Tại hội nghị khoa học Bệnh viện Y học cổ truyền và Phục hồi chức năng Khánh Hòa được tổ chức tháng 10/2015, BSCKII Lê Hoàng Sơn, Ths Hà Thị Hồng Linh, Bệnh viện Y học cổ truyền TP Hồ Chí Minh đã có báo cáo đề tài “Kiểm soát sự phối hợp giữa các vị thuốc cổ truyền với tân dược trong điều trị bệnh nhân nội trú”.
Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 1/2013 đến tháng 12/2013; có 5756 hồ sơ bệnh án tại Bệnh viện Y học cổ truyền TP Hồ Chí Minh được đưa ra phân tích với 3 mục tiêu: Kiểm soát và phân tích hiện trạng sử dụng thuốc trong điều trị nội trú tại bệnh viện; kiểm soát các tương tác thuốc có thể xảy ra giữa các vị thuốc cổ truyền với tân dược trong liệu trình điều trị nội trú và xây dựng danh mục các tương tác cần chú ý tại Bệnh viện khi sử dụng các vị thuốc cổ truyền kết hợp với tân dược.
Tác giả nghiên cứu đã khảo sát các yếu tố liên quan gồm tuổi, giới tính, nghề nghiệp, nơi cư trú, nhóm bệnh chính, tổng số ngày nằm viện, tình trạng bệnh khi xuất viện; kiểm soát tình hình sử dụng thuốc gồm các nhóm thuốc tân dược đơn thuần, tân dược có chứa thảo dược, các nhóm thuốc đông dược thành phẩm, các nhóm thuốc thang, số thuốc trung bình mỗi liệu trình và số thuốc tối đa mỗi liệu trình. Đối với kiểm soát tần suất và mức độ tương tác tân dược – thảo dược có thể xảy ra: tỷ lệ bệnh án có tương tác; tần suất xuất hiện các cặp tương tác tân dược – thảo dược; số tương tác trung bình phân loại theo tương tác tân dược – đông dược thành phẩm, tân dược – thuốc thang, tân dược – tân dược có chứa thảo dược; Tỷ lệ tương tác phân theo các mức ý nghĩa, mức chứng cứ, các tương tác đạt mức độ chống chỉ định, nghiêm trọng cần chú ý.
Tác giả nghiên cứu sử dụng công cụ Natural Medicines Comprehensive Database; phần mềm có hơn 1600 tương tác tiềm ẩn giữa các thuốc nguồn gốc tự nhiên và tân dược; cung cấp nhiều thông tin mà các nhà thực hành lâm sàng chưa được biết đến; với các khả năng xảy ra nguy cơ tương tác cao, nguy cơ có thể xảy ra, nguy cơ có khả năng xảy ra và hiếm khi xảy ra; đối với mức nghiêm trọng gồm 4 mức: cao, trung bình, thấp và không có ý nghĩa. Nguy cơ tương tác cao là tương tác có thể xảy ra trên nhiều bệnh nhân; nguy cơ có thể xảy ra là sẽ xảy ra trên một số bệnh nhân; hiếm khi xảy ra, có thể không xảy ra trên nhiều bệnh nhân.
Mức độ nghiêm trọng là đe dọa tính mạng hoặc gây hậu quả nghiêm trọng; mức độ trung bình là có thể gây ra những khó chịu đáng kể; mức độ nhẹ là có thể gây ra những khó chịu nhẹ và mức độ không có ý nghĩa là nồng độ thuốc có thể bị ảnh hưởng nhưng không thể gây ra tương tác có ý nghĩa lâm sàng.
Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ phối hợp tân dược – thảo dược trong điều trị nội trú của bệnh viện là gần 93%. Độ tuổi trung bình là 55, nữ giới chiếm tỷ lệ nhiều hơn nam giới. Nghề tự do, buôn bán chiếm ¾ trong cơ cấu nghề nghiệp. Nhóm bệnh chiếm tỷ lệ cao nhất là cơ xương khớp, mô liên kết, các bệnh lý về tuần hoàn.
Bệnh viện Y học cổ truyền TP Hồ Chí Minh đã sử dụng ba nhóm thuốc tân dược, đông dược thành phẩm và thuốc thang phối hợp trong liệu trình điều trị, trong đó nhóm thuốc tim mạch chiếm tỷ lệ nhiều nhất, tiếp theo là nhóm thuốc giảm đau, hạ sốt, kháng viêm không sterrid, điều trị bệnh gout và bệnh cơ xương khớp. Thuốc thang được sử dụng nhiều nhất là 3 nhóm thuốc bổ dương bổ khí, bổ âm bổ huyết, hoạt huyết khử ứ.
Đối với đông dược thành phẩm nhóm thuốc sử dụng nhiều nhất là nhóm an thần, định chí, dưỡng tâm và thấp nhất là nhóm chữa các bệnh về dương, về khí.
Kết quả tỷ lệ có tương tác và số cặp tương tác giữa vị thuốc cổ truyền với tân dược trung bình/liệu trình phát hiện chủ yếu là tương tác mức độ trung bình. Không có tương tác mức độ nặng nào được phát hiện. Tác giả lưu ý khi sử dụng các công cụ kiểm soát cho thấy danh mục các tương tác mức độ nặng khi kết hợp các vị thuốc cổ truyền với tân dược là: Cam thảo – thuốc điều trị tăng huyết áp; Đương quy, quy đầu, Quy vĩ – thuốc chống đông, ức chế kết hợp tiểu cầu; Ích mẫu – thuốc ức chế thần kinh trung ương; Bạch quả - Nifedipin; Bạch quả - Aspirin; Bạch quả - Omeprazol; Bạch quả - Midazolam và Nhân sâm – Furosemid.
Ngô Thanh