Ngày 23/01/2018, tại Sở Y tế Khánh Hòa đã có buổi gặp mặt cung cấp thông tin về hoạt động Dự án Hướng tới loại trừ sốt xuất huyết (SXH) tại Việt Nam; phương pháp ứng dụng muỗi vằn mang vi khuẩn Wolbachia để phòng chống sốt xuất huyết Dengue và Zika và kế hoạch triển khai các hoạt động dự án ở xã vĩnh Lương-TP Nha Trang năm 2018.
TS. Nguyễn Bình Nguyên - Điều phối viên thực địa Dự án Hướng tới loại trừ SXH tại Việt Nam cho biết, Dự án Hướng tới loại trừ SXH tại Việt Nam do Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương chủ trì phối hợp với Viện Pasteur Nha Trang và Sở Y tế tỉnh Khánh Hòa thực hiện từ năm 2006. Dự án này được tài trợ và hỗ trợ kỹ thuật từ Đại học Monash (Australia). Năm 2013, 2014, Việt Nam đã triển khai thí điểm thả muỗi mang vi khuẩn Wolbachia tại đảo Trí Nguyên (phường Vĩnh Nguyên, TP. Nha Trang). Từ khi kết thúc thả muỗi tới nay, số ca mắc SXH trên đảo giảm so với những năm trước và không xảy ra ổ dịch SXH tập trung nào trên đảo.
Ngày 08/01/2018, Bộ Y tế đã có quyết định chính thức phê duyệt kế hoạch thả thí điểm muỗi mang vi khuẩn Wolbachia nhằm phòng bệnh SXH. Theo kế hoạch mới được Bộ Y tế phê duyệt, trong năm 2018, Dự án sẽ thả muỗi mang vi khuẩn Wolbachia tại 8 thôn trung tâm của xã Vĩnh Lương, TP. Nha Trang, gồm: Lương Sơn 1, 2, 3, Văn Đăng 1, 2, 3 và Võ Tánh 1, 2. Thời gian dự kiến thả muỗi bắt đầu từ tháng 3/2018 và kéo dài trong 12 - 18 tuần.
Muỗi mang vi khuẩn Wolbachia sẽ thả ở xã Vĩnh Lương là muỗi của địa phượng, muội cái (muỗi giống) mang vi khuẩn Wolbachia được cho lai với muỗi đực bắt ở địa phương qua nhiều thế hệ để tạo ra được một dòng muỗi vằn mang vi khuẩn Wolbachia của địa phương (hay nói cách khác là muỗi địa phương được “tiêm vắc xin Wolbachia”), có khả năng phòng bệnh SXH Dengue và Zika.
TS. Nguyên cho biết, cách thức thả muỗi tại cụm dân cư là trước khi thả muỗi, Dự án đã lập bản đồ phân chia các ô thả muỗi trong khu vực, mỗi ô có kích thước 50m x 50m (tổng diện tích 2.500m2). Dự án đang đặt 50 bẫy bắt muỗi tại 50 hộ gia đình ỡ Vĩnh Lương; mỗi tuần, Dự án sẽ thả khoảng 100 con muỗi vào mỗi ô, tương ứng với mức thả trung bình là 1 con muỗi/25m2/tuần. Thả ở ngoài khuôn viên các hộ dân, nơi có bóng râm khi trời nắng trong phạm vi ô vuông, vị trí cụ thể có thể thay đổi theo tuần.
Việc thả muỗi vằn mang vi khuẩn Wolbachia về cơ bản không làm tăng số lượng muỗi trong cộng đồng trong dài hạn vì muỗi đực mang vi khuẩn Wolbachia khi giao phối với muỗi cái không mang vi khuẩn Wolbachia thì con cái sẽ đẻ trứng như bình thường nhưng toàn bộ trứng đẻ ra sẽ không nở nên sẽ góp phần làm giảm số lượng muỗi truyền bệnh.
Dự án sẽ theo dõi trước, trong và sau quá trình thả muỗi; theo dõi muỗi Aedes aegypti và tỷ lệ muỗi mang vi khuẩn Wolbachia bắt được từ 50 bẫy muỗi; theo dõi số ca SXH Dengue được ghi nhận qua hệ thống giám sát hiện có của Đội Y tế Dự phòng Nha Trang. Nếu có vấn đề bất lợi xảy ra liên quan đến muỗi Wolbachia, Dự án sẽ tạm ngừng thả muỗi cho đến khi có kết luận của cơ quan quản lý có thẩm quyền. (Dựa trên những đánh giá khoa học toàn diện về tính an toàn tại Australia, Việt Nam, và Indonesia cũng như kết quả từ hơn 10 năm nghiên cứu ứng dụng ở nhiều nơi trên thế giới, phương pháp sử dụng muỗi Wolbachia đã được khẳng định là an toàn cho con người, động vật và môi trường).
Trước khi tiến hành thả muỗi mang vi khuẩn Wolbachia, Dự án sẽ phối hợp với các đơn vị liên quan ở địa phương đẩy mạnh các hoạt động truyền thông và tham vấn cộng đồng bằng nhiều hình thức như: Truyền thông trên các phương tiện thông tin đại chúng (báo, truyền hình, đài phát thanh thành phố, loa truyền thanh của xã Vĩnh Lương và loa di động ở các thôn); thành lập thành phần Ban tư vấn cộng đồng cấp thành phố; thành lập mạng lưới cộng tác viên; trưng bày bảng thông tin ngoài trời, bảng đồ khu vực thả muỗi tại các điểm cộng đồng ở xã; phát tờ rơi đến các hộ gia đình và các đoàn thể; tổ chức họp dân ở các thôn để cung cấp thông tin trực tiếp và lấy ý kiến người dân; tiến hành khảo sát về mức độ nhận thức và ủng hộ của người dân ở 370 hộ gia đình về phương pháp này và lấy phiếu đồng thuận của 370 hộ gia đình cho việc thả muỗi Wolbachia; truyền thông lồng ghép vào hoạt động văn nghệ; truyền thông tại các trường Tiểu học và THCS trên địa bàn xã Vĩnh Lương... Sau khi đạt được sự ủng hộ cao của cộng đồng và được UBND tỉnh đồng ý, Dự án sẽ tổ chức lễ triển khai thả muỗi tại xã Vĩnh Lương. Trong thời gian thả muỗi mang vi khuẩn Wolbachia, Dự án cũng sẽ tiếp tục công tác truyền thông và tham vấn cộng đồng; theo dõi quần thể muỗi và giám sát tình hình bệnh SXH trong cộng đồng.
Được biết, xã Vĩnh Lương có mật độ dân cư tập trung cao ở khu vực trung tâm xã, các điều kiện địa lý và môi trường phù hợp, có mật độ muỗi vằn khá cao và dịch SXH lưu hành thường xuyên trong nhiều năm qua. Sở Y tế Khánh Hòa đã lấy ý kiến các sở ngành, đơn vị liên quan, báo cáo UBND tỉnh và được UBND tỉnh đồng ý với phương án triển khai thả muỗi Wolbachia bước đầu ở xã Vĩnh Lương và đánh giá kết quả đạt được, sau đó mới triển khai bước tiếp theo ở các phường của thành phố Nha Trang.
Huy Hoàng