Tắc nhánh tĩnh mạch võng mạc (BRVO – Branch retinal Vein occlusion) là bệnh lý mạch máu võng mạc thường gặp, tần suất 2,14/1000/năm ở dân số trên 40 tuổi.
Bệnh tắc nhánh tĩnh mạch võng mạc có thể gây mất thị lực ngay tức thì do giảm tưới máu và hậu quả của thiếu oxy võng mạc. Theo các chuyên gia nhãn khoa, bệnh thường dẫn đến biến chứng hoàng điểm gây giảm thị lực. Do vậy việc giảm thị lực ngoài nguyên nhân tổn hại võng mạc do thiếu máu nguyên phát còn có nguyên nhân phù hoàng điểm.
Các chuyên gia nhấn mạnh việc điều trị phù hoàng điểm là mục tiêu rất quan trọng trong điều trị tắc nhánh tĩnh mạch võng mạc. Trước đây phù hoàng điểm được điều trị với Laser khu trú, gần đây thực hiện với Triamcinolon tiêm nội nhãn, cả 2 phương pháp điều trị cho kết quả tốt nhưng vẫn có những hạn chế nhất định. Các chuyên gia nhãn khoa cho biết, yếu tố tăng trưởng nội mô mạch máu (VEGF – Vasculat Endothelial Growth Factor) trong buồng dịch kính tăng đáng kể sau tắc nhánh tĩnh mạch võng mạc; kết quả nghiên cứu một số công trình cho rằng sự tăng yếu tố VEGF do thiếu máu đã gây nên sự lỏng lẻo của những mối liên kết mạch máu gây nên hiện tượng rò rĩ mạch gây phù. Vì vậy sử dụng các chất ức chế VEGF, gọi là Anti VEGF như Pegaptanib, Bevacizumab giúp cải thiện đáng kể chất lượng điều trị.
Bevacizumab (Avastin) là kháng thể có tác dụng ức chế chọn lọc các tế bào nội mạc mạch máu, do đó làm hạn chế quá trình sinh tân mạch và hậu quả của nó, cải thiện cấu trúc và chức năng thị giác; điều này giúp làm giảm phù nề võng mạc. Từ tháng 2/2012 đến tháng 1/2013, nhóm tác giả nghiên cứu Nguyễn Quốc Đạt cùng cộng sự Bệnh viện Mắt Đà Nẵng tiến hành nghiên cứu tiến cứu, can thiệp lâm sàng không đối chứng đề tài “Hiệu quả thuốc Bevacizumab (Avastin) trong điều trị phù hoàng điểm do tắc nhánh tĩnh mạch võng mạc”. Đối tượng nghiên cứu là tất cả các bệnh nhân được chẩn đoán bệnh tắc nhánh tĩnh mạch võng mạc có phù hoàng điểm, có ít nhất một lần tiêm Avastin tại khoa đáy mắt Bệnh viện Mắt Đà Nẵng và không kết hợp phương pháp điều trị khác. Các bệnh nhân có bệnh toàn thân nặng, bệnh kèm tại mắt như viêm loét giác mạc, bệnh nhân từ chối đều không mời tham gia nghiên cứu. Về tiêu chuẩn đánh giá, tác giả nghiên cứu cho biết đánh giá thị lực theo 3 mức độ, kém là dưới đếm ngón tay nhỏ hơn 3 mét; trung bình: đếm ngón tay từ 3 – 3/10; tốt khi thị lực lớn hơn 3/10. Đánh giá tỷ lệ cải thiện độ dày võng mạc sau tiêm Avastin; đánh giá các biến chứng sau điều trị.
BS Đạt phân tích báo cáo, có 32 mắt của 32 bệnh nhân tham gia nghiên cứu; không có bệnh nhân mắc bệnh cả 2 mắt. Nữ giới chiếm 56,2%. Tuổi trung bình đối tượng nghiên cứu là 58,9; người nhỏ nhất là 36 tuổi, lớn nhất là 86 tuổi; Trên 50 tuổi có 26/32 bệnh nhân. Đối với yếu tố nguy cơ ở nhóm đối tượng nghiên cứu; tăng huyết áp có 18/32 bệnh nhân; đái tháo đường có 6/32 bệnh nhân; bệnh lý tim mạch có 4/32 bệnh nhân. Tác giả nghiên cứu cho biết, bệnh tắc nhánh tĩnh mạch võng mạc thường gặp ở người lớn tuổi, đến nay nguyên nhân của bệnh vẫn chưa biết chính xác, các kết quả nhiều nghiên cứu cho thấy tắc tĩnh mạch võng mạc thường có bệnh toàn thân phối hợp như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, bệnh tim, các bệnh về máu hoặc các bệnh lý tại mắt như glôcôm, viêm thành mạch; do vậy tỷ lệ đối tượng nghiên cứu có tăng huyết áp chiếm tỷ lệ cao nhất so với các bệnh lý khác.
BS Đạt cho biết trước điều trị, nhóm thị lực kém và trung bình là 100%; nói lên tính trầm trọng của bệnh lý. Sau khi điều trị tiêm Avastin, nhóm thị lực kém và trung bình giảm xuống theo thời gian. Thị lực cải thiện tốt sau 1 tháng, 3 tháng tiêm Avastin. Sau 6 tháng nhóm đối tượng nghiên cứu có thị lực tốt chiếm 85,7%, nhóm thị lực trung bình chỉ còn 7% (p < 0,01). Nhóm có thị lực kém giảm từ 31,2% xuống còn 6,2% sau điều trị 3 tháng; sau 6 tháng tỷ lệ này còn 7%.
Về thay đổi độ dày võng mạc trung tâm của đối tượng nghiên cứu, trước điều trị độ dày võng mạc trung bình là 467,31µm; sau điều trị võng mạc có xu hướng mỏng dần; sau 1 tháng điều trị là 225,37µm; sau 3 tháng là 196,42µm (p < 0,01). Tác giả nghiên cứu cho biết việc tiêm Bevacizumab nội nhãn có thể phục hồi giải phẫu và chức năng của hoàng điểm ở những bệnh nhân có phù hoàng điểm do tắc tĩnh mạch trung tâm võng mạc.
Về theo dõi biến chứng, chỉ có 1 trường hợp bị xuất huyết kết mạc tại vùng tiêm và 01 ca xước giác mạc nhẹ, cả 2 trường hợp đều trở lại bình thường ở lần tái khám tiếp theo không để lại di chứng gì. Không có trường hợp nào có biến chứng nặng như xuất huyết dịch kính, viêm mủ nội nhãn hoặc bong võng mạc.
BS Đạt có kiến nghị cần mở rộng ứng dụng tiêm Avastin nội nhãn điều trị bệnh tắc tĩnh mạch võng mạc; đồng thời cần có nhiều nghiên cứu với cỡ mẫu lớn và thời gian dài để đánh giá hiệu quả; Đối với những bệnh nhân trên 50 tuổi có tăng huyết áp và đái tháo đường cần được chụp cắt lớp võng mạc để xác định bệnh điều trị sớm qua theo dõi ngoại trú.
Minh Tâm