Tại Hội nghị khoa học Tim mạch miền Trung- Tây Nguyên lần thứ 8 được tổ chức vào tháng 12/2015, tác giả Ngô Lê Xuân cùng cộng sự Trung tâm Tim mạch- Bệnh viện Trung ương Huế báo cáo đề tài “Nghiên cứu sự biến thiên huyết áp bằng kỹ thuật đo huyết áp lưu động 24 giờ ở bệnh nhân chạy thận nhân tạo chu kỳ”.
Nghiên cứu được thực hiện trên 58 bệnh nhân suy thận mạn giai đoạn cuối chạy thận nhân tạo chu kỳ tại Khoa Thận nhân tạo- Bệnh viện Trung ương Huế. Tiêu chuẩn chẩn đoán suy thận mạn giai đoạn cuối dựa theo phân loại của Hội Thận học quốc gia Hoa Kỳ 2012; mức lọc cầu thận < 15ml/phút/1,73m2.
Kết quả nghiên cứu cho thấy đối với đặc điểm biến đổi huyết áp 24 giờ ở bệnh nhân suy thận mạn trong ngày chạy thận nhân tạo, huyết áp trung bình 24 giờ ở các đối tượng nghiên cứu rất cao cả ngày và đêm, có sự khác biệt giữa huyết áp ban ngày và huyết áp ban đêm (p<0,001). Cụ thể trong số 40 đối tượng nghiên cứu là nam giới, huyết áp tâm thu ban ngày là 155,46mmHg, ban đêm là 142,73; huyết áp tâm trương ban ngày là 103,89mmHg, ban đêm là 92,41 mmHg. Đối với 18 đối tượng nghiên cứu là nữ giới, huyết áp tâm thu ban ngày là 154,52 mmHg, ban đêm là 141,82 mmHg; huyết áp tâm trương ban ngày là 100,52 mmHg, ban đêm là 90,08mmHg.
Tác giả nghiên cứu giải thích huyết áp bệnh nhân ban đêm thấp hơn ban ngày có thể là do hiệu quả của lọc máu chứ không phải do chu kỳ sinh lý ngày đêm, vì tất cả thời gian ban đêm rơi vào khoảng thời gian sau lọc máu; đồng thời việc sử dụng các thuốc hạ huyết áp với các loại, số lượng, thời gian gây tác dụng, thời gian bán thải và hiệu quả gây giảm huyết áp khác nhau nên thực tế rất khó tính toán và đánh giá chính xác tình trạng trũng huyết áp ban đêm.
Khi so sánh mức huyết áp tâm thu trung bình và mức huyết áp tâm trương trung bình ở các thời điểm trước, trong và sau khi chạy thận nhân tạo thấy sự khác biệt có ý nghĩa thống kê (p<0,001) khi so sánh các chỉ số huyết áp trước và sau chạy thận nhân tạo hoặc trong và sau chạy thận nhân tạo. Tác giả giải thích hiệu quả làm giảm quá tải thể tích kết hợp việc loại thải các chất độc hại ra khỏi cơ thể thông qua các cơ chế lọc có thể làm huyết áp sau khi lọc máu giảm thấp so với trước lọc máu.
Đối với mối tương quan giữa sự biến đổi huyết áp và sự biến đổi trọng lượng thể tích huyết tương , kết quả nghiên cứu cho thấy sau mỗi lần lọc máu trọng lượng giảm trung bình 3,49kg nhưng huyết áp vẫn ở mức cao hơn mục tiêu khuyến cáo, điều này cho thấy sau lọc máu bệnh nhân vẫn chưa đạt được trọng lượng khô. Các nghiên cứu trên thế giới đã chỉ ra vai trò quan trọng của việc đạt được trọng lượng khô khi lọc máu đối với những bệnh nhân suy thận mạn giai đoạn cuối.
Tác giả nghiên cứu cũng báo cáo kết quả của việc thực hiện siêu lọc rút bớt thể tích dịch ra khỏi cơ thể làm cho thể tích huyết tương cũng giảm xuống trung bình 10,09%. Thể tích huyết tương thay đổi càng lớn thì huyết áp sau chạy thận nhân tạo giảm cảng nhiều so với trước chạy thận nhân tạo.
Theo tác giả Ngô Lê Xuân, huyết áp thông thường sẽ giảm thấp trong suốt quá trình lọc máu do đào thảo dịch, sự giảm huyết áp lớn hơn tương ứng với số lượng lớn dịch bị loại thải và tốc độ siêu lọc cao hơn. Nguyên do vì sự tăng huyết áp ở bệnh nhân suy thận mạn giai đoạn cuối cơ chế hết sức quan trọng của sự quá tải thể tích huyết tương, sự quá tải thể tích do thận không có khả năng hình thành và đào thải nước tiểu làm cho tim phải làm việc nhiều hơn, đồng thời làm tăng huyết áp cả tâm thu và tâm trương. Rút bớt dịch ra khỏi cơ thể có hiệu quả rõ rệt lên sự giảm thấp của huyết áp.
Kết luận cho nghiên cứu, tác giả nhấn mạnh tăng huyết áp ở bệnh nhân suy thận mạn giai đoạn cuối rất khó kiểm soát, chạy thận nhân tạo làm giảm huyết áp, tuy nhiên hiệu quả đạt được phụ thuộc vào quá trình giảm trọng lượng và thể thích huyết tương trong quá trình lọc máu, cần đảm bảo bệnh nhân đạt được trọng lượng khô sau mỗi lần lọc và kiểm soát sự quá tải dịch giữa các lần lọc.
Chúng ta biết rằng, tăng huyết áp là vấn đề phổ biến ở bệnh nhân có bệnh thận mạn tính tiến triển, bệnh nhân suy thận mạn giai đoạn cuối được lọc máu ngoài cơ thể bằng thận nhân tạo. Đây là một trong những nguyên nhân chủ yếu gây ra các biến chứng tim mạch dẫn đến tử vong hoặc tàn phế.
Minh Tâm