Theo báo cáo của Viện Pasteur Nha Trang, trong 5 năm từ 2010 đến 2014, khu vực miền Trung ghi nhận có 177 vụ ngộ độc thực phẩm với hơn 3.300 người mắc (trung bình 19 người/vụ). Số người mắc/vụ ngộ độc thực phẩm cao nhất là 34 người (2013) và số mắc thấp nhất là 11 người/vụ (2011).
Riêng năm 2014, khu vực miền Trung xảy ra 43 vụ ngộ độc thực phẩm với trên 500 người mắc (trong đó có 144 trẻ em dưới 15 tuổi), 458 người nhập viện (29,5% trẻ em). Bên cạnh đó, trong năm này cũng ghi nhận 12 trường hợp tử vong (33,3% trẻ em) và độ tuổi 15-49 tuổi bị ngộ độc thực phẩm có tỷ lệ cao nhất 63% (năm 2013 là 57,5%).
Theo ghi nhận, tổng số mẫu xét nghiệm thực hiện tại 11 tỉnh trng năm 2014 là gần 31.400 mẫu (bao gồm mẫu thực phẩm, nước uống, dụng cụ bao gói, vật dụng tiếp xúc thực phẩm, bàn tay), có 27.660 mẫu đạt chiếm tỷ lệ 88,3%. Trong đó, số mẫu xét nghiệm vi sinh chiếm 14,9%, xét nghiệm hóa học và xét nghiệm nhanh chiếm 85,1%. Số mẫu xét nghiệm vi sinh đạt (90,7%) cao hơn so với số mẫu đạt về xét nghiệm hóa học (87,9%). Các tỉnh có số mẫu xét nghiệm cao là Thừa Thiên Huế, Khánh Hòa, Quảng Bình. Hầu hết các xét nghiệm hóa được thực hiện bằng test nhanh, số xét nghiệm thực hiện được tại labo còn hạn chế.
Tuy nhiên cũng cần lưu ý, đa số các mẫu xét nghiệm được thực hiện bằng test nhanh nên chỉ có tính sàng lọc. Hiện nay toàn khu vực miền Trung có 07/11 tỉnh, thành phố được công nhận là có phòng xét nghiệm đạt chuẩn ISO/IEC 17025:2005. Các phòng xét nghiệm tại Trung tâm Y tế dự phòng 11 tỉnh hiện nay đã thực hiện được 70% các chỉ tiêu xét nghiệm thông thường về thực phẩm. Năm 2014, Viện Pasteur Nha Trang đã thực hiện 04 đợt kiểm tra hoạt động kiểm nghiệm an toàn thực phẩm tại các tỉnh khu vực miền Trung, đặc biệt chú trọng kiểm tra các xét nghiệm đã được Viện cấp chứng nhận đạt chất lượng. Hầu hết các tỉnh thực hiện đúng các quy định về đảm bảo chất lượng xét nghiệm, chủ động tham gia các chương trình thử nghiệm thành thạo, thực hiện kiểm tra tay nghề nhân viên…vì vậy chất lượng kết quả xét nghiệm là đáng tin cậy.
Năm 2014, Trung tâm Kiểm nghiệm An toàn vệ sinh thực phẩm khu vực miền Trung đã giám sát an toàn vệ sinh thực phẩm các nhóm thực phẩm có nguy cơ cao trên thị trường 11 tỉnh, thành phố miền Trung, tần suất lấy mẫu là 2 lần/tỉnh/năm. Có gần 5.000 mẫu được giám sát, thực hiện gần 12.300 xét nghiệm, kết quả cho thấy các loại thực phẩm chế biến ăn ngay như bò tẩm, mực tẩm, bò khô…có tỷ lệ không đạt về các chỉ tiêu hóa học cao (benzoat, sorbat, phẩm màu, amoniac), đặc biệt các mẫu mực tẩm, thịt bò khô có tỷ lệ lần lượt là 86,4% và 81,5% mẫu không đạt.
Tình trạng sử dụng cyclamat trong ruốt thịt, ô mai mứt quả còn khá phổ biến. Các loại rượu nhập khẩu có tỷ lệ mẫu không đạt về aldehyt và hàm lượng ethanol khá cao (31,4%-42,8%) so với mẫu rượu sản xuất trong nước (rượu có nhãn mác). 100% các loại dụng cụ chứa đựng thực phẩm được kiểm nghiệm đạt yêu cầu về hàm lượng kim loại nặng. Tỷ lệ mẫu đạt năm 2014 cao hơn so với năm 2013 (2013: 91,4% đạt về vi sinh; 69,7% đạt về hóa).
Đối với kiểm tra giám sát thực phẩm chức năng, Trung tâm đã thực hiện thu thập 48 mẫu, phân tích 236 chỉ tiêu chất lượng an toàn. Kết quả cho thấy hầu hết trên các bảng giá trị dinh dưỡng công bố trên nhãn (Nutrition facts) không công bố hàm lượng của các hoạt chất có trong sản phẩm để có được công dụng là thực phẩm chức năng. 03/48 mẫu sử dụng chất phụ gia nhưng không công bố trên nhãn của sản phẩm. 05/48 mẫu trên bao bì có công bố sử dụng chất phụ gia nhưng không công bố hàm lượng sử dụng. 14/48 mẫu có chỉ tiêu không đạt, chiếm 29% số mẫu xét nghiệm. Các chỉ tiêu chất lượng không đạt so với tiêu chuẩn công bố: protein (06 mẫu), Ascorbat (02 mẫu), các chỉ tiêu vệ sinh an toàn không đạt so với quy định: As (05 mẫu), Pb (01 mẫu), Benzoat (03 mẫu).
Viện Pasteur Nha Trang đã đưa ra một số kiến nghị đối với các địa phương để làm tốt hơn công tác kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm gồm tăng cường giám sát, phát hiện ngộ độc thực phẩm và các bệnh lây truyền qua đường thực phẩm, lấy mẫu kịp thời để xét nghiệm tìm nguyên nhân gây ngộ độc và báo cáo kịp thời lên tuyến trên. Tăng cường đầu tư trang thiết bị, hóa chất, xây dựng labo đạt chuẩn, chú trọng đầu tư nâng cao năng lực kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm cho cán bộ tại Trung tâm Y tế dự phòng tỉnh. Chính quyền địa phương cần quan tâm hỗ trợ một phần kinh phí cho hoạt động đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm nhằm góp phần đẩy mạnh công tác này trên địa bàn.
Văn Hanh