Tại hội nghị khoa học Y Dược miền Trung – Tây Nguyên lần thứ X được tổ chức vào tháng 10/2015 tại TP Buôn Ma Thuột, tác giả Phạm Văn Doanh, Phạm Thọ Dược - Viện Vệ sinh dịch tễ Tây Nguyên đã báo cáo đề tài “Tình hình ngộ độc thực phẩm tại Tây Nguyên trong 6 tháng đầu năm 2015”.
Nghiên cứu phân tích hồi cứu số liệu báo cáo ngộ độc thực phẩm của 5 tỉnh ĐăkLăk; ĐăkNông; Lâm Đồng; Gia Lai và Kontum trong 6 tháng đầu năm 2015. Kết quả cho thấy có 9 vụ ngộ độc thực phẩm, 107 người mắc; tập trung chủ yếu người dân tộc thiểu số với số người mắc là 102 người. Có 4 trường hợp tử vong. 8 vụ ngộ độc thực phẩm xảy ra dưới 30 người mắc, 1 vụ ngộ độc thực phẩm xảy ra trên 30 người mắc; 04 trường hợp tử vong thuộc nhóm số người mắc dưới 30 người. Tỉnh Gia Lai và tỉnh KonTum mỗi tỉnh có 4 vụ ngộ độc thực phẩm, tỉnh Gia Lai có số mắc là 89 người; tỉnh Kontum có 13 người mắc. Tỉnh ĐăkNông có 01 vụ ngộ độc thực phẩm với 05 người mắc, còn ĐăkLăk và Lâm Đồng không có vụ ngộ độc thực phẩm nào. Các vụ ngộ độc thực phẩm đều tập trung vào các gia đình đồng bào dân tộc thiểu số, gia đình là những hộ nghèo, vùng sâu vùng xa.
Hoàn cảnh xảy ra ngộ độc thực phẩm tập trung chủ yếu tại bữa cơm gia đình chiếm 8/9 vụ, trong đó số người mắc là 82 người, tử vong 4 người. Bốn trường hợp tử vong tập trung tại hộ gia đình đồng bào dân tộc thiểu số, triệu chứng ngộ độc xuất hiện đầu tiên sau bữa ăn trên 10 giờ, thời gian nhập viện điều trị trên 12 giờ. Thời gian nhập viện quá lâu nên bệnh nhân bị suy đa phủ tạng trước khi tử vong.
Tác giả nghiên cứu phân tích nguyên nhân của 9 vụ ngộ độc thực phẩm tập trung chủ yếu là do độc tố tự nhiên với 6/9 vụ; cụ thể là ăn phải nấm độc, thịt cá nóc, thịt cóc nhiễm độc. Hai vụ ngộ độc thực phẩm còn lại nguyên nhân nghi do vi sinh vật, 01 vụ do ăn phải rau có nhiễm thuốc trừ sâu. Thức ăn chủ yếu gây ra ngộ độc thực phẩm là do ăn phải nấm độc chiếm 4/9 vụ. Hai vụ do ăn phải thịt cá nóc, cóc có độc. Một vụ ngộ độc do ăn thịt, có một vụ không rõ nguyên nhân. Có hai vụ ngộ độc thực phẩm do vi sinh vật gây ra làm 84 người mắc. Như vậy số vụ ngộ độc thực phẩm do độc tố tự nhiên gây ra chiếm 6/9 vụ làm 18 người mắc và trong đó có 4 trường hợp tử vong. So với 6 tháng đầu năm 2014, số vụ ngộ độc thực phẩm, số mắc, số bệnh nhân đi viện và số tử vong của 6 tháng đầu năm 2015 đều gia tăng.
Theo tác giả nghiên cứu, 5 tỉnh Tây Nguyên có trên 50 dân tộc thiểu số, 48% dân số là người dân tộc thiểu số. Trên 20% là số huyện nghèo, trình độ dân trí thấp, hiểu biết thấp, phong tục tập quán lạc hậu. Thực trạng ngộ độc thực phẩm tại Tây Nguyên trong những năm qua diễn biến phức tạp, số vụ, số trường hợp tử vong do ngộ độc thực phẩm đều tăng. Theo báo cáo của 5 Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm Tây Nguyên từ năm 2010 đến năm 2014 tại Tây Nguyên xảy ra 94 vụ ngộ độc thực phẩm với 2641 người mắc, 2.073 người nhập viện và 30 trường hợp tử vong. Trung bình mỗi năm xảy ra 18,8 vụ ngộ độc thực phẩm, 528 người mắc và 6 trường hợp tử vong. Nguyên nhân chủ yếu là thực phẩm có chứa độc tố tự nhiên chiếm 33%, do tác nhân vi sinh vật chiếm 28,7%, do thực phẩm bị ô nhiễm tác nhân hóa học 11,7% và 23% các vụ ngộ độc thực phẩm không xác định được rõ nguyên nhân. Tỉnh KonTum có số người bị ngộ độc thực phẩm cao nhất chiếm 58%, Gia Lai chiếm 22,6%.
Ngộ độc thực phẩm là tình trạng bệnh lý do hấp thụ thực phẩm bị ô nhiễm hoặc có chứa chất độc. Còn ca ngộ độc thực phẩm là những người mắc ngộ độc thực phẩm, xuất hiện rải rác trong cộng đồng hay trong các vụ ngộ độc thực phẩm cấp tính, xảy ra đột ngột do ăn phải thức ăn có chứa chất độc. Vụ ngộ độc thực phẩm là tình trạng ngộ độc xảy ra với 2 người trở lên, có dấu hiệu ngộ độc khi ăn cùng một loại thực phẩm, tại cùng một thời điểm, thời gian. Trường hợp chỉ có một người mắc và tử vong cũng được coi là một vụ ngộ độc thực phẩm. Dịch tễ học ngộ độc thực phẩm là môn khoa học nghiên cứu quy luật, những yếu tố quy định sự phát sinh, phát triển của ngộ độc thực phẩm trong cộng đồng, đề xuất và áp dụng các biện pháp nhằm giám sát, khống chế và giảm thiểu sự ảnh hưởng của chúng đến sức khỏe cộng đồng.
Theo thống kê của Cục An toàn thực phẩm – Bộ Y tế, trong 6 tháng đầu năm 2015, cả nước ghi nhận 90 vụ ngộ độc thực phẩm với 2595 người mắc, 2.444 người đi viện và 16 trường hợp tử vong. So với cùng kỳ năm 2014, số vụ ngộ độc thực phẩm giảm 8 vụ, số ca mắc giảm 138 người và số tử vong giảm 10 người.
Việc truyền thông cảnh báo không ăn các loài nấm lạ, cá nóc và những sản phẩm chế biến từ cá nóc, không ăn thịt, tiết canh con nưa (gần giống con trăn) hoặc những mặt hàng thực phẩm kém chất lượng đã được thực hiện. Tuy nhiên người dân, người dân tộc thiểu số ở vùng sâu, vùng xa, những hộ nghèo vẫn có tình trạng ngộ độc thực phẩm xảy ra, vì vậy cần phải tiếp tục truyền thông, cảnh báo thường xuyên, liên tục nhiều hơn nữa đối với công tác phòng chống ngộ độc thực phẩm, công tác an toàn vệ sinh thực phẩm, sự phối hợp tham gia của nhiều ban ngành đoàn thể dưới sự chỉ đạo của các cấp lãnh đạo tại địa phương để người dân ngày càng quan tâm hơn, phòng tránh những vụ ngộ độc thực phẩm, những cái chết do ngộ độc thực phẩm không đáng để xảy ra, tác giả nghiên cứu nhấn mạnh.
Lâm Quyên