Theo Bs Nguyễn thị Phương Mai-Phó giám đốc Bệnh viện Đa khoa tỉnh, bàn chân khoèo là dị tật rất thường gặp trong những dị tật ở chi dưới ở trẻ nhỏ, đặc biệt là những dị tật ở vùng cổ bàn chân.
Nghiên cứu cho thấy cứ 1.000 trẻ lại có 1 trẻ bị dị tật này. Trong đó có 50% trường hợp bị chân khoèo cả hai bên. Điều quan trọng là phải phát hiện bệnh sớm để việc điều trị đạt kết quả tốt nhất.
Chân khoèo là tình trạng bàn chân bị duỗi, xoay trong, khép bàn chân trước và thường kèm theo xoay trong của xương chày. Trong bệnh lý bàn chân khoèo, tổ chức phần mềm kết nối phần cơ với phần bám tận vào nền xương bị co rút ngắn hơn bình thường. Bản chất bệnh lý bàn chân khoèo không làm cho trẻ đau đớn nhưng nếu không được phát hiện và điều trị sớm, sau này khi trẻ lớn lên sẽ dẫn tới mất cân bằng trầm trọng, làm cho trẻ đứng và đi lại khó khăn. Ngay khi trẻ cất tiếng khóc chào đời nếu bệnh được phát hiện và có kế hoạch điều trị tốt thì khoảng hơn 90% các ca bệnh đạt kết quả tốt mà không cần phải can thiệp phẫu thuật.
Về nguyên nhân chính của bệnh hiện nay vẫn chưa được khẳng định. Có rất nhiều giả thuyết được đặt ra như: Những giả thuyết về bệnh lý về gene, bệnh lý về di truyền hoặc phối hợp cả 2 yếu tố trên: Do rối loạn trong phát triển bào thai làm cho xương mác phát triển chậm, khiếm khuyết phát triển phần sụn của xương sên, yếu tố thần kinh gene bị phát triển rối loạn, biến dạng của diện bám của gân vào xương… Các yếu tố liên quan về gia đình hoặc trẻ có phối hợp cùng các dị dạng toàn thân; Thiểu dưỡng hoặc thiếu nước ối khi người mẹ mang thai; Yếu tố môi trường như ảnh hưởng của khói thuốc lá, khói bụi công nghiệp, nhiễm trùng, mắc bệnh viêm nhiễm víut trong quá trình người mẹ mang thai.
Bs Mai cho biết triệu chứng của bệnh, quan sát thấy trục của ngón chân cái bị thay đổi làm cho ngón cái xoay và hướng lên trên.Bàn chân bị biến dạng,thường nhỏ và ngắn hơn bàn chân bình thường. Bàn chân bị co rút và ngắn lại. Bắp chân bị thiểu dưỡng và teo nhỏ so với bình thường. Cổ và bàn chân duỗi đổ, gân Achilles bị co rút, gót chân có xu hướng lên cao. Bàn chân biến dạng, nửa sau duỗi đổ, co gấp về phía trong. Nhìn tổng thể bàn chân bệnh lý ngắn và nhỏ hơn bàn chân bình thường.
Bs Mai nhấn mạnh, với kỹ thuật thăm khám hiện tại cùng với việc thăm khám và chẩn đoán trước sinh, bệnh lý này có thể phát hiện được khi người mẹ mang thai từ tuần thứ 18. Tuy nhiên, việc can thiệp nhằm điều trị trong giai đoạn bào thai hiện nay còn chưa thực hiện được, do vậy, việc phát hiện điều trị ngay sau khi sinh vô cùng quan trọng.
Điều trị có thể tiến hành ngay sau sinh khoảng 1-2 tuần với nhiều phương pháp.
Phương pháp Ponseti: Xoa bóp, nắn chỉnh bằng tay nhẹ nhàng nhằm chỉnh sửa dần dần các biến dạng xấu, sau đó bất động bằng bột, có thể thay bột nhiều lần sau mỗi lần chỉnh sửa. Can thiệp tối thiểu vào gân Achilles và tiếp tục bất động bằng bột hoặc nẹp chỉnh hình.
Phương pháp French method: Phương pháp này cần phối hợp chặt chẽ cùng gia đình, đặc biệt với người mẹ, trẻ được đeo nẹp chỉnh hình 20-23 giờ/ ngày .
Tiêu chuẩn vàng của kết quả điều trị là đạt được sự hoàn hảo về chức năng làm cho trẻ đứng lên, đi lại hoặc chạy nhảy trên nền đất cứng mà không đau.
Điều trị bằng phẫu thuật chỉ đặt ra khi bàn chân khoèo biến dạng nặng hoặc bị co rút biến dạng nặng khi trẻ đã lớn.
Bệnh lý bàn chân khoèo gây ra các biến chứng làm biến dạng nặng nề về hình thái dẫn tới các trở ngại về chức năng, làm cho chất lượng cuộc sống bị giảm sút đặc biệt người bệnh đi lại tập tễnh, chân ngắn chân dài; lệch trục của chi; thoái hóa sớm trực tiếp các khớp của cổ bàn chân, thoái hóa khớp gối, khớp háng...; cong vẹo cột sống, lệch khung chậu.
Nếu bệnh lý dị tật bàn chân khoèo không được điều trị bệnh nhân có thể gặp biến chứng viêm khớp sau này. Bàn chân sẽ có hình dáng bất thường. Trẻ đi lại và chạy nhảy khó khăn, thiệt thòi trong vận động và thể thao.
Một số biến dạng có thể kèm theo dị dạng bàn chân khoèo đó là ngắn xương chày; ngắn xương mác; Lệch xương sên, trục xương sên hơi xoay ngoài, thân của xương sên hướng lên trên ra trước và xoay ngoài, khám có thể sờ thấy; Xương thuyền lệch vị trí so với chỏm của xương sên; Xương hộp lệch vị trí so với xương gót.
Người bệnh có thể bị teo khối cơ cẳng chân, đặc biệt nhóm cơ mác bên, gân tam đầu cẳng chân và gân cơ chày sau, gân cơ gấp sâu ngón chân co rút, toàn bộ bao khớp phía sau bị co rút, gân gan chân bị co rút mạnh...
Bs Phương Mai khuyến cáo, để phòng ngừa dị tật bàn chân khoèo, người mẹ không nên hút thuốc hoặc thường xuyên ở môi trường ảnh hưởng bởi khói thuốc; không nên lạm dụng rượu; không dùng các chất kích thích trong quá trình mang thai.
Khi sinh ra, thấy trẻ có những bất thường về chân như nói trên, cần đưa trẻ tới bệnh viện có chuyên khoa chấn thương chỉnh hình để được thăm khám và tư vấn điều trị. Nếu bệnh được phát hiện ngay sau khi trẻ sinh ra và có kế hoạch điều trị bài bản, hơn 90% trường hợp có kết quả tốt mà không cần phải can thiệp phẫu thuật. Vì vậy, gia đình, cha mẹ đừng để lỡ thời điểm điều trị tốt nhất cho trẻ.
Thanh Tùng