Hội chứng thắt lưng hông do nhiều nguyên nhân khác nhau gây nên. Nguyên nhân gây hội chứng thắt lưng hông thường gặp là thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng, chiếm khoảng 63-73% các trường hợp.

Thoát vị đĩa đệm vùng cột sống thắt lưng có thể xảy ra ở nhiều vị trí trong đó 90-95% ở L4-L5 và L5-S1. Mặc dù hội chứng thắt lưng hông ít gây nguy hiểm đến tính mạng, tuy nhiên tình trạng này là một vấn đề y học rất thường gặp, ảnh hưởng nhiều đến năng suất lao động sản xuất, đến chất lượng cuộc sống, và chi phí điều trị khá tốn kém. Hiện nay với có rất nhiều phương pháp điều trị: điều trị nội khoa, điều trị phẫu thuật, điều trị đông y và điều trị vật lý trị liệu – phục hồi chức năng…Bài tập duỗi McKenzie này đã được áp dụng điều trị hội chứng thắt lưng và được chứng minh là mang lại hiệu quả cao thông qua các cơ chế tái thiết lập sinh cơ học của cơ cạnh cột sống, tầm vận động của các khớp cột sống và giải phóng chèn ép thần kinh do đó giúp cải thiện chức năng vùng cột sống thắt lưng và phục hồi chức năng dây thần kinh hông to.

Từ tháng 1/2017 đến tháng 12/2017 nhóm tác giả nghiên cứu Vũ Thị Tâm cùng cộng sự trường Đại học Y Dược, Đại học Thái Nguyên thực hiện nghiên cứu can thiệp trước và sau điều trị báo cáo đề tài “Đánh giá kết quả bài tập duỗi McKenzie kết hợp vật lý trị liệu – phục hồi chức năng trên bệnh nhân hội chứng thắt lưng hông”.

Đối tượng nghiên cứu là chọn toàn bộ 250 bệnh nhân được chẩn đoán xác định là hội chứng thắt lưng hông nguyên nhân do thoái hóa và thoát vị đĩa đệm vào điều trị tại Khoa Phục hồi chức năng Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên từ tháng 1/2017 đến tháng 12/2017. 

Tác giả nghiên cứu báo cáo, trong 250 bệnh nhân nghiên cứu, lứa tuổi thường bị hội chứng thắt lưng hông nhất là lứa tuổi trên 40. Có 135 bệnh nhân nữ chiếm tỷ lệ 54% cao hơn so với số bệnh nhân nam là 115 bệnh nhân chiếm tỷ lệ 46%. Tỷ lệ nữ/nam là 1,17, bệnh nhân hưu trí chiếm tỷ lệ cao nhất là 43,2%, tiếp đến là đối tượng công nhân 22,4%, còn lại là các nhóm ngành nghề khác. Số bệnh nhân đến điều trị có thời gian mắc bệnh từ 3-6 tháng chiếm tỷ lệ cao nhất 40,8%. Có 145 đối tượng trong nghiên cứu khởi phát bệnh một cách tự nhiên, chiếm tỷ lệ cao nhất 58%.

Đối với kết quả bài tập duỗi McKenzie kết hợp vật lý trị liệu – phục hồi chức năng trên bệnh nhân hội chứng thắt lưng hông.

- Cải thiện về mức độ đau sau điều trị: mức độ đau sau 30 ngày điều trị giảm rất rõ rệt: tỷ lệ đau nhẹ tăng lên 60,4%, không đau là 28,8% và đau nặng chỉ còn 5 bệnh nhân chiếm 2%. Sự khác biệt có ý nghĩa thống kê với p<0,001. Kéo giãn cột sống làm tăng chiều cao và thể tích khoang gian đốt sống, làm giảm áp lực nội đĩa đệm, làm giãn cơ thụ động, giảm co cứng cơ,  giảm chèn ép rễ thần kinh do đó làm giảm đau. Bài tập duỗi McKenzie thực chất là một hình thức kéo giãn chủ động cột sống do đó sẽ làm giảm mức độ đau cho bệnh nhân sau điều trị.

- Đối với cải thiện độ Lassegue sau điều trị: Dấu hiệu Lassegue là triệu chứng đánh giá khách quan sự chèn ép của rễ thần kinh hông to. Nghiệm pháp Lassegue dương tính là góc tạo bởi mặt giường và chân đến khi xuất hiện đau lan theo dây thần kinh hông to một hoặc hai bên. Sau 30 ngày điều trị: độ Lassegue ở mức độ rất tốt chiếm tỷ lệ 26%, tốt là 58%. Sự khác biệt có ý nghĩa thống kê với p<0,001. Khi so sánh với kết quả nghiên cứu của tác giả Trần Thái Hà (rất tốt 43,4%, tốt 50%, trung bình 3,3%, không kết quả 3,3%) thì kết quả của nhóm bệnh nhân trong nghiên cứu của tác giả Vũ Thị Tâm là thấp hơn. Điều này được giải thích vì phần lớn bệnh nhân khi vào viện độ Lassegue ở mức độ kém chiếm tỷ lệ cao đến 48%.

- Sự cải thiện về độ giãn cột sống thắt lưng sau điều trị: Sau 30 ngày điều trị cải thiện về độ giãn cột sống thắt lưng là rất rõ rệt: mức độ rất tốt là 28%, mức độ tốt là 54%, chỉ còn 6 bệnh nhân chiếm 2,4% mức độ kém. Sự khác biệt có ý nghĩa thống kê với p<0,001. Bài tập duỗi McKenzie gồm động tác đơn giản, dễ thực hiện, động tác tập nhẹ phù hợp với những bệnh nhân đau thắt lưng mạn tính và bán cấp. Tác dụng của các động tác gập thân là mở rộng lỗ liên đốt và khớp liên mấu, làm giảm ưỡn thắt lưng, do đó làm giảm chèn ép vào rễ thần kinh.

- Sự cải thiện về tầm vận động cột sống thắt lưng sau điều trị: Sau 30 ngày điều trị sự cải thiện các tầm vận động của cột sống thắt lưng là rất rõ rệt so với trước điều trị. Các đối tượng trong nghiên cứu đều gia tăng tầm vận động cột sống thắt lưng ở tất cả các tầm. Sự khác biệt có ý nghĩa thống kê với p<0,001. Có được kết quả này là do các động tác của bài tập duỗi McKenzie làm cho cơ bụng được kéo giãn tốt, cơ bụng khỏe giúp cột sống vững vàng hơn và tăng khả năng vận động của cột sống thắt lưng.

- Đánh giá sự cải thiện chức năng sinh hoạt hàng ngày: Sau 30 ngày điều trị chức năng sinh hoạt hàng ngày được cải thiện rõ rệt: mức độ rất tốt là 66%, mức độ kém chỉ còn 4,8%. Sự khác biệt có ý nghĩa thống kê với p<0,05.

- Đối với kết quả điều trị chung: Sau 30 ngày kết quả điều trị bệnh nhân đạt được ở mức độ rất tốt và tốt chiếm tỷ lệ cao 79,2%, chỉ còn 10 bệnh nhân ở mức độ kém chiếm 4%. Sự khác biệt có ý nghĩa thống kê với p<0,05. Kết quả này phù hợp với kết quả nghiên cứu của tác giả Hà Hồng Hà trong nghiên cứu hiệu quả của áo nẹp mềm cột sống thắt lưng trong điều trị đau thần kinh tọa do TVĐĐ có kết hợp với phương pháp kéo giãn cột sống và bài tập vận động cột sống thắt lưng kết hợp với vật lý điều trị có kết quả: rất tốt và tốt 74,0%, trung bình 26,0%.

- Một số đặc điểm của đối tượng nghiên cứu: tuổi thường gặp trên 50; tỷ lệ ở nữ giới cao gấp 1,2 lần nam giới; bệnh xảy ra chủ yếu ở người cao tuổi: hưu trí chiếm 43,2%; thời gian mắc bệnh trước khi đến viện từ 3-6 tháng chiếm 40,8%; hoàn cảnh khởi phát bệnh tự nhiên chiếm 58%; nguyên nhân gây bệnh chủ yếu là do thoái hóa 58%.

- Hiệu quả điều trị bằng bài tập duỗi McKenzie kết hợp vật lý trị liệu – phục hồi chức năng trên bệnh nhân hội chứng thắt lưng hông. Giảm đau sau điều trị đau nhẹ cao nhất 64,4%, không đau 28,8%. Cải thiện độ Lassegue: mức độ rất tốt chiếm 26%, tốt 58%. Cải thiện độ giãn cột sống thắt lưng: cải  thiện ở mức độ rất tốt và tốt chiếm 82%. Tầm vận động cột sống thắt lưng: gia tăng ở tất cả các tầm của cột sống thắt lưng. Cải thiện chức năng sinh hoạt hàng ngày: mức độ rất tốt là 66%. Kết quả điều trị tốt và rất tốt chiếm 74%.

Nguyên Khải