Rắn cắn là một cấp cứu nội khoa thường gặp ở các nước nhiệt đới. Theo các báo cáo được đăng trên Tạp chí Y học TP Hồ Chí Minh, ở Việt Nam ước tính hàng năm có khoảng 30.000 nạn nhân bị rắn độc cắn. Thống kê cho thấy miền Bắc chủ yếu do rắn hổ cắn khoảng 93%; miền Nam chủ yếu do rắn lục cắn khoảng 74%. 

Công tác chẩn đoán rắn hổ mang cắn ở Việt Nam gặp nhiều khó khăn, việc chẩn đoán thường chủ yếu dựa vào lâm sàng. Theo các chuyên gia y tế về chống độc, có nhiều phương pháp đã áp dụng để giúp việc chẩn đoán và định lượng nồng độ nọc độc rắn hổ mang bành, trong đó xét nghiệm miễn dịch gắn enzym (Elisa) có nhiều ưu điểm, giúp cho việc chẩn đoán chính xác, nhanh chóng và định lượng giá trị cụ thể nồng độ nọc rắn trong huyết thanh.

Từ tháng 1/2013 đến tháng 12/2015, nhóm tác giả nghiên cứu Bế Hồng Thu, Ngô Đức Ngọc - Khoa Cấp cứu Bệnh viện Bạch Mai; Bộ môn Hồi sức cấp cứu Trường Đại học Y Hà Nội tiến hành nghiên cứu mô tả phân tích đề tài  “Đánh giá độ nặng ở bệnh nhân bị rắn hổ mang cắn qua định lượng nọc rắn trong huyết thanh bằng kỹ thuật Elisa”. Tác giả nghiên cứu cho biết đối tượng nghiên cứu là các bệnh nhân được chẩn đoán xác định rắn hổ cắn; tiêu chuẩn loại trừ đối với bệnh nhân chẩn đoán xác định là rắn hổ mang bành cắn được sử dụng huyết thanh kháng nọc; biến số của nghiên cứu là định lượng nọc độc huyết thanh lấy tại thời điểm vào viện, mức độ nặng lâm sàng khi vào viện; các xét nghiệm cận lâm sàng như CK, Creatinin, bạch cầu, procalcitonin và số lọ huyết thanh kháng nọc sử dụng. Các bước tiến hành định lượng nồng độ nọc rắn trong máu theo quy trình của phòng xét nghiệm Trung tâm chống độc Bệnh viện Bạch Mai và tại bộ môn miễn dịch của Học viện Quân Y.

Tác giả nghiên cứu phân tích báo cáo, có 76 bệnh nhân bị rắn hổ mang cắn tham gia nghiên cứu; trong đó có 65 nam (85,5%) và 11 nữ (14,5%). Độ tuổi trung bình của đối tượng nghiên cứu là 43,5; người trẻ nhất là 15 tuổi, lớn nhất là 86 tuổi. Có 61 bệnh nhân (80,3%) do rắn Naja atra cắn; 14 bệnh nhân (18,4%) do rắn Naja Kouthia cắn; có 01 bệnh nhân do rắn Naje Siamensis cắn. Tác giả Ngô Đức Ngọc cho biết về mối tương quan giữa nồng độ nọc rắn và mức độ nặng nhẹ; đối với nhóm biểu hiện nhẹ có 15/23 trường hợp nồng độ ở mức từ 1-24mg/ml. Mức độ lâm sàng trung bình có 21/26 bệnh nhân nồng độ nọc rắn trong huyết thanh ở khoảng 28 - 1792 ng/ml. Có 03 bệnh nhân nặng với các triệu chứng lan xa ngoài đoạn chi; 01 bệnh nhân bị sốc, nồng độ của 3 bệnh nhân biểu hiện lâm sàng nặng chỉ ở trong khoảng 3 - 123,5 ng/ml.

Đối với mối tương quan giữa nồng độ nọc rắn trong huyết thanh và dấu hiệu sưng nề, mức độ sưng nề tại chỗ qua vết cắn so với bên đối diện, đo bằng cm. Ở những bệnh nhân đến sớm, kết quả nghiên cứu cho thấy không có sự tương quan (r = 0,049); về mức độ lan xa của vết cắn cũng không có sự tương quan với nồng độ nọc rắn trong huyết thanh (hệ số tương quan r = 0,058). Tác giả nghiên cứu giải thích, sự ảnh hưởng của thành phần gây phù nề của nọc rắn chủ yếu là các phospholipase A2 không tác dụng nhanh; nhưng nếu để lâu dấu hiệu sưng nề và lan xa sẽ nhanh chóng nghiêm trọng, bên cạnh đó nồng độ nọc rắn trong huyết thanh là thành phần nọc chưa gây tác dụng nên khi nọc rắn trong huyết thanh cao có ý nghĩa là nồng độ nọc rắn gây tác dụng độc trên mô chưa nhiều, biểu hiện lâm sàng chưa rõ rệt.

Đối với mối tương quan giữa nồng độ nọc rắn và các kết quả cận lâm sàng; có 43 bệnh nhân trong nhóm đến sớm tăng CK, chiếm tỷ lệ 66,2%; không có trường hợp nào tăng creatinin máu. Kết quả không thấy sự tương quan giữa chỉ số CK, creatinin tại thời điểm vào viện với nồng độ nọc rắn lúc vào viện. Vì CK (U/l) là kết quả của tổn thương các tế bào cơ do độc tố trực tiếp, do sưng nề chèn ép, CK tăng lại gây tổn thương thận và từ đó gây tăng creatinin huyết thanh. Vì vậy, khi bệnh nhân ở giai đoạn đến sớm các tổn thương này chưa nhiều, đặc biệt nọc rắn lưu hành trong huyết thanh với nồng độ cao mà chưa gây tác dụng độc trên mô nhiều, nên không tìm thấy sự tương quan giữa chỉ số CK, creatinin và nồng độ nọc rắn trong huyết thanh ở những bệnh nhân đến sớm. Điều này do quá trình gây nhiễm trùng cần có thời gian và đặc biệt gây tăng các chỉ số bạch cầu và procacitinin.

Tác giả nghiên cứu báo cáo có 15 bệnh nhân đến viện sau 12 giờ; các tổn thương nặng, nghiêm trọng hơn so với bệnh nhân đến sớm. Nồng độ nọc rắn trong huyết thanh tăng xu hướng nặng ở trên lâm sàng; mức độ nhẹ từ 0,974 - 7,19 ng/ml; mức độ trung bình từ 0,124 - 128 ng/ml; mức độ nặng là 219 - 799 ng/ml. Tác giả nghiên cứu báo cáo có mối tương quan thuận mức độ thấp của nồng độ nọc rắn và mức độ sưng nề qua vết cắn; mức độ lan xa. Nồng độ nọc rắn lúc vào viện không liên quan với các chỉ số creatinin. Tác giả nghiên cứu giải thích do nồng độ nọc rắn là nồng độ tăng đột ngột trong máu sau khi bị rắn cắn; đối với chỉ số cận lâm sàng cần có quá trình phản ứng từ từ của cơ thể và gây tác dụng của nọc rắn mới biến đổi. Ngoài ra, nọc rắn khi gây tác dụng, nồng độ có thể giảm dần so với lúc vào viện, nhưng các chỉ số cận lâm sàng về sau ngày càng tăng lên.