Theo BS Trần Văn Tin – Giám đốc Trung tâm phòng chống HIV/AIDS tỉnh, kết quả giám sát trọng điểm đối với nhóm nghiện chích ma túy năm 2013 có 10 trường hợp dương tính HIV/150 mẫu xét nghiệm; năm 2014 có 9 trường hợp dương tính HIV/150 mẫu, năm 2015 có 8 trường hợp dương tính HIV/150 mẫu và năm 2016 tăng lên có 13 trường hợp dương tính HIV/150 mẫu xét nghiệm. BS Tin có nhận định chung là hình thái lây nhiễm HIV của tỉnh Khánh Hòa còn tập trung, chủ yếu là ở các nhóm có hành vi nguy cơ cao, trong đó nhóm nghiện chích ma túy có tỷ lệ nhiễm HIV là 8,7% cao hơn so với nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới (7,3%) và nhóm phụ nữ bán dâm (2%).
Một khó khăn gặp phải là các yếu tố nguy cơ làm dịch HIV tiềm ẩn, phức tạp do nghiện ma túy loại ma túy đa dạng, tình trạng lây nhiễm tăng lên đối với đường tình dục do các biện pháp an toàn bảo vệ chưa hiệu quả như yêu cầu.
Tác giả Lê Anh Tuấn, Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương cùng cộng sự, năm 2012 – 2013 đã tính toán ước tính kích cỡ quần thể nguy cơ cao đối với nhóm nghiện chích ma túy tại TP Điện Biên khoảng 3700 – 5200 người; ở TP Cần Thơ từ 1400 – 1800 người và TP Hồ Chí Minh từ 10.000 – 14.000 người nghiện chích ma túy.
Tác giả Nguyễn Duy Phúc, Trần Phúc Hậu - Viện Pasteur TP Hồ Chí Minh thực hiện nghiên cứu cắt ngang trên 1542 người tiêm chích ma túy tại 5 tỉnh khu vực phía nam giai đoạn 2009 – 2012 phát hiện có 219 người nhiễm HIV. Tỷ lệ nhóm nghiện chích ma túy sử dụng bao cao su khi quan hệ tình dục với phụ nữ bán dâm là 67,7%.
Một nghiên cứu giai đoạn 2011 – 2013 của Đào Quang Vinh cùng cộng sự Trung tâm Dự phòng và kiểm soát bệnh Hoa Kỳ (CDC) tại Hà Nội nhấn mạnh tiêm chích ma túy là nguồn chủ yếu gây ra lây nhiễm HIV ở Việt Nam; đối tượng nghiện chích ma túy chiếm tỷ lệ lớn nhất trong những trường hợp phát hiện nhiễm HIV; có 42% những trường hợp nhiễm HIV mới trong năm 2013 được báo cáo là nhóm nghiện chích ma túy; 95% là nam giới. Có 40% người nghiện chích ma túy nam giới có quan hệ tình dục không bảo vệ với bạn tình trong 12 tháng qua; vì vậy bạn tình của người nghiện chích ma túy có nguy cơ nhiễm HIV rất cao; đặc biệt rất ít bạn tình của người nghiện chích ma túy đi thực hiện xét nghiệm HIV. Tác giả nghiên cứu khuyến cáo cần có cách tiếp cận mới và thông qua chính người nghiện chích ma túy để vận động bạn tình của mình tới nhận dịch vụ xét nghiệm HIV tại các Trung tâm tư vấn xét nghiệm HIV.
Kết quả nghiên cứu giám sát các chỉ số hành vi sinh học (IBBS) trên nhóm nghiện chích ma túy của Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương thực hiện giai đoạn 2005 – 2013 tại 9 tỉnh qua 3vòng, vòng 1 có 1758 nghiện chích ma túy tham gia, vòng 2 có 2087 nghiện chích ma túy và vòng 3 có 4010 nghiện chích ma túy tham gia. Kết quả cho thấy tỷ lệ nhiễm HIV trên nhóm nghiện chích ma túy có chiều hướng giảm nhưng tỷ lệ vẫn còn rất cao. Cụ thể TP Hải Phòng là 43,5%; Điện Biên là 30,9%; TP Hà Nội là 25,9%; tỉnh Yên Bái là 25,9%; tỉnh Quảng Ninh là 25%.
Nghiên cứu cũng cho thấy tỷ lệ dùng chung bơm kim tiêm trong 6 tháng trước việc điều tra có xu hướng giảm, tỷ lệ này cao nhất cũng chỉ dưới 20% trong năm 2013. Tỷ lệ nhận được bơm kim tiêm miễn phí trong tháng trước khi điều tra thấp. Tỷ lệ xét nghiệm HIV và có nhận kết quả tăng lên nhưng chưa nhiều. Xét nghiệm HIV và biết kết quả trong năm qua trong việc điều tra gần nhất trong năm 2013 đều dưới 40% ở 9 tỉnh thành phố. Tác giả nghiên cứu đề xuất cần có chiến lược can thiệp phù hợp đối với nhóm nghiện chích ma túy để đạt được yêu cầu mong muốn.
Một nghiên cứu của tác giả Phạm Thị Đào - Trung tâm phòng chống HIV/AIDS TP Đà Nẵng, năm 2014 cho thấy sử dụng ma túy tổng hợp tại Đà Nẵng có chiều hướng gia tăng. Qua nghiên cứu 293 đối tượng nam, độ tuổi 16 - 49 có sử dụng các loại ma túy tổng hợp cho thấy độ tuổi trung bình đối tượng nghiên cứu là 28,9 tuổi. Thu nhập trung bình hàng tháng là gần 4 triệu đồng.
BS Phạm Thị Đào cho biết chỉ có 16,7% có hiểu biết đúng về những tác động tâm sinh lý của các loại ma túy tổng hợp; 11,9% biết tác hại của ma túy tổng hợp. Có 66% cho rằng sử dụng ma túy tổng hợp không bị nghiện mà tùy từng loại; có 34% đối tượng nghiên cứu cho rằng không cần phải cai nghiện ma túy tổng hợp.
Báo cáo ghi nhận có gần 90% đối tượng nam sử dụng hàng đá; 77% sử dụng thuốc lắc, 23% sử dụng hồng phiến, 21% sử dụng Ketamin. Lý do sử dụng ma túy là do bạn bè khiêu khích, do tò mò. 70% đối tượng nam sử dụng ma túy tổng hợp đơn độc, sử dụng với rượu là 48,5%; sử dụng cùng với thuốc lắc là 12-31%.
Một nghiên cứu khác thực hiện tại 4 tỉnh Tây Nguyên năm 2011 do Viện Vệ sinh dịch tễ Tây Nguyên thực hiện cho thấy tỷ lệ nhiễm HIV trên nhóm nghiện chích ma túy trung bình là 10,5%, trong đó tỉnh Gia Lai cao nhất với tỷ lệ 19,3%. Có 6 dân tộc phát hiện nhiễm HIV; dân tộc Kinh có tỷ lệ nhiễm HIV cao nhất 83,4%; dân tộc Mường 4,7%.
Tỷ lệ sử dụng chung bơm kim tiêm tại tỉnh KomTum là 50,2%; tỉnh Đaklak là 42%; Gia Lai 40%; ĐakNông là 18%. Kết quả nghiên cứu cho thấy kiến thức cần thiết về HIV các đối tượng nghiên cứu rất thấp chỉ từ15% - 48%. Tỷ lệ người xét nghiệm HIV cao nhất là 30% ở tỉnh Gia Lai. Tỷ lệ nhận bơm kim tiêm miễn phí cao nhất ở ĐăkNông là 21%; thấp ở ĐakLắc với 3,8%.
Nguyên Khải