Ngày 20/4/2018, Bộ Y tế ban hành Quyết định số 2559/QĐ-BYT triển khai kế hoạch tăng cường thực hiện điều trị, quản lý THA và ĐTĐ theo nguyên lý y học gia đình tại các trạm y tế xã, phường, thị trấn giai đoạn 2018-2020.
Mục tiêu của kế hoạch có 3 mục tiêu: (1) Vào năm 2019, 100% trạm y tế được đào tạo về dự phòng, phát hiện sớm, chẩn đoán, điều trị, quản lý tăng huyết áp (THA) và đái tháo đường (ĐTĐ) theo nguyên lý y học gia đình. (2) Vào năm 2020, ít nhất 70% trạm y tế thực hiện dự phòng, phát hiện sớm, chẩn đoán, điều trị, quản lý THA theo nguyên lý y học gia đình; ít nhất 40% trạm y tế thực hiện dự phòng, phát hiện sớm, điều trị và quản lý ĐTĐ theo nguyên lý y học gia đình. (3) Vào năm 2020, ít nhất 40% người trưởng thành từ 40 tuổi trở lên được đo huyết áp và đánh giá nguy cơ đái tháo đường.
Theo đó Sở Y tế tỉnh tiến hành thành lập Ban chỉ đạo triển khai quản lý tăng huyết áp, đái tháo đường tại các trạm y tế xã và phân công nhiệm vụ cụ thể các thành viên. Thành phần gồm có: Sở Y tế: Đại diện lãnh đạo Sở, phòng Nghiệp vụ Y, phòng Nghiệp vụ Dược, phòng Kế hoạch –Tài chính; Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh, thành phố hoặc Trung tâm y tế dự phòng: lãnh đạo Trung tâm, lãnh đạo và cán bộ Khoa Phòng, chống bệnh không lây nhiễm; Bệnh viện đa khoa tỉnh: lãnh đạo bệnh viện, phòng chỉ đạo tuyến, phòng kế hoạch tổng hợp; Trung tâm Y tế huyện và bệnh viện huyện: lãnh đạo Trung tâm, Khoa Kiểm soát bệnh tật và HIV/AIDS, khoa khám bệnh và các thành phần có liên quan. Trong đó Khoa Phòng chống bệnh không lây nhiễm của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh hoặc Trung tâm y tế dự phòng tỉnh và Khoa Kiểm soát bệnh tật và HIV/AIDS của Trung tâm y tế huyện làm đầu mối xây dựng kế hoạch và điều phối hoạt động, theo dõi, giám sát và thống kê báo cáo tuyến tỉnh và huyện. Thời gian hoàn thành: tháng 5 năm 2018.
Sở Y tế tỉnh, thành phố thành lập nhóm giảng viên tuyến tỉnh và giám sát viên tuyến tỉnh, huyện về điều trị quản lý THA và ĐTĐ theo nguyên lý y học gia đình tại các trạm y tế xã gửi Cục Quản lý Khám, chữa bệnh. Thời gian hoàn thành: tháng 4 năm 2018.
Sở Y tế tỉnh, thành phố lập kế hoạch đào tạo cho các trạm y tế về quản lý THA và ĐTĐ theo nguyên lý y học gia đình theo Hướng dẫn lập kế hoạch đào tạo tại Phụ lục số 01 ban hành kèm theo Quyết định này. Thời gian hoàn thành: tháng 5/2018.
Sở Y tế có văn bản chỉ đạo các bên liên quan, để bảo đảm các giám sát viên tuyến tỉnh và huyện tham gia giám sát hỗ trợ chuyên môn cho các trạm y tế xã cho đến khi các trạm y tế xã thực hiện thành thạo hoạt động phát hiện sớm, chẩn đoán, điều trị, quản lý THA và ĐTĐ theo nguyên lý y học gia đình và bác sỹ tại trạm y tế xã làm việc định kỳ tại trung tâm y tế huyện hoặc bệnh viện huyện, bệnh viện đa khoa tỉnh về chẩn đoán, điều trị, quản lý THA và ĐTĐ để được nâng cao trình độ chuyên môn.
Quyết định số 2559/QĐ-BYT của Bộ Y tế nêu rõ triển khai dịch vụ dự phòng, phát hiện sớm, chẩn đoán, điều trị, quản lý THA, ĐTĐ theo nguyên lý y học gia đình tại các trạm y tế xã.
Tại cộng đồng: Nhân viên y tế thôn bản và các ban ngành đoàn thể tại xã, phường thực hiện dịch vụ: Sàng lọc tăng huyết áp bằng sử dụng huyết áp kế điện tử; Đánh giá nguy cơ ĐTĐ bằng sử dụng bộ câu hỏi được thiết kế sẵn (gồm cả đo một số chỉ số như huyết áp, cân nặng, chiều cao…); Hỗ trợ bệnh nhân THA, ĐTĐ tuân thủ điều trị, thay đổi hành vi nguy cơ; Tuyên truyền, giáo dục người dân về phòng chống THA, ĐTĐ.
Tại trạm Y tế xã, phường: các bác sỹ, nhân viên y tế tại Trạm y tế thực hiện dịch vụ về THA gồm: Phát hiện sớm, chẩn đoán, điều trị và quản lý THA không có biến chứng; Điều trị, quản lý THA đối với các trường hợp được tuyến trên chuyển về; Xử trí và chuyển người bệnh lên tuyến trên khi vượt quá khả năng chuyên môn.
Đối với dịch vụ về ĐTĐ thực hiện các nội dung: Phát hiện sớm ĐTĐ; Xét nghiệm đường máu mao mạch cho các đối tượng nguy cơ cao (Đây là xét nghiệm không đòi hỏi kỹ thuật cao, cán bộ y tế được thực hiện, đọc và ký kết quả xét nghiệm); Tư vấn và lập danh sách quản lý các trường hợp nguy cơ cao, tiền ĐTĐ; Chuyển tuyến trên chẩn đoán xác định các trường hợp nghi ngờ ĐTĐ; Điều trị, quản lý ĐTĐ đối với các trường hợp được tuyến trên chuyển về; Xử trí và chuyển người bệnh ĐTĐ lên tuyến trên khi vượt quá khả năng chuyên môn.
Các bác sỹ, nhân viên y tế tại Trạm y tế phối hợp với y tế thôn bản và các ban ngành đoàn thể thực hiện tư vấn tại hộ gia đình cho người bệnh về tuân thủ điều trị THA, ĐTĐ và thay đổi hành vi nguy cơ; Tuyên truyền, giáo dục người dân về phòng chống THA, ĐTĐ; Vận động tăng cường vai trò quản lý, chỉ đạo của chính quyền và sự tham gia của ban ngành, đoàn thể, cộng đồng trong phòng chống THA, ĐTĐ.
Đối với việc hỗ trợ thực hành khám, chữa bệnh cho cán bộ trạm y tế (bác sỹ, y sỹ): Trung tâm y tế huyện/ Bệnh viện huyện, giám sát viên tuyến tỉnh, huyện hỗ trợ chuyên môn; giảng viên tuyến tỉnh/khu vực/trung ương hỗ trợ khi cần thiết. Thời gian thực hiện ngay sau khóa tập huấn cho trạm y tế xã.
Hình thức hỗ trợ chuyên môn cụ thể như: Giám sát viên tuyến tỉnh tham gia giám sát hỗ trợ chuyên môn cho các trạm y tế xã 1 lần trong 1 tháng trong ít nhất 6 tháng. Giám sát viên tuyến huyện: tham gia giám sát hỗ trợ chuyên môn cho các trạm y tế 02 lần trong 1 tháng, trong 3 tháng đầu tiên và 01 lần một tháng trong ít nhất 3 tháng tiếp theo. Các lần giám sát tiếp theo tùy thuộc thực tiễn hoạt động khám, chữa bệnh của mỗi trạm y tế xã, phường.
Bác sỹ tại trạm y tế xã làm việc định kỳ tại trung tâm y tế huyện hoặc bệnh viện huyện, bệnh viện tỉnh về chẩn đoán, điều trị, quản lý THA và ĐTĐ. Số ngày làm việc định kỳ do Sở Y tế các tỉnh, thành phố quy định. Đầu mối tổ chức là Sở Y tế tỉnh, thành phố.
Hữu Cao