S.BS Nguyễn Thanh Bình cùng các cộng sự Khoa Ngoại Thần kinh -Bệnh viện Chợ Rẫy TP Hồ Chí Minh báo cáo nghiên cứu “Điều trị u sợi thần kinh type 2 bằng xạ phẫu Gamma Knife: đánh giá kết quả lâu dài” tại Hội nghị khoa học Phẫu thuật Thần kinh lần thứ 16 được tổ chức tại TP Nha Trang tháng 12/2015.
Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 5/2008 đến tháng 10/2014, có 37 bệnh nhân gồm 23 nam, 14 nữ tham gia nghiên cứu; bệnh nhân được chẩn đoán u sợi thần kinh type 2 được theo dõi ít nhất 1 năm tại đơn vị Gamma Knife Bệnh viện Chợ Rẫy với thời gian theo dõi ít nhất 01 năm sau xạ phẫu Gamma Knife. Tuổi trung bình đối tượng nghiên cứu là 38, nhỏ nhất là 10 tuổi, lớn nhất là 68 tuổi. Trong số 16 bệnh nhân bị u dây VIII một bên kèm với các u khác, điều trị phẫu thuật trước xạ phẫu 05 trường hợp; xạ phẫu đầu tiên không cần phẫu thuật là 03 trường hợp. Trong số 21 trường hợp bị u dây VIII hai bên, 04 trường hợp phẫu thuật sau đó xạ phẫu phần u còn lại, 03 trường hợp xạ phẫu hai bên cùng lúc, 02 trường hợp xạ phẫu một bên theo dõi sau đó xạ phẫu tiếp phần u còn lại.
Các bệnh nhân được điều trị bằng hệ thống Leksell Gamma Knife C (Elekta AB). Đầu bệnh nhân được cố định vào khung định vị không gian 3 chiều Leksell loại G, sau đó được chụp MRI có đối quang từ, tất cả hình ảnh được chuyển đến bộ phận lập kế hoạch của máy xử lý xác định mục tiêu điều trị. Trong số 37 bệnh nhân tham gia nghiên cứu, xạ phẫu Gamma Knife thực hiện 184 u; 68 u dây thần kinh VIII, 110 u màng não và 6 u sợi thần kinh ở vị trí khác. Số sang thương trung bình điều trị cho mỗi bệnh nhân là 5. Có 32 đối tượng nghiên cứu điều trị 1 lần và 5 trường hợp điều trị 2 lần. Thể tích trung bình của u dây VIII là 5,1 cm3; liều trung bình là 12,2 Gy, đường đồng liều là 50%. Đối với u màng não, thể tích u trung bình là 1,7 cm3; liều điều trị trung bình là 13,3 Gy, đường đồng liều là 50%.
Các đối tượng nghiên cứu được theo dõi và kiểm tra bằng cộng hưởng từ, các triệu chứng nghe và cảm giác mặt được theo dõi sát bằng phân loại Gardnet- Robertson và thang điểm House-Brackmann. Đáp ứng sau xạ phẫu được chia 3 nhóm: u giảm kích thước, u ổn định và u phát triển. U giảm kích thươc là u sau xạ phẫu giảm hơn 10% thể tích hoặc giảm hơn 2mm hoặc nhiều hơn trên 1 trục đo. U ổn định là thể tích u thay đổi dưới 10%; u phát triển là thể tích sau xạ phẫu tăng lên hơn 10% so với thể tích ban đầu và kích thước trên 1 hoặc tăng hơn 2mm.
Kết quả nghiên cứu sau theo dõi trung bình 44 tháng (12-89 tháng), kích thước u giảm 28 trường hợp; kích thước ổn định 37 trường hợp và 03 trường hợp u tăng kích thước. Mức độ kiểm soát u đối với u dây thần kinh VIII là 84%. Đối với 110 u màng não được xạ phẫu Gamma Knife có 105 (95%) không phát triển, mức độ bảo tồn chức năng nghe đối với sau xạ phẫu của u dây VIII là 29/68 trường hợp; có 16 trường hợp điếc hoàn toàn 2 bên, 18 trường hợp bảo tồn chức năng nghe 1 bên và 3 trường hợp bảo tồn chức năng nghe 2 bên.
Tác giả nghiên cứu đã có kết luận xạ phẫu Gamma Knife kiểm soát u tốt đối với dây VIII và u màng não trong bệnh u sợi thần kinh type 2.
Chúng ta biết rằng, bệnh u sợi thần kinh type 2 là rối loạn di truyền trên nhiễm sắc thể gen trội, đột biến của nhiễm sắc thể 22q21. Những hiểu biết về bệnh lý này vẫn là thách thức của y học, bệnh biểu hiện bởi u dây VIII hai bên, có kèm hoặc không kèm với tiền sử gia đình có người mắc bệnh hoặc u dây VIII 1 bên có kèm hai yếu tố u màng não, u thần kinh đệm, u sợi thần kinh, u bao dây thần kinh hoặc đục thủy tinh thể dưới bao phía sau. Tần suất của bệnh là 1/68.000 dân.
Đức Bảo