Rung nhĩ là rối loạn nhịp thường gặp, chiếm 1-2% dân số chung. Ở Việt Nam, tần suất rung nhĩ trong cộng đồng là 0,3-0,44%.
Theo các chuyên gia tim mạch, biến chứng chủ yếu của rung nhĩ là thuyên tắc huyết khối, đặc biệt là đột quỵ. Rung nhĩ thường gặp ở bệnh nhân nhồi máu cơ tim cấp, tần suất thay đổi từ 5-23%. Nguy cơ rung nhĩ tăng trong nhồi máu cơ tim liên quan đến nhiều yếu tố như rối loạn chức năng nhĩ, thiếu máu cơ tim, suy tim, viêm, rối loạn hệ thần kinh tự động, tăng hoạt hormon. Khi đáp ứng thất nhanh và không đều gây gia tăng rối loạn tuần hoàn mạch vành và rối loạn chức năng thất trái kèm theo gia tăng bất lợi của hoạt hóa thần kinh thể dịch. Rung nhĩ liên quan đến thời gian nằm viện dài ngày, tăng các biến cố tim mạch, tăng nguy cơ đột quỵ, rối loạn huyết động, tăng tử vong nội viện và tử vong dài hạn.
Từ tháng 8/2015 đến tháng 6/2016, nhóm tác giả nghiên cứu Huỳnh Kim Phượng cùng cộng sự Bệnh viện Chợ Rẫy, Bệnh viện Nhân dân 115 và Bộ môn Nội-Đại học Y Phạm Ngọc Thạch TP Hồ Chí Minh thực hiện nghiên cứu tiến cứu, mô tả báo cáo đề tài “Giá trị tiên lượng biến cố tim mạch nội viện của rung nhĩ trong nhồi máu cơ tim cấp”. Đối tượng nghiên cứu là bệnh nhân nhồi máu cơ tim cấp nhập viện tại Bệnh viện Nhân dân 115, có các triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng thỏa mãn các tiêu chuẩn đồng thuận toàn cầu nhồi máu cơ tim cấp 2012. Tác giả dựa trên các tiêu chuẩn chẩn đoán ASH/ISH 2014; Hiệp hội Đái tháo đường Mỹ (ADA) 2010; ATP III, WHO; BMI > 25.
BS. Huỳnh Kim Phượng phân tích báo cáo, giá trị tiên lượng nội viện của rung nhĩ trong nhồi máu cơ tim cấp theo các nghiên cứu trên thế giới đã chứng minh khởi phát rung nhĩ trong nhồi máu cơ tim cấp là một biến cố lớn, ảnh hưởng xấu đến tiên lượng của bệnh nhân, ảnh hưởng này xảy ra ở bệnh nhân nhồi máu cơ tim cấp có và không có ST chênh lên, bất chấp loại tái tưới máu. Tác giả nghiên cứu cho biết ở bệnh nhân rung nhĩ sẽ có nguy cơ thuyên tắc huyết khối, đặc biệt là đột quỵ. Trong nghiên cứu, tỷ lệ đột quỵ ở nhóm bệnh nhân rung nhĩ là 6,3%; nhóm bệnh nhân đột quỵ không có rung nhĩ là 2,3%. Trong nghiên cứu có 560 bệnh nhân nhồi máu cơ tim cấp, trong đó có 48 bệnh nhân có rung nhĩ. Thử nghiệm GUSTO-1 thực hiện với 40.891 bệnh nhân nhồi máu cơ tim cấp, trong giai đoạn nội viện, có 3,1% bệnh nhân rung nhĩ có đột quỵ; ở nhóm nhịp xoang có 1,3% đột quỵ (p = 0,001).
Về mối liên quan giữa rung nhĩ và sốc tim, phù phổi cấp và suy tim sung huyết; trong nghiên cứu tác giả cho biết, tỷ lệ sốc tim ở nhóm bệnh nhân rung nhĩ là 37,5%; nhóm không có rung nhĩ tỷ lệ này là 19,3% (p = 0,05). Tỷ lệ phù phổi cấp ở nhóm rung nhĩ là 54,2%; nhóm không có rung nhĩ tỷ lệ này là 33,2%. Tỷ lệ suy tim sung huyết ở nhóm rung nhĩ là 87,5%; ở nhóm không có rung nhĩ tỷ lệ này là 58,2% (p < 0,001).
BS.Huỳnh Kim Phượng cho rằng, với cỡ mẫu trong nghiên cứu là 560 bệnh nhân, đây là cỡ mẫu đủ lớn do vậy tìm thấy được cơ chế sinh lý bệnh của rung nhĩ và nhồi máu cơ tim cấp, có mối liên quan giữa sốc tim, phù phổi cấp và suy tim sung huyết với rung nhĩ. Có nhiều nghiên cứu trên thế giới đã có nhận xét những vấn đề này; tần số thất nhanh và không đều làm tăng nhu cầu tiêu thụ oxygen; đồng thời gây giảm dòng máu mạch vành thì tâm trương; từ đó tăng thiếu máu đối với thất trái. Mặt khác, cung lượng tim bị giảm do mất co bóp nhĩ, không kiểm soát được tần số thất và mất đồng bộ nhĩ thất. Tất cả cho thấy có mối liên quan giữa rung nhĩ và suy tim trong nhồi máu cơ tim cấp.
Về tỷ lệ tử vong nội viện của bệnh nhân rung nhĩ trong nghiên cứu, tác giả cho biết là 27,1%; đối với nhóm không có rung nhĩ tỷ lệ này là 18,4%. Các nghiên cứu trên thế giới tỷ lệ này dao động ở mức 12,1% đến 36%. BS.Phượng lưu ý, với những nghiên cứu có cỡ mẫu lớn đã nhận xét rung nhĩ có mối liên quan đến tử vong nội viện ở bệnh nhân nhồi máu cơ tim cấp. Nguyên nhân chủ yếu gây tử vong liên quan đến rung nhĩ sau nhồi máu cơ tim là suy tim, rối loạn nhịp thất và đột quỵ. Đối với mối liên quan giữa rung nhĩ và các biến cố tim mạch chính là có ít nhất một biến cố như nhồi máu cơ tim cấp, đột quỵ, phù phổi cấp, sốc tim, suy tim sung huyết, tử vong trong thời gian nằm viện. Trong nghiên cứu, BS.Phượng báo cáo tỷ lệ biến cố tim mạch chính ở nhóm rung nhĩ là 60,4%; nhóm không có rung nhĩ tỷ lệ này là 38,3% (p = 0,003). Biến cố tim mạch chính là những biến cố nguy hiểm, ảnh hưởng tiên lượng xấu dự hậu của bệnh nhân. Tác giả lưu ý rung nhĩ là chỉ điểm xấu cho bệnh nhân nhồi máu cơ tim cấp, bác sĩ phải chú ý và điều trị tích cực hơn.
BS.Phượng báo cáo, bệnh nhân rung nhĩ có nguy cơ sốc tim gấp 2,5 lần so với bệnh nhân không có rung nhĩ (p = 0,004); bệnh nhân rung nhĩ có nguy cơ phù phổi cấp gấp 2,4 lần so với bệnh nhân không có rung nhĩ (p = 0,004); bệnh nhân rung nhĩ có nguy cơ suy tim sung huyết gấp 5 lần so với bệnh nhân không rung nhĩ (p = 0,004). Tác giả khuyến cáo cần có thêm nghiên cứu với cỡ mẫu lớn hơn để tìm hiểu, phát hiện vai trò của rung nhĩ trong tiên lượng bệnh sau nhồi máu cơ tim cấp như các tác giả ở nước ngoài đã từng thực hiện nghiên cứu, đó là nghiên cứu của Mrdovic, Saczynski và Kinjo.
Tường Huân