Nhiễm khuẩn bệnh viện là một trong những nguyên nhân hàng đầu đe dọa sự an toàn của người bệnh, làm tăng biến chứng, tăng ngày nằm điều trị, tăng tỷ lệ người bệnh tử vong. Đây là một vấn đề ngày càng được quan tâm của hệ thống y tế trên thế giới cũng như ở Việt Nam.
Từ tháng 1/2012 đến tháng 7/2015, tác giả nghiên cứu Kiều Chí Thành cùng cộng sự Bệnh viện Quân y 103 tiến hành nghiên cứu “Kết quả kiểm soát một số loại vi khuẩn gram âm gây bệnh mới nổi”.
Đối tượng nghiên cứu, theo tác giả chọn toàn bộ các người bệnh nhiễm khuẩn phân lập được trong 4 năm 2012 – 2015 với tổng số chủng là 1551 chủng vi khuẩn, xác định các chủng bằng định danh, xác định tỷ lệ vi khuẩn mới nổi và tái nổi gồm Acinetobacter, Burkhodelria, Klebsiella, Aeromonas và một số vi khuẩn gram âm hiếm gặp khác.
Theo báo cáo của tác giả Kiều Chí Thành, trong 4 năm nghiên cứu đã phân lập được 1551 chủng vi khuẩn.
Sử dụng phương pháp thực nghiệm labô
Người bệnh sau khi giám sát khi có nghi ngờ nhiễm khuẩn có chỉ định nuôi cấy vi sinh được lấy bệnh phẩm, gửi đến labô vi sinh vật để làm xét nghiệm nuôi cấy, định danh bằng máy VITEK.2, làm kháng sinh đồ bằng kỹ thuật thanh VITEK. Đọc kết quả sau 24-48h.
Số liệu thu thập được gồm tên vi khuẩn, tính nhạy cảm kháng sinh, ghi chép vào sổ thu thập số liệu.
Trong 4 năm, tác giả nghiên cứu đã báo cáo kết quả phân lập được 1551 chủng vi khuẩn gây bệnh trên người bệnh, trong đó các vi khuẩn gram âm hiếm gặp trước đây nhưng gia tăng trong thời gian gần đây là 272 chủng (chiếm 17,5%).
Các vi khuẩn chủ yếu là 3 loại vi khuẩn gram âm như Acinetobacter, Burkhodelria, Klebsiella được coi là vi khuẩn mới nổi và tái nổi vì gần đây, tỷ lệ phân lập các vi khuẩn này gia tăng tại tất cả các bệnh viện ở Việt Nam. Trong nghiên cứu này, năm 2014, tỷ lệ các vi khuẩn này tăng gấp đôi so với 2 năm trước đó do những thay đổi về điều kiện cơ sở vật chất, di chuyển đến nơi ở mới, điều kiện vệ sinh môi trường không tốt bằng chỗ cũ, mọi việc phải bắt tay làm từ đầu, các điều kiện hạ tầng kỹ thuật như cảnh quan, môi trường phải bắt tay dọn dẹp, khử khuẩn. Công trình vệ sinh, nước cấp, nước thải phải cải tạo công trình cũ nên gặp rất nhiều khó khăn. Sau hơn 1 năm nỗ lực, năm 2015 đã có chiều hướng giảm các vi khuẩn này.
So với một số nghiên cứu khác được thực hiện tại các Bệnh viện trong toàn quốc; tác giả Kiều Chí Thành phân tích kết quả nghiên cứu sử dụng kháng sinh của 15 bệnh viện 2008 – 2009 của Bộ Y tế cũng cho thấy có sự gia tăng tỷ lệ các vi khuẩn Acinetobacter, Burkhodelria, Klebsiella lên tới hàng nghìn chủng (Bạch Mai 1527 chủng, Huế 506 chủng, Bình Định 376 chủng …). Các chủng này đã kháng nhiều kháng sinh.
Trong số này, giai đoạn năm 2014, có tỷ lệ các vi khuẩn gây bệnh mới nổi chiếm tỷ lệ cao nhất. Đây là năm đầu tiên Bệnh viện di chuyển đến cơ sở mới (tận dụng nhà cũ của Viện Bỏng Quốc gia để sửa chữa nâng cấp. Công tác chăm sóc và kiểm soát nhiễm khuẩn gặp nhiều khó khăn. Đây cũng là năm có tỷ lệ nhiễm khuẩn bệnh viện cao nhất từ trước đến nay (8,94%) theo điều tra của tác giả nghiên cứu năm 2014. Năm 2015 tác giả nghiên cứu đang nỗ lực để giảm thiểu tỷ lệ nhiễm khuẩn bệnh viện trong đó có các vi khuẩn đa kháng.
Việc các chủng Acinetobacter, Burkhodelria, Klebsiella phân bố với tỷ lệ khác nhau ở các khoa có sự tương đồng trong các bệnh viện. Trong khi các vi khuẩn Acinetobacter tập trung chủ yếu tại khoa Hồi sức (thường chiếm trên 50%) thì các chủng Burkhodelria thường gây nhiễm khuẩn huyết ở khoa Truyền nhiễm. Tại Bệnh viện Bạch Mai, nghiên cứu trên 16 khoa lâm sàng thì vi khuẩn Acinetobacter chiếm tỷ lệ 60,31% ở khoa Hồi sức cấp cứu, chủ yếu gây viêm phổi trên bệnh nhân thở máy. Riêng vi khuẩn Klebsiella lại chủ yếu gây bệnh trên các khoa Nội (39,7%). Điều này được lý giải do các vi khuẩn Acinetobacter phân bố rộng rãi trong đất, nước, chăn ga và đồ vải của người bệnh và rất dễ lây lan trong bệnh viện nếu vấn đề kiểm soát ô nhiễm không tốt.
Vấn đề vi khuẩn mới nổi và tái nổi kháng thuốc cũng đã được đề cập bởi nhiều nghiên cứu. Các vi khuẩn này được xếp vào nhóm vi khuẩn đa kháng và trên thực tế đã kháng lại nhiều kháng sinh. Tại bệnh viện Nhiệt đới Trung ương, các vi khuẩn này kháng lại amikacin 81,7%, gần như kháng hoàn toàn với nhóm cephalosporin nhưng vẫn nhạy cảm với colistin.
Tác giả nghiên cứu đã có kết luận cho nghiên cứu, các chủng vi khuẩn Acinetobacter, Burkhodelria, Klebsiella phân lập được tại Bệnh viện 103 có xu hướng gia tăng, cao nhất là năm 2014 trùng hợp với thời gian di chuyển bệnh viện. Các chủng này phân lập được chủ yếu ở khoa Hồi sức với vi khuẩn Acinetobacter, tại các khoa Nội với Burkhodelria, Klebsiella với bệnh cảnh là nhiễm khuẩn huyết.
Các vi khuẩn đã kháng lại kháng sinh ở mức cao trên 50% với nhóm cephalosporin. Riêng Acinetobacter chỉ còn nhạy cảm với colistin mức trung bình và đã kháng với tỷ lệ 33,4%. Vi khuẩn Burkhodelria, Klebsiella đề kháng cao với colistin ở mức 53,4% và 83,4%.
Tường Huân