Theo Cục phòng chống HIV/AIDS, năm 2017 việc điều trị dự phòng trước phơi nhiễm đã được triển khai tại TP Hà Nội và TP Hồ Chí Minh. Sau một năm có khoảng 1700 người tham gia sử dụng dịch vụ tại 4 cơ sở y tế tư, 4 cơ sở y tế công lập tại TP Hồ Chí Minh và 2 cơ sở y tế tại TP Hà Nội.
Đối tượng khách hàng sử dụng dự phòng trước phơi nhiễm có nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới, bạn tình của người nhiễm HIV chưa điều trị thuốc ARV hoặc điều trị thuốc ARV nhưng tải lượng HIV trên 200 bản sao/ml. Kết quả cho thấy công tác điều trị dự phòng trước phơi nhiễm là khả thi, được chấp nhận như là một biện pháp dự phòng đối với các nhóm có nguy cơ cao.
Theo các nghiên cứu trên thế giới, việc tuân thủ uống thuốc ARV hàng ngày có thể giảm được nguy cơ lây nhiễm HIV lên đến trên 90%. Thực tế cho thấy chưa có người quan hệ tình dục đồng giới nam nào bị nhiễm HIV trong khi đang sử dụng điều trị dự phòng trước phơi nhiễm HIV (PrEP). Việc lây nhiễm HIV chỉ thường xảy ra khi nhóm MSM ngưng sử dụng PrEP hoặc sử dụng thuốc không đúng theo hướng dẫn. Tổ chức Y tế thế giới năm 2017 đã khuyến cáo các quốc gia nếu triển khai dự phòng nhiễm HIV cho các quần thể nguy cơ cao nhiễm HIV. Như vậy, dự phòng trước phơi nhiễm với HIV cho các đối tượng nguy cơ cao được xác định là một can thiệp dự phòng nhiễm HIV.
Ngày 12/02/2018, Bộ Y tế đã ban hành Quyết định số 1340/QĐ-BYT phê duyệt kế hoạch triển khai dự án phòng chống HIV/AIDS giai đoạn 2016-2020. Trước đó ngày 01/12/2017, Bộ Y tế đã ban hành Quyết định số 5418/QĐ-BYT hướng dẫn điều trị và chăm sóc HIV/AIDS. Phác đồ thuốc ARV để điều trị dự phòng trước phơi nhiễm cho quần thể nguy cơ nhiễm HIV bao gồm thuốc tenofovir (TDF) và emtricitabine (FTC). Thuốc ARV sử dụng để điều trị dự phòng trước phơi nhiễm được Bộ Y tế cấp phép lưu hành, được PEPFAR hỗ trợ trong năm 2019, 2020.
Ngày 28/9/2018, Bộ Y tế đã ban hành Quyết định số 5866/QĐ-BYT thực hiện kế hoạch điều trị dự phòng trước phơi nhiễm HIV bằng thuốc kháng HIV (PrEP) giai đoạn 2018-2020. Mục tiêu đưa ra là điều trị dự phòng trước phơi nhiễm bằng thuốc ARV cho ít nhất 5600 người có hành vi nguy cơ cao nhiễm HIV vào năm 2019; đối với năm 2020 con số này là 7300 người. Theo kế hoạch, năm 2019 sẽ triển khai các cơ sở PrEP này tại 11 tỉnh, thành phố gồm Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Thái Nguyên, TP Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Tây Ninh, Long An, Tiền Giang, Bà Rịa Vũng Tàu và Bình Dương.
Gói dịch vụ PrEP bao gồm tư vấn, xét nghiệm HIV cho đối tượng nguy cơ; điều trị dự phòng phơi nhiễm với HIV bằng thuốc kháng HIV(PrEP); hỗ trợ duy trì tuân thủ điều trị PrEP; sàng lọc và điều trị bệnh lây truyền qua đường tình dục; sàng lọc tình trạng viêm gan virut B, C; hỗ trợ khách hàng các dịch vụ kế hoạch hóa gia đình, tiêm phòng viêm gan B, điều trị viêm gan C …
Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới, tất cả những người có nguy cơ cao nhiễm HIV có kết quả xét nghiệm HIV âm tính cần được tham gia điều trị dự phòng trước phơi nhiễm. Việt Nam ưu tiên những đối tượng là người nam có quan hệ tình dục đồng giới; người chuyển giới nữ; bạn tình của người nhiễm HIV chưa điều trị ARV hoặc điều trị ARV và có tải lượng HIV trên 200 bản sao/ml; người bán dâm và người tiêm chích ma túy. Nhóm tiếp cận cộng đồng tiếp cận với quần thể đích, tư vấn xét nghiệm HIV; nếu xét nghiệm HIV dương tính, tư vấn cung cấp dịch vụ PrEP; nếu đối tượng đồng ý sẽ chuyển các trường hợp này đến cơ sở cung cấp dịch vụ PrEP. Nhân viên y tế tại các cơ sở điều trị HIV/AIDS tư vấn bạn tình cho người bệnh HIV và đề nghị bạn tình đi xét nghiệm HIV. Nếu xét nghiệm dương tính, đưa vào điều trị thuốc ARV. Trường hợp xét nghiệm HIV âm tính, phụ thuốc tình trạng tải lượng HIV của người nhiễm và các hành vi nguy cơ có thể có còn bạn tình người nhiễm; nhân viên y tế tư vấn cung cấp dịch vụ PrEP.
Cục phòng chống HIV/AIDS sẽ xây dựng ban hành các hướng dẫn chuyên môn triển khai PrEP; quy trình sàng lọc đối tượng đích, tư vấn xét nghiệm HIV cho nhóm quần thể nguy cơ; các quy trình cung cấp dịch vụ tại các cơ sở cung cấp dịch vụ; kết nối giữa cơ sở điều trị đối với các nhóm dựa vào cộng đồng; quy trình dự trù, tiếp nhận, bảo quản và cấp thuốc cho người bệnh; quy trình quản lý các bệnh lây truyền qua đường tình dục ở người bệnh điều trị PrEP; quy trình tư vấn hỗ trợ tuân thủ điều trị; quy trình xử trí các bất thường khi sử dụng dịch vụ PrEP; các chỉ số theo dõi và hướng dẫn theo dõi, giám sát triển khai PrEP; tài liệu tập huấn, xây dựng các tiêu chí lựa chọn cơ sở y tế cung cấp dịch vụ điều trị PrEP.
Theo báo cáo Bộ Y tế, tính đến tháng 6/2018 toàn quốc có trên 209.000 người nhiễm HIV đang còn sống. Tỷ lệ nhiễm HIV trong nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới và cộng đồng người chuyển giới có xu hướng tăng lên (9 – 11% năm 2017; 7,36% năm 2016) tại một số tỉnh, thành phố. Đối với nhóm người nghiện chích ma túy, nhóm phụ nữ mại dâm tỷ lệ nhiễm HIV có xu hướng giảm hơn so với thời gian trước đây.
Văn Hanh