Đột quỵ não luôn là một thách thức, là vấn đề thời sự trong y học, là căn nguyên gây tử vong đứng hàng thứ 3 ở các nước đang phát triển chỉ sau bệnh tim mạch và ung thư.
Đột quỵ não là nguyên nhân hàng đầu gây tàn phế ở người trưởng thành; để lại di chứng nặng nề cho người bệnh, gây ảnh hưởng lớn và trực tiếp đến khả năng thực hiện các hoạt động sinh hoạt hàng ngày cũng như khả năng tái hội nhập vào đời sống cộng đồng.
Hiện nay, nguyên tắc điều trị nhồi máu não cấp là hồi sức tích cực thần kinh, dùng thuốc tiêu sợi huyết, lấy cục huyết khối bằng dụng cụ cơ học, thuốc chống kết tập tiểu cầu, thuốc chống đông, thuốc bảo vệ thần kinh, tập phục hồi chức năng sớm.
Cộng hòa Liên bang Nga đã có sản xuất đưa vào điều trị cho bệnh nhân đột quỵ não thuốc Cytoflavin. Thành phần của Cytoflavin, ống tiêm 10ml chứa 1 gam axit succinic, 100 gam nicotinamide, 200mg inosine; 20mg riboflavin. Thuốc có tác dụng cải thiện các quá trình sử dụng oxy và glucose trong mô, khôi phục hoạt tính các enzym chống oxy hoá, thúc đẩy tái tổng hợp gamma aminobutyric axit trong tế bào thần kinh; giảm hàm lượng lactat, kích thích các quá trình phục hồi, kích thích hô hấp và tạo năng lượng trong các tế bào. Cytoflavin được chỉ định điều trị cho bệnh nhân rối loạn tuần hoàn não cấp, thiếu máu não mạn tính, bệnh não do ngộ độc và thiếu oxy trong ngộ độc cấp và mạn tính, ngộ độc nội sinh, ức chế nhận thức sau gây mê.
Từ tháng 6/2015 đến tháng 5/2016, nhóm tác giả nghiên cứu Dương Đình Chỉnh cùng cộng sự Bệnh viện Hữu Nghị Đa khoa Nghệ An thực hiện nghiên cứu “Đánh giá hiệu quả điều trị của Cytoflavin ở bệnh nhân nhồi máu não cấp tính”.
Đối tượng nghiên cứu là 116 bệnh nhân đột quỵ nhồi máu não giai đoạn cấp dưới 24 giờ được điều trị tại Khoa Thần kinh-Bệnh viện Hữu Nghị Đa khoa Nghệ An. Các bệnh nhân được chọn vào nghiên cứu có điểm NIHSS nhỏ hơn 25; loại trừ những bệnh nhân có độ tuổi dưới 40, bị chảy máu não, chấn thương sọ não; có chống chỉ định với Cytoflavin, có kèm theo các bệnh lý cấp tính, bệnh lý tim mạch, gan, thận, có thai; điểm Rankin sửa đổi (mRS) trước đột quỵ > 2.
Theo tác giả nghiên cứu, các bệnh nhân được chẩn đoán xác định nhồi máu não trên lều được chọn ngẫu nhiên vào 2 nhóm, nhóm 1 các bệnh nhân nhồi máu não được điều trị bằng Cytoflavin với liều 2 lọ ( lọ 10ml)/ 24 giờ pha trong dung dịch 500ml Natriclorua 0,9%; truyền nhỏ giọt tĩnh mạch 30 giọt/phút x 15 ngày cộng với phát đồ chung. Ở nhóm chứng các bệnh nhân điều trị nhồi máu não cấp bằng phác đồ chung.
Cả hai nhóm được điều trị tích cực theo trình tự phác đồ chung của cấp cứu đột quỵ não cấp là đảm bảo lưu thông đường thở, đảm bảo chức năng sống; chống phù não nếu có, các thuốc dinh dưỡng, thuốc bảo vệ tế bào não, bù điện giải và dịch nuôi dưỡng, chống bội nhiễm. Theo dõi tác dụng không mong muốn của Cytoflavin trên hệ tim mạch, hệ thần kinh, tiêu hóa, tiết niệu, da, niêm mạc và các cơ quan khác qua các chỉ số lâm sàng, cận lâm sàng.
Theo phân tích của tác giả Nguyễn Đình Chỉnh, đa số đối tượng nghiên cứu 50 tuổi trở lên (78,5%). Bệnh nhân nam/ nữ là 2,4/1. Có 76% đối tượng nghiên cứu khởi bệnh trong trạng thái nghỉ ngơi; đây là minh chứng cho sự đột ngột khó lường trong khởi phát bệnh đột quỵ não. Các yếu tố nguy cơ hay gặp là tăng huyết áp 57,7%; đái tháo đường 11,2%; béo phì 9,5%.
Tác giả nghiên cứu lưu ý, khởi phát bệnh thường do nguyên nhân và cơ chế sinh bệnh quyết định. Trong nhồi máu não khởi phát bệnh đột ngột thường từ vài giây đến dưới 30 phút; biểu hiện bệnh lý hết sức nhanh và bất ngờ. Cách khởi phát đột ngột chiếm 65,5%; đây là điểm khác với đột quỵ chảy máu não. Triệu chứng liệt nửa người gặp 93%; liệt mặt 76,7%. Đánh giá mức độ lâm sàng trước điều trị theo thang điểm NIHSS, điểm từ 5-14 chiếm 83%; trước điều trị đánh giá thang điểm mRS có 36,2% bệnh nhân có khả năng tự phục vụ không cần sự trợ giúp của người khác. Sau điều trị, mức độ cải thiện lâm sàng theo thang điểm NIHSS là 82%; nhóm nghiên cứu là 39,2% cao hơn nhóm chứng là 74,2%% (p<0,05). Cải thiện 1 độ theo thang điểm mRS là 64%; nhóm nghiên cứu là 87,2%; nhóm chứng là 73,7% (p<0,05).
Biến chứng gặp ở nhóm nghiên cứu là mức độ nhẹ, thoáng qua như khô họng, nóng bừng mặt; đánh trống ngực. Về chỉ tiêu sinh hóa máu, glucose trước điều trị ở nhóm nghiên cứu là 14, sau điều trị là 5; tuy nhiên tác giả nghiên cứu cho rằng chưa đủ kết luận Cytoflavin có tác dụng hạ đường máu do bệnh nhân đột quỵ não giai đoạn cấp có tình trạng tăng đường máu phản ứng, sau đó trở về mức bình thường. Tác giả nghiên cứu kết luận, điều trị nhồi máu não cấp có sử dụng Cytoflavin áp dụng tại Bệnh viện Nghệ An bước đầu cho kết quả khả quan, cải thiện triệu chứng lâm sàng tốt, an toàn vá ít gây biến động các thông số cận lâm sàng.
Hữu Lai