Tại Hội nghị Khoa học Tiết niệu- Thận học Việt Nam lần thứ IX tại TP Nha Trang tháng 8/2015 vừa qua, tác giả Nguyễn Minh Thiền cùng cộng sự đã có báo cáo đề tài “Tán sỏi thận qua da bằng kim nhỏ (microperc) thực hiện tại Trung tâm Y khoa Medic.
Với kết quả thực hiện trên 50 trường hợp, bệnh nhân có kích thước sỏi nhỏ hơn 30mm, được thực hiện tán sỏi thận qua da bằng phương pháp ít xâm lấn đã thực hiện thành công. Tất cả bệnh nhân được sử dụng kim đi vào thận là 4.85 Fr (16 gauge) dưới quan sát của C-arm hoặc siêu âm dẫn đường, sau đó nong đến 8 Fr, vừa đi vừa soi vào đài thận và quan sát thấy sỏi trực tiếp, sau đó tán sỏi bằng laser, xuất viện một ngày sau tán sỏi.
Theo kết quả nghiên cứu lượng máu mất trung bình là 0,7/dL; tỷ lệ sạch sỏi trong lúc mổ là 47 trường hợp. Thời gian tiến hành thủ thuật trung bình là 42,9 phút. Có 16 trường hợp sỏi kẹt niệu quản sau tán sỏi qua da, nhóm nghiên cứu phải soi niệu quản lấy sỏi bổ sung.
Chúng ta biết rằng tán sỏi thận qua da (percutaneuos nephrolithotomy) được sử dụng rộng rãi đối với sỏi san hô ở bể thận. Biến chứng chính của tán sỏi qua da là chảy máu, vì vậy khi giảm kích thước của đường nong vào thận có thể làm giảm biến chứng chảy máu. Từ năm 2008, thế giới đã thực hiện đường nong vào thận nhỏ từ 16 Fr đến 20 Fr để làm giảm biến chứng chảy máu và đau sau hậu phẫu. Tán sỏi thận qua da bằng kim nhỏ với mục tiêu làm giảm tối thiểu đường nong vào thận để làm giảm biến chứng chảy máu.
Một báo cáo nghiên cứu của BS.Kiều Đức Vinh cùng cộng sự- Bệnh viện Trung ương Quân đội 108- về “Kết quả phẫu thuật lấy sỏi thận qua da”; nghiên cứu được thực hiện trên 120 bệnh nhân sỏi thận, nam 70 người, nữ 50 người; tuổi mắc bệnh từ 30-73, trung bình là 52 tuổi. Chỉ định của phẫu thuật sỏi thận kích thước lớn hơn 2,5 cm; sỏi san hô và nhiều viên. Sỏi thận đã điều trị bằng tán sỏi ngoài cơ thể thất bại hoặc không tán sỏi được vì quá cứng, sỏi trong đài thận có cổ đài thận hẹp, dài. Theo kết quả nghiên cứu, kích thước sỏi từ 25mm-90mm, kết quả lấy sỏi thận qua da thành công 117 trường hợp, đạt tỷ lệ 97,5%, có 03 trường hợp phải chuyển mổ hở. Tỷ lệ sạch sỏi trong nghiên cứu là 62,4%, theo tác giả tỷ lệ này còn thấp vì các bệnh nhân được phẩu thuật có tỷ lệ sỏi san hô và sỏi nhiều viên chiếm đến 52 bệnh nhân (43,3%); ngoài ra đây là kỹ thuật mới triển khai nên phẩu thuật viên chưa có nhiều kinh nghiệm. Tỷ lệ sạch sỏi phụ thuộc vào hình thái sỏi, sỏi san hô tỷ lệ sạch sỏi thấp hơn sỏi thận đơn thuần.
Biến chứng hay gặp là chảy máu trong phẩu thuật lấy sỏi thận qua da; trong nghiên cứu này có 14 trường hợp chảy máu, trong đó có 01 trường hợp chảy máu sau mổ ở ngày thứ 4, sau khi truyền máu không cải thiện tình trạng chảy máu phải can thiệp hỗ trợ bằng tắc mạch chọn lọc qua da. Nguyên nhân chảy máu là do tổn thương nhu mô thận, tĩnh mạch và động mạch khi thực hiện chọc dò, nong đường hầm vào thận.
Một vấn đề nữa là mặc dù 100% số bệnh nhân trong nghiên cứu được xác định có nhiễm khuẩn niệu bằng xét nghiệm nuôi cấy vi khuẩn âm tính trước khi lấy sỏi qua da, nhưng sau lấy sỏi thận qua da vẫn có 32 bệnh nhân (27%) có tình trạng sốt, có 01 bệnh nhân nhiễm khuẩn huyết do nhiễm khuẩn niệu E.coli, sau đó được điều trị tích cực theo kháng sinh đồ bệnh nhân hết sốt. Theo một nghiên cứu của Mariappan năm 2005 khi tán sỏi có thể vi khuẩn cùng độc tố của nó bên trong sỏi thận đã phóng thích ra hệ thống đài bể thận gây ra tình trạng nhiễm khuẩn niệu và gây sốt cho bệnh nhân.
Nghiên cứu đã có kết luận là lấy sỏi thận qua da là phương pháp điều trị sỏi thận kích thước lớn ít xâm hại, an toàn và hiệu quả với tỷ lệ thành công cao (97,5%).
Trên thế giới, tỷ lệ mắc bệnh sỏi nói chung dao động 2-12% dân số. Những vùng có tỷ lệ mắc bệnh sỏi tiết niệu cao gọi là vành đai sỏi. Nguy cơ mắc bệnh sỏi tiết niệu là 12% đối với nam giới và 5% đối với nữ giới. Việt Nam là nước nằm trong khu vực vành đai sỏi của thế giới. Theo GS.Ngô Gia Huy, tỷ lệ sỏi tiết niệu Việt Nam cao, điều trị sỏi tiết niệu chiếm khoảng 40% số bệnh nhân điều trị tại khoa tiết niệu. Phân bố sỏi tiết niệu gồm sỏi thận 40%, sỏi niệu quản 28%, sỏi bàng quang 26%, sỏi niệu đạo 4%. Sỏi tiết niệu có kích thước dưới 5mm có khả năng tự trục xuất là rất cao; 78,5% sỏi đã bài xuất tự phát, chỉ có 21,5% cần sử dụng can thiệp tiết niệu. Sự tống sỏi tự phát có thể mất vài ngày đến vài tuần. Hiện nay, các kỹ thuật tiết niệu hiện đại đã làm thay đổi các đặc điểm kích thước, vị trí của sỏi và phương pháp bài xuất của sỏi.
Nguyễn Phương