Theo các chuyên gia nhãn khoa, viêm thị thần kinh hậu nhãn cầu là một thể của bệnh lý viêm dây thần kinh thị giác. Việt Nam chưa có số liệu thống kê cụ thể loại bệnh này.

Viêm thị thần kinh hậu nhãn cầu do nhiều nguyên nhân khác nhau gây ra tình trạng viêm khu trú ở bó hoàng điểm phần dây thần kinh thị giác từ sau vị trí động mạch trung tâm võng mạc chui vào dây thần kinh thị, gây mất myelin ảnh hưởng tới sự dẫn truyền xung động thần kinh, làm giảm thị lực nhiều và nhanh chóng, chẩn đoán bệnh viêm thị thần kinh hậu nhãn cầu hiện nay chủ yếu dựa vào triệu chứng lâm sàng, soi đáy mắt và chụp cộng hưởng từ sọ não.

Các chuyên gia cho biết, bệnh viêm thị thần kinh hậu nhãn cầu, ghi điện thế kích thích thị giác có thể phát hiện được sự thay đổi chức năng trong giai đoạn sớm của bệnh.

Vừa qua, nhóm tác giả nghiên cứu Lê Đình Tùng cùng cộng sự Trường Đại học Y Hà Nội, Bệnh viện Nhiệt đới Trung ương tiến hành nghiên cứu mô tả cắt ngang, chọn mẫu thực hiện đề tài “Đặc điểm điện thế kích thích thị giác ở bệnh nhân viêm thị thần kinh hậu nhãn cầu”. Có 46 đối tượng nghiên cứu tuổi từ 18-60 tham gia nghiên cứu là các bệnh nhân được chẩn đoán xác định viêm thị thần kinh hậu nhãu cầu tại Viện Mắt Trung ương. Tác giả nghiên cứu cho biết, tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh là giảm thị lực nhanh, đột ngột, đau nhức hốc mắt, đau tăng khi vận động hoặc ấn vào nhãn cầu, tổn thương đồng tử hướng tâm tương đối, có thể có rối loạn sắc giác, thị lực giảm sút ở nhiều mức độ, tổn thương thị trường dạng  ám điểm trung tâm, cạnh trung tâm hay lan tỏa (đo bằng thị trường kế Humphrey); đáy mắt và nhãn áp bình thường, thị thần kinh tăng kích thước trên 5 mm; tăng tín hiệu trên MRI. Tiêu chuẩn loại trừ là những bệnh nhân không phân biệt được sáng tối, mắc các bệnh lý khác gây giảm thị lực như tổn thương bán phần trước, đục thủy tinh thể, phù gai thị, lồi mắt, mù màu bẩm sinh, bệnh võng mạc do đái tháo đường, viêm võng mạc sắc tố, bong võng mạc cũ, tăng nhãn áp, đái tháo đường, tăng huyết áp, migraine, dùng các thuốc làm ảnh hưởng đến sắc giác (chloraquin, carbamazepin…), người bệnh không tình nguyện tham gia nghiên cứu.

Tác giả nghiên cứu cho biết, đối tượng nghiên cứu được ghi điện thế kích thích thị giác (VEP) trong phòng tối, cường độ ánh sáng nền < 9 cd/m2; nhiệt độ phòng 25 - 27 độ C. Điện cực ghi được đặt trên da đầu theo tiêu chuẩn Queen Square.

Qua phân tích báo cáo, bác sĩ Lê Đình Tùng cho biết, 46 đối tượng nghiên cứu được chẩn đoán viêm thị thần kinh hậu nhãn cầu với 67 mắt bị bệnh. Bệnh nhân nhỏ tuổi nhất là 18, người lớn nhất là 60 tuổi; độ tuổi trung bình đối tượng nghiên cứu là 37,3. Tác giả cho biết, theo Hiệp hội Điện sinh lý nhãn khoa quốc tế (IS CEV) ở người từ 6-60 tuổi điện thế kích thích thị giác đã tương đối ổn định và ít thay đổi. Về kỹ thuật ghi Pr-VEP nhóm nghiên cứu thực hiện theo các tiêu chuẩn được thống nhất tại Hội nghị Điện sinh lý Nhãn khoa Quốc tế ở Mỹ năm 1984 và 1992, hiện nay các labo điện sinh lý trong và ngoài nước đều thực hiện phương pháp đo giống vậy.

Trong nghiên cứu có 21 bệnh nhân được chẩn đoán viêm thần kinh hoặc nhãn cầu hai mắt, 25 bệnh nhân bị bệnh ở một mắt. Về tần suất xuất hiện các sóng VEP được tính bằng số lần xuất hiện sóng chia cho tổng số lần ghi. Kết quả báo cáo, tần suất xuất hiện các sóng N75, P100, N145 ở chỉ đạo cùng bên và đối bên kích thước là 100%, trừ sóng N75 xuất hiện với tần suất 99,5% ở chuyển đạo đối bên. Tuần suất xuất hiện của sóng P175 ở chuyển đạo cùng bên kích thích là 42%, đối bên là 43,5%.

Bác sĩ Tùng cho biết, trong nghiên cứu cho kết quả, VEP bất thường gặp ở 40/46 bệnh nhân tham gia nghiên cứu (87%). Độ nhạy của kỹ thuật ghi VEP là 86,6% tương đương với độ nhạy của chụp cộng hưởng từ MRI sọ não, do vậy VEP là kỹ thuật có hiệu quả cao trong chẩn đoán bệnh lý viêm thần kinh hậu nhãn cầu. Về thời gian tiềm tàng, thời gian liên đỉnh và điện thế liên đỉnh của các sóng VEP giữa chuyển đạo cùng bên và đối bên ở mắt viêm thần kinh hậu nhãn cầu cũng như ở mắt lành không có sự khác biệt (p > 0,05).

Các tác giả nghiên cứu ở ngoài nước có nhận xét VEP có nguồn gốc từ đường dẫn truyền thị giác nên khi kích thích một bên mắt, tín hiệu sẽ được truyền theo đường thần kinh thị đi qua chéo thị đến võ não vùng chẩm và cả 2 bên bán cầu nên điện thế do kích thích thị giác xuất hiện ở cả chuyển đạo cùng bên và đối bên. Tác giả Lê Đình Tùng cho rằng, thần kinh thị bị viêm khu trú từ sau nhãn cần cho tới trước giao thoa thị giác, tổn thương viêm chủ yếu là mất myelin hơn là tổn thương sợi trục. Vì vậy, nếu có tổn thương trước giao thoa thị giác, sau khi qua chéo thị sẽ ảnh hưởng tới đường dẫn truyền thị giác của cả 2 bên, do đó VEP bất thường như nhau cả ở chỉ đạo cùng bên và đối bên.