nhân được cứu sống sau ngừng tim có sử dụng Lidocain thì giảm tỷ lệ tái phát rung thất hoặc nhịp nhanh thất nhưng chưa chứng minh được là có lợi hay có hại.
Đối với thuốc chẹn bê ta, khuyến cáo năm 2015 cho rằng chưa có bằng chứng đầy đủ hỗ trợ cho việc chỉ định sử dụng thuốc chẹn bê ta sau ngừng tim. Tuy nhiên, việc sử dụng ban đầu hay duy trì tiếp tục bằng đường uống hay tiêm tĩnh mạch có thể xem xét sớm ở bệnh nhân nhập viện bị ngừng tim được cứu sống mà nguyên nhân do rung thất hay nhịp nhanh thất. Theo PGS Cảnh, một số nghiên cứu ghi nhận những bệnh nhân được hồi phục tuần hoàn tự nhiên sau ngừng tim do rung thất hoặc nhịp nhanh thất, nếu có sử dụng thuốc chẹn bê ta cho thấy tỷ lệ sống sót cao; tuy nhiên phát hiện này chỉ cho thấy mối liên quan giữa sử dụng và tỷ lệ sống sót, vì sử dụng thuốc chẹn bê ta thường quy là có hại, thuốc có thể là nguyên nhân làm rối loạn huyết động dẫn đến suy tim cấp hoặc làm loạn nhịp chậm. Do vậy, nếu sử dụng thuốc chẹn bê ta cần phải đánh giá từng bệnh nhân cụ thể để có chỉ định thích hợp.
Về nồng độ oxy thờ vào quy trình CPR, khuyến cáo năm 2015 đưa ra là cung cấp oxy với nồng độ tối đa nếu có thể trong khi làm CPR. PGS. Cảnh lý giải vì mục tiêu chủ yếu trong giai đoạn CPR là hồi phục tình trạng cung cấp năng lượng cho tim để tim có thể hồi phục được hoạt động co bóp cung cấp máu não duy trì năng lượng hoạt động của não, giảm thương tổn não do thiếu oxy. Cung cấp oxy phụ thuộc vào lưu lượng máu lên não và nồng độ oxy máu động mạch (CaO 2). Trong quá trình CPR lưu lượng máu thường bị giới hạn vì vậy cung cấp oxy thở vào tối đa; phải sử dụng phương tiện, hệ thống hô hấp lưu lượng khí cao mới cung cấp được nồng độ oxy thở vào cao.
Chuỗi hành động cấp cứu ngừng tuần hoàn hô hấp theo khuyến cáo năm 2015 gồm: nhanh chóng phát hiện nạn nhân ngừng tuần hoàn hô hấp: đánh giá nạn nhân mất tri giác, không thở hoặc không còn thở bình thường (thở ngáp cá); gọi ngay trung tâm cấp cứu; Lập tức tiến hành xoa bóp tim ngoài lồng ngực; khử rung sớm nhất có thể; hồi sức nâng cao hiệu quả; chăm sóc sau hồi sức.
Hữu Lai