Nhóm nghiên cứu gồm các bác sĩ Nguyễn Đặng Đình Thi, Tôn Thất Minh Thuyết, Trần Đức Sơn, Nguyễn Ngọc Hiền- Bệnh viện Đa khoa tỉnh Khánh Hòa- đã có báo cáo “Nghiên cứu nang niệu quản” tại Hội nghị khoa học thường niên Tiết niệu- Thận học lần thứ IX tại TP Nha Trang vừa qua.
Nghiên cứu được thực hiện ở bệnh nhân nữ 43 tuổi, cư ngụ huyện Vạn Ninh, nhập viện Khoa Ngoại tổng hợp Bệnh viện Đa khoa tỉnh Khánh Hòa ngày 23/3/2015. Bệnh nhân được phát hiện bệnh do tình cờ khám tổng quát, siêu âm tổng quát. Bệnh nhân có đau nhẹ ở hông lưng trái, không có rối loạn tiểu tiện, nước tiểu vàng trong. Bụng mềm, hai thận không lớn, không có điểm đau khu trú.
Kết quả siêu âm bụng cho thấy thận trái không sỏi, ứ dịch nhẹ, niệu quản trái có hình ảnh sa lồi niêm mạc vào bàng quang. Bàng quang thành không dày, không sỏi. Thận phải không lớn, không ứ nước, không sỏi. Trên phim chụp X-quang UIV thấy hình ảnh sa lồi niệu quản trái vào trong bàng quang. Trên phim chụp MSCT 182 lát cắt dựng hình không gian 3 chiều thấy hình ảnh một niệu quản trái, dãn nhẹ bể thận niệu quản trái. Bệnh nhân được chẩn đoán “nang niệu quản trái”. Bệnh nhân đã được phẩu thuật, xẻ nang qua nội soi bàng quang và đặt thông double J vào niệu quản trái. Ngày thứ 3 sau mổ, bệnh nhân được rút thông niệu đạo và xuất viện. Sau 01 tháng bệnh nhân được tái khám, nội soi bàng quang thấy miệng niệu quản trái đã liền sẹo, phun nước tiểu trong, không có nang. Bệnh nhân được rút thông double J niệu quản trái.
Theo tác giả nghiên cứu, bệnh nang niệu quản thường gặp nhiều ở trẻ em, 80% gặp ở phụ nữ trẻ. Nang niệu quản thường gặp ở niệu quản đôi và thường liên quan đến với hệ thống trên của hệ thống đôi. Nang niệu quản trên niệu quản đơn thường gặp ở nam giới trưởng thành. Nang niệu quản chia 2 nhóm: trong bàng quang- nằm hoàn toàn trong bàng quang và nang niệu quản ngoài bàng quang hay niệu quản lạc chỗ (nang niệu quản có một phần nằm trong bàng quang, một phần lan về phía cổ bàng quang và niệu đạo). Đối với nang niệu quản bàng quang bao gồm nang niệu quản không tắc nghẽn có lỗ nang niệu quản lớn và không tắc nghẽn và nang niệu quản hẹp với lỗ nang niệu quản hẹp như đầu đinh ghim và tắc nghẽn.
Về phôi thai học, sự hẹp lỗ niệu quản vì quá trình tiêu biến không hoàn toàn của màng ngăn Chwalla (màng này tồn tại ở tuần lễ thứ 6 giữa niệu quản và xoang niệu sinh dục).
Về giải phẩu bệnh, nang niệu quản trên niệu quản đơn gặp ở nam nhiều hơn nữ, luôn là loại nang niệu quản trong bàng quang, có thể gặp ở cả 2 niệu quản phải và trái, kích thước thay đổi từ nhỏ 1-2cm đến lớn chiếm toàn bộ lòng bàng quang; bệnh ít khi gây ra rối loạn tiểu tiện và thường được phát hiện do những biến chứng như nhiễm trùng và sỏi.
Trong chẩn đoán hình ảnh, siêu âm thấy niệu quản trái có hình ảnh sa lồi niêm mạc vào bàng quang. Trên phim chụp UIV nếu thận hoặc phần thận tương ứng với nang niệu quản còn chức năng thì đường bài tiết hệ niệu sẽ hiện hình với nang niệu quản hình ảnh “đầu rắn hổ mang”.
Hình ảnh đặc trưng của nang niệu quản ở thì bàng quang- khi thuốc cản quang đã ra khỏi nang niệu quản và vào trong bàng quang sẽ là hình khuyết tròn hoặc bầu dục, không ngấm thuốc cản quang và không thay đổi vị trí khi thay đổi tư thế bệnh nhân.
Đối với trường hợp trong nghiên cứu của tác giả, bệnh nhân có đầy đủ hình ảnh điển hình trên siêu âm, X-quang KUB, UIV và MSCT cho thấy một nang niệu quản bên trái, trong bàng quang, thuộc loại nang niệu quản không tắc nghẽn trên niệu quản đơn.
Về điều trị đối với nang niệu quản trong bàng quang thường là phẫu thuật xẻ nang niệu quản qua nội soi bàng quang, đây là phương pháp điều trị nhẹ nhàng nhưng có nhược điểm là gây ra luồng trào ngược bàng quang- niệu quản khoảng hơn 10% trường hợp. Đối với phương pháp mổ đường trên cắt bỏ nang niệu quản kết hợp với cắm lại niệu quản vào bàng quang là phương pháp điều trị chuẩn, song phẩu thuật này ít khi được chỉ định.
Hồng Sơn