Tại Hội nghị khoa học Phẫu thuật Thần kinh lần thứ 16 được tổ chức tại TP Nha Trang tháng 12/2015, ThS.BS Đỗ Mạnh Hùng- Viện Chấn thương Chỉnh hình Việt Đức- đã báo cáo nghiên cứu “Chèn ép tủy cấp tính sau phẫu thuật xử lý vết thương đâm động mạch đốt sống cổ: báo cáo nhân một trường hợp và nhìn lại y văn”.
Theo tác giả nghiên cứu, trường hợp nghiên cứu là nam giới 18 tuổi, được chẩn đoán là vết thương mềm cổ trái do bị đâm bằng vật sắt nhọn. Bệnh nhân đã được phẫu thuật lần 1, cầm máu tạm thời bằng nhét gạc tại bệnh viện tuyến dưới, chuyển lên Viện Chấn thương Chỉnh hình Việt Đức sau 6 giờ. Khám tại khoa cấp cứu, người bệnh tỉnh táo, vết thương dưới góc hàm trái 5cm đã khâu, vận động cảm giác tứ chi bình thường. Siêu âm Doppler hệ mạch cảnh trái không phát hiện tổn thương mạch, có phù nề tổ chức cơ dưới da nhiều. Bệnh nhân được chỉ định phẫu thuật thăm dò lần 2 bởi phẫu thuật viên tim mạch. Khi phẫu thuật theo đường mổ cũ bên trái, bộc lộ động mạch cảnh thấy vết thương sâu tới vùng lỗ liên hợp của đốt sống; lấy gạc tròn, thấy động mạch đốt sống đứt rời hoàn toàn, máu chảy dữ dội, có vết thương bên động mạch cảnh trong trái dài 2mm. Phẫu thuật viên lấy nhiều cơ ức đòn chũm chèn vào vùng động mạch đốt sống, khâu ép lại đạt được cầm máu. Tiến hành khâu vết thương bên động mạch cảnh trong và đóng vết mổ. Bệnh nhân được chuyển Trung tâm hồi sức; sau mổ 8 giờ, bác sĩ phát hiện bệnh nhân bị liệt nửa người trái với cơ lực tay-chân trái là 0/5; giảm cảm giác nửa người trái ngang mức khoanh tủy C3 trở xuống. Chụp CT Scanner sọ não, cột sống cổ không phát hiện tổn thương. Siêu âm Doppler hệ mạch thấy rối loạn tốc độ dòng chảy động mạch cảnh trong trái. Chụp MRI cột sống cổ phát hiện hình ảnh phù nề hành não, tủy cổ ngang mức C1C2, khối u kích thước 28x20 mm, theo dõi máu tụ ngoài màng cứng gây chèn ép tủy cổ ngang mức C1C2. Hội chẩn bệnh nhân và tiến hành mổ lần 3 sau 1 ngày.
Bệnh nhân được đặt tư thế nằm sấp, phẫu thuật lối sau, bộc lộ C1-C3, cắt cung sau C2; nằm dưới cung rất nhiều tổ cức cơ mủn chèn ép toàn bộ ống sống C1C2 bên trái. Sau khi lấy nhiều tổ chức cơ, phát hiện màng cứng rách một đoạn kích thước 1,5 x 1cm bên trái ngang mức C2, nhiều dịch não tủy chảy ra và máu tụ ngoài màng cứng. Lấy bỏ cơ chèn ép vùng lỗ liên hợp C1C2 bên trái; đột nhiên máu phun dữ dội, không tìm được nguồn chảy máu. Sau nhiều nỗ lực, êkip mổ quyết định lấy nhiều cơ canh sống trộn với spongel và chèn vào vùng lỗ liên hợp C1C2. Máu ngừng chảy, tiến hành vá màng cứng bằng miếng vá nhân tạo. Bệnh nhân được truyền 3 đơn vị máu, đóng vết mổ. Sau hậu phẫu ngày thứ 2, bệnh nhân tỉnh táo, cơ lực trái 2/5, chân trái 3/5. Sau phục hồi chức năng 2 tháng, vết mổ liền tốt, không rò dịch não tủy; cơ lực tay trái, chân trái 3/5. Kết quả MRI cho thấy hình ảnh phù tủy cổ C2, khối cơ chèn ép đã được lấy bỏ hoàn toàn.
Theo tác giả nghiên cứu, y văn thế giới cho thấy sự trật đốt sống hay quá trình va chạm mạnh do gãy xương không chỉ gây đụng dập tủy sống mà có thể gây tổn thương động mạch đốt sống. Đối với phẫu thuật cột sống cổ lối trước, tổn thương động mạch đốt sống ít gặp biến chứng, tỷ lệ khoảng 0,5%. Trong ca phẫu thuật này, tác giả nghiên cứu lưu ý trong quá trình cầm máu động mạch đốt sống bằng cách chèn khối cơ ức đòn chũm, khối cơ này đã vòng theo lỗ liên hợp, đi từ trước ra sau, chui vào ống sống gây chèn ép tủy sống. Đây là trường hợp mổ cấp cứu, tác giả lưu ý vào hoàn cảnh khác, không mổ cấp cứu, vẫn chụp mạch máu đánh giá động mạch đốt sống bên trái đối diện, từ đó có thái độ xử trí kịp thời. Đối với tình trạng tổ chức phù nề và băng gạc vết thương, siêu âm doppler mạch máu đôi khi khó đánh giá chính xác tổn thương. Vì vậy cần chụp CT Scanner chụp mạch, dựng hình hệ mạch trong chẩn đoán tổn thương mạch máu.
Trong tương lai, bệnh nhân sẽ được tiếp tục mổ cố định cột sống. tác giả nghiên cứu kết luận, đây là trường hợp hiếm gặp. Phẫu thuật xử lý chảy máu động mạch đốt sống có thể được kiểm soát tốt bằng chèn ép khối cơ, tuy nhiên sau phẫu thuật vẫn có nguy cơ chảy máu muộn do giản phình mạch. Tổn thương động mạch đốt sống gây ra chảy máu dữ dội, nhồi máu tiểu não hoặc thân não và có thể dẫn đến tử vong.
Anh Duy