Đứt hai dây chằng chéo khớp gối là tổn thương lớn, gây mất vững khớp gối, ảnh hưởng nhiều đến khả năng vận động của bệnh nhân.

Theo các chuyên gia chấn thương, vấn đề tái tạo lại hai dân chằng chéo bị tổn thương là cần thiết và rất quan trọng. Từ tháng 8/2008 đến tháng 6/2015, nhóm tác giả nghiên cứu Lê Hồng Hải và Lê Hanh thực hiện nghiên cứu đơn, mô tả, không có nhóm chứng, nghiên cứu tiến cứu thực hiện trên lâm sàng, báo cáo đề tài “Đánh giá kết quả phẫu thuật tái tạo hai dây chằng chéo khớp gối một thì bằng gân tự thân với kỹ thuật nội soi”.

Tác giả nghiên cứu báo cáo, có 38 bệnh nhân gồm 21 nam, 17 nữ, từ 20-58 tuổi, đứt hai dây chằng chéo khớp gối được phẫu thuật tái tạo hai dây chằng chéo tại Khoa phẫu thuật Khớp- Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 được chọn mời tham gia nghiên cứu. Nhóm nghiên cứu đã đánh giá tổn thương trước mổ theo hồ sơ nghiên cứu gồm tuổi, giới, nguyên nhân tổn thương, chi tổn thương, cơ chế gây tổn thương. Phim X-quang khớp gối thẳng và nghiêng; X-quang khớp gối nghiêng kéo tạ ra trước và ra sau; chụp phim cộng hưởng từ, đo mức độ di lệch lồi cầu đùi mâm chày. Tổng hợp, đánh giá tình trạng từng bệnh nhân trước mổ theo thang điểm Lyshom và IKDC; đánh giá lại sau thời gian kết thúc luyện tập từ 9-12 tháng và theo dõi thời gian xa hơn. Kỹ thuật mổ dựa theo mô tả của Fanelli G.C.

BS Lê Hồng Hải báo cáo, trước mổ điểm Lyshom trung bình của 38 bệnh nhân là 40,7; theo thang điểm IKDC 200 tất cả các bệnh nhân đều nằm ở nhóm D. Trong 38 bệnh nhân có 25 trường hợp đứt hai dây chằng chéo, 12 trường hợp đứt thêm dây chằng bên trong, 01 trường hợp đứt thêm dây chằng bên ngoài. Có 09 trường hợp rách sụn chêm, gồm 04 trường hợp rách 2 sụn chêm và 04 trường hợp rách sụn chêm ngoài, có 01 trường hợp rách sụn chêm trong, có 08 trường hợp thoái hóa khớp độ 2.

BS.Hải cho biết, với thời gian theo dõi trung bình 37,1 tháng (12-62 tháng )của 38 bệnh nhân, theo điểm Lyshom có 3 rất tốt, 21 tốt, 12 trung bình, 2 kém; điểm trung bình 81,9 (51-95) điểm. Theo thang điểm của IKDC có 03 loại A, 20 loại B, 13 loại C và 2 loại D. Trong đó có 13 trường hợp mức độ di lệch lồi cầu đùi mâm chày 6-10mm; 02 trường hợp di lệch hơn 10mm.

Về mức độ di lệch lồi cầu đùi với mâm chày khi gấp gối 30 độ có kết quả: 03 trường hợp 1-2mm; 20 trường hợp 3-5mm; 13 trường hợp 6-10mm và 02 trường hợp trên 10mm. Qua so sánh với những nghiên cứu trong và ngoài nước, đây là kết quả rất khả quan.

Tác giả nghiên cứu cho biết, có 02 bệnh nhân thất bại, nguyên nhân do lỏng khớp gây mất vững, tình trạng lỏng lẻo và đau gặp nhiều trong khi vận động, đó là bệnh nhân nam 37 tuổi và bệnh nhân nữ 49 tuổi. Hai bệnh nhân này có độ di lệch ra của mâm chày so với lồi cầu đùi trong đều hơn 12mm (độ 4). Đối với bệnh nhân nam sau phẫu thuật 1 năm đã phẫu thuật chỉnh nâng mâm chày sau; bệnh nhân nữ sau 1 năm mổ tái tạo lại dây chằng chéo sau bằng gân đồng loại. Tác giả nhận xét, trong phẫu thuật khó phục hồi hoàn toàn chức năng khớp gối như trước khi bị chấn thương; đa số bệnh nhân hài lòng và chấp nhận kết quả phẫu thuật, phần lớn bệnh nhân có thể quay trở lại hoạt động với mức độ và cường độ mà bệnh nhân chấp nhận được.

Phân tích về các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả điều trị, tác giả nghiên cứu cho rằng với tổn thương càng nhiều dây chằng kèm theo thì mức độ chấn thương khớp càng lớn, thời gian phẫu thuật càng lâu hơn, kết quả điều trị cũng ảnh hưởng nhiều hơn. Trong nghiên cứu, đối với những bệnh nhân không có thoái hóa khớp có kết quả sau điều trị tốt hơn nhóm bệnh nhân có thoái hóa khớp; nhóm bệnh nhân tổn thương đơn thuần hai dây chằng chéo có kết quả khả quan hơn đối với nhóm bệnh nhân có tổn thương dây chằng chéo bên ngoài hoặc bên trong.

Đối với trường hợp bệnh nhân nam 37 tuổi xếp loại D theo IKDC và loại kém theo Lyshom là sai sót trong quá trình chẩn đoán và điều trị. Bệnh nhân này có lúc xương mâm chày phía sau nhưng chỉ tiến hành tái tạo lại hai dây chằng chéo và dây chằng bên trong; không phát hiện và xử trí xương lún. Sau 1 năm điều trị, bệnh nhân còn mất vững khớp nặng, đã được chỉnh nâng mâm chày phía sau; sau phẫu thuật bệnh nhân cải thiện chức năng khớp gối, tuy không chơi thể thao được nhưng chức năng vận động bệnh nhân chấp nhận được. Đối với bệnh nhân nữ 49 tuổi lỏng dây chằng chéo sau phẫu thuật nguyên nhân do quá trình cố định mảnh ghép dây chằng chéo sau không tốt gây lỏng đã phải tái tạo lại dây chằng chéo sau bằng gân đồng loại, chức năng vận động sau mổ lần 2 tốt hơn trước.

BS.Lê Hồng Hải lưu ý, luyện tập phục hồi chức năng sau mổ tái tạo dây chằng chéo rất quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng điều trị. Sau thời gian điều trị trong bệnh viện, bệnh nhân tự luyện tập, vì không phải bệnh nhân nào cũng tuân thủ chương trình tập luyện nên hiệu quả chưa cao. Sau 12 tháng kiểm tra lại có 16 trường hợp hạn chế gấp từ 6-15 độ; 06 trường hợp hạn chế duỗi 3 đến 5 độ; cơ lực của nhiều bệnh nhân vẫn yếu hơn so với bên lành.

Tác giả nghiên cứu cho rằng, điều trị tái tạo hai dây chằng chéo và bên bị đứt là cần thiết, trả lại chức năng cho khớp gối. Các yếu tố làm ảnh hưởng đến kết quả phẫu thuật là tổn thương thoái hóa kèm theo, đứt dây chằng bên; luyện tập phục hồi chức năng sau mổ không đầy đủ, không phù hợp và đúng phương pháp; hoặc bác sĩ bỏ sót tổn thương, sai sót trong phẫu thuật.