Theo Cục Y tế dự phòng – Bộ Y tế, ước tính năm 2016, có 31% số trường hợp tử vong trên toàn quốc là do bệnh tim mạch. Đái tháo đường (ĐTĐ) và tăng huyết áp là hai nguyên nhân quan trọng của bệnh tim mạch. Báo cáo điều tra quốc gia 2015 cho kết quả, cứ 5 người trưởng thành Việt Nam có 01 người bị tăng huyết áp; 20 người có 01 người đái tháo đường. Theo đó Việt Nam có khoảng 12 triệu người tăng huyết áp; 3 triệu người đái tháo đường. Có gần 60% người mắc tăng huyết áp, gần 70% người mắc đái tháo đường chưa được phát hiện bệnh; chỉ có khoảng 14% bệnh nhân tăng huyết áp, 29% bệnh nhân đái tháo đường hiện đang được điều trị; gần 30% người có nguy cơ bệnh tim mạch được quản lý, dự phòng.

Theo các chuyên gia tim mạch, chẩn đoán xác định ĐTĐ phải căn cứ vào xét nghiệm chứng minh tình trạng tăng ĐM.

Hầu hết chương trình sàng lọc sử dụng mẫu ĐM lúc đói hoặc mẫu ĐM bất kỳ như một bước khởi đầu.

Vì chi phí cho sàng lọc cao khuyến cáo đề nghị thực hiện OGTT cho tất cả các đối tượng có rối loạn đường huyết lúc đói hoặc mẫu đường huyết bất kỳ thấy bất thường (FPG từ 5,6 - 6,9 (100 – 125mg/dl) hoặc mẫu bất kỳ từ 5,6 – 11mmol/L (100 – 200mg/dl).

Ba ngày trước khi làm nghiệm pháp bệnh nhân ăn chế độ giàu Carbonhydrat khoảng 150 – 200g/ngày.

Không thực hiện nghiệm pháp khi đang có bệnh cấp tính.

Không dùng các thuốc như Corticoid, Thiazid, Chẹn Beta giao cảm, Phenytoin, thuốc ngừa thai có Ostrogen, các acidnicotinic.

Không chỉ định cho bệnh nhân bị suy dinh dưỡng, nằm liệt giường, nhiễm trùng, chấn thương tâm lý …

Không vận động quá sức trước khi làm nghiệm pháp, tối trước ngày làm nghiệm pháp không ăn sau 20 giờ.

Thường người ta lấy máu tĩnh mạch để làm đường huyết tương.

Sau khi đã chuẩn bị tốt, cho bệnh nhân uống 75g đường glucose (Anhydrous) hoặc 82.5g đường glucose (monohydrat) với 250 – 300 ml nước trong 5 phút.

Lấy máu ở các thời điểm 0; 120 phút. Người ta cũng có thể lấy ở các thời điểm 0, 30, 60, 90, 120 phút để tham khảo nhất là khi muốn kết hợp với định lượng Insulin máu.

Hiện nay điều tra DTH và sàng lọc ĐTĐ người ta cho phép sử dụng phương pháp chẩn đoán test nhanh bằng máu giọt mao động – tĩnh mạch, phương pháp này còn được sử dụng để theo dõi điều trị hàng ngày hoặc trong cấp cứu.

Do tuyến xã không có phòng xét nghiệm để định lượng ĐM huyết tương, tuyến xã thực hiện sàng lọc ĐTĐ bằng xét nghiệm ĐM mao mạch với máy thử ĐM cá nhân.

Khi phát hiện những người có ĐM mao mạch đạt ngưỡng như tiêu chuẩn chẩn đoán ĐTĐ bằng ĐHTTM, cần chuyển lên tuyến trên để chẩn đoán xác định ĐTĐ bằng xét nghiệm ĐM tĩnh mạch bằng máy xét nghiệm sinh hóa.

Phát hiện những người có yếu tố nguy cơ hay nghi ngờ bị mắc ĐTĐ/biến chứng ĐTĐ: BMI > 23 kg/m2; Tuổi > 45; Ít hoạt động thể lực, lạm dụng rượu bia, thói quen ăn uống nhiều đồ ngọt; Có người thân đời thứ nhất bị ĐTĐ; Phụ nữ có tiền sử ĐTĐ thai kỳ, có hội chứng buồng trứng đa nang; Tăng huyết áp; Rối loạn mỡ máu: HDL cholesterol < 0,9 mmol/L (35 mg/dL) và/hoặc triglyceride > 2,8 mmol/L (>259 mg/dL); Vòng bụng > 90 cm ở nam và > 80 cm ở nữ; Tiền ĐTĐ: RLDNG, hoặc rối loạn đường máu lúc đói, hoặc HbA1c > 5,7 – 6,4% ở những lần xét nghiệm trước; Tiền sử bệnh tim mạch do xơ vữa.

Các triệu chứng lâm sàng của đái tháo đường: Khát nước, uống nhiều, ăn nhiều, gầy sút, nhìn mờ. Các biểu hiện nghi ngờ của các biến chứng ĐTĐ: Nhiễm trùng da lâu lành, nhiễm trùng tiết niệu hoặc viêm âm đạo tái diễn, viêm quanh chân răng, lao phổi, tê chân tay …

Biến chứng: Hôn mê nhiễm toan ceton ở ĐTĐ týp 1 – nguyên nhân do thiếu Insulin. Hôn mê nhiễm toan lactic: ĐTĐ týp 2 có suy giảm chức năng gan thận, sử dụng Biguanide. Hôn mê tăng áp lực thẩm thấu: ĐTĐ týp 2. Hôn mê hạ đường máu: ĐTĐ týp 1 và týp 2: Dùng thuốc quá liều hoặc do chế độ ăn kiêng quá thiếu năng lượng.

Trước đẻ: Thai lưu; Dị tật bẩm sinh; Ngôi bất thường, tăng nguy cơ tử vong.

Trong và sau đẻ: Tăng nguy cơ tử vong do ngôi thai bất thường; Suy hô hấp cấp; Hạ đường máu; Vàng da nhân.

Sau này: Béo phì, ĐTĐ …

Văn Hanh