Tại Hội nghị Khoa học Bệnh viện Y học cổ truyền và Phục hồi chức năng Khánh Hòa tổ chức vào tháng 10/2015, ThS. Hà Tân Thắng – Bệnh viện Phục hồi chức năng Trung ương đã báo cáo đề tài “Đánh giá kết quả phẫu thuật chỉnh hình chân khoèo tại Bệnh viện Phục hồi chức năng Trung ương”.
Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 9/2011 đến tháng 10/2014, có 43 bệnh nhân bàn chân khoèo được mời tham gia nghiên cứu; trong đó có 28 bệnh nhân nam và 15 bệnh nhân nữ, độ tuổi từ 18 tháng đến 16 tuổi. Các trường hợp bị cứng khớp nhiều nơi, bàn chân khoèo do bại liệt, thoát vị màng não tủy cùng cụt, dị tật bàn chân khoèo do di chứng viêm não, di chứng chấn thương không đưa vào nghiên cứu.
Kỹ thuật điều trị gồm giai đoạn trước mổ, bệnh nhân được vật lý trị liệu và tập phục hồi chức năng hoặc nắn bó bột 1-2 tuần trước mổ. Giai đoạn mổ tác giả nghiên cứu sử dụng kỹ thuật một hoặc hai đường rạch da bờ trong gân Achilles; đi theo ống gót vòng lên đi dưới mắc cá trong 1cm và đi theo bờ trong bàn chân dọc tới nền xương bàn một dài khoảng 7-8cm. Sau đó bệnh nhân được bó bột có độn đùi – cẳng – bàn chân; điều trị kháng sinh, giảm đau, sau 4-6 ngày xuất viện và tái khám sau 3 tuần, tháo bột và sử dụng giày nẹp chỉnh hình, tập phục hồi chức năng.
Kết quả nghiên cứu cho thấy đánh giá dựa theo Kapitanaki (1987) ở mức độ tốt không đau khi đi lại, các biến dạng bàn chân hết, biên độ vận động khớp cổ chân 15o – 0o – 15o, trong 20 bàn chân được điều trị bảo tồn trước phẫu thuật kết quả tốt đạt 80%, đối với 40 bàn chân chưa được điều trị bảo tồn trước phẫu thuật tỷ lệ tốt đạt 70%. Theo tác giả nghiên cứu việc điều trị bảo tồn trước mổ rất quan trọng; lúc này phần mềm được căng giãn tốt, các khe khớp đã được nới rộng; cùng với sự hợp tác tốt của bố mẹ và người bệnh sẽ cho kết quả rất tốt.
Qua thời gian theo dõi từ 1 đến 5 năm, kết quả tốt đạt 73,3%, đối với những bàn chân còn biến dạng nhẹ, biên độ khớp cổ chân 15o – 0o – 10o đi lại không đau đạt kết quả khá là 20%.
Biến chứng sớm hay gặp là rối loạn dinh dưỡng vùng trước bàn chân sau bó bột, nguyên nhân có thể do thay đổi tư thế chỉnh vẹo một thì làm cho việc lưu thông tuần hoàn hạn chế, hoặc do bó bột làm cho chèn ép, trong những trường hợp này tác giả nghiên cứu xử trí rạch bột, cho kê cao chân sau 3-5 ngày hết sưng nề, tiếp tục bó lại. Các trường hợp đều không gặp biến chứng chảy máu sau mổ.
Theo ThS. Thắng, bàn chân khoèo bẩm sinh là một trong những dị tật có tỷ lệ cao ở trẻ em bị dị tật trên cơ quan vận động. Tỷ lệ này gặp 1/1.000 trẻ sơ sinh. Bàn chân khoèo bẩm sinh được điều trị phẫu thuật chiếm tỷ lệ cao so với các dị tật khác trên cơ quan vận động; nguyên nhân bệnh sinh đến nay vẫn còn nhiều tranh luận.
Các biến dạng của bàn chân khoèo được tác giả nghiên cứu tập trung vào bàn chân vẹo trong, thuổng, lõm và một số biến dạng khác. Biến dạng varus (khép, xoay trong) là một trong những biến dạng chủ yếu, nắn chỉnh khó. Trong phẫu thuật phần mềm việc sửa chữa biến dạng vẹo trong phải được đánh giá kỹ khi khám lâm sàng ở cả tư thế chủ động và bị động. Trong nghiên cứu của tác giả, biến dạng varus ở tư thế chủ động ≥ 45o chiếm 94,4%; ở tư thế bị động ≥ 45o chiếm tỷ lệ 51,4%. Đối với những trường hợp điều trị bảo tồn nếu không được điều trị bổ sung trong quá trình phát triển của trẻ bằng nẹp, giày chỉnh hình cho đến tuổi trưởng thành nguy cơ biến dạng này sẽ có tỷ lệ tái phát cao và phải chuyển sang phẫu thuật.
Đối với biến dạng Equinus (thuổng) là một biến dạng khó nắn chỉnh trong điều trị bảo tồn; thường phải cắt ngầm gân gót chiếm tỷ lệ cao. Trong nghiên cứu này tỷ lệ biến dạng ≥ 45o thay đổi giữa chủ động là 93% sang thụ động chỉ đạt 72,2%, chứng tỏ việc nắn chỉnh bảo tồn là rất khó. Tác giả khuyến cáo việc phẫu thuật làm dài gân achilles nên được thực hiện sớm trong điều trị bảo tồn ngay 3 tháng đầu hoặc làm ngay thì một từ 2 tuần đến 2 tháng.
Tác giả đã kết luận qua 43 bệnh nhân, gồm 72 bàn chân khoèo được phẫu thuật cho thấy biến dạng bàn chân khép và xoay trong (varus) > 45o ở tư thế chủ động là 94,4%; thụ động là 51,4%. Biến dạng thuổng (equinus) > 45o ở tư thế chủ động là 93%, thụ động là 72,2%. Về đánh giá kỹ thuật phẫu thuật, kỹ thuật tương đối đơn giản, không đòi hỏi trang thiết bị phức tạp, tuy nhiên trong quá trình mổ cần tuân thủ tốt nguyên tắc phẫu thuật, tránh những tổn thương không cần thiết đến sụn tiếp hợp, mạch máu, thần kinh và tránh biến dạng ngược lại. Biến dạng của bàn chân khoèo có thể nhẹ, hoặc nặng, cứng hoặc mềm có thể kèm theo các biến dạng xương bàn chân. Bàn chân khoèo bẩm sinh là một bệnh lý tiến triển nên mức độ nặng dần theo lứa tuổi nếu không được can thiệp điều trị.
Hữu Lai