Tại Hội nghị Khoa học Bệnh viện Y học cổ truyền và Phục hồi chức năng Khánh Hòa tổ chức vào tháng 10/2015, TS. Cầm Bá Thức cùng cộng sự Bệnh viện Điều dưỡng Phục hồi chức năng Trung ương có báo cáo đề tài “Nghiên cứu đặc điểm dịch tể học lâm sàng và kết quả phục hồi chức năng bệnh nhân tổn thương tủy sống”.
Đây là nghiên cứu hồi cứu mô tả, đối chiếu trước và sau điều trị, đánh giá tổn thương và hồi phục thần kinh theo Hiệp hội Tổn thương tủy sống Hòa Kỳ (ASIA); đánh giá chức năng sinh hoạt của bệnh nhân dựa vào thang điểm Barthel cải tiến, phân chia mức độ cải thiện chức năng theo Yarkony; bệnh nhân độc lập hoàn toàn > 100 điểm; cần trợ giúp đi lại 90-99 điểm, độc lập trên xe lăn 80-89 điểm; cần trợ giúp trên xe lăn 60-70 điểm; cần trợ giúp chăm sóc 20-59 điểm; phụ thuộc hoàn toàn < 20 điểm.
Kết quả nghiên cứu cho thấy trong số 53 đối tượng nghiên cứu, nam giới chiếm 94%; độ tuổi 20-49 chiếm 66,2%; tuổi trung bình là 31,3. Trong các nhóm nghề nghiệp nông dân chiếm hơn 1/4; thợ xây chiếm 18,6%. Nguyên nhân tai nạn giao thông chiếm 42%, tai nạn lao động 30,2%; về vị trí tổn thương, tủy sống cổ chiếm 23 trường hợp (43,3%), tủy sống ngực chiếm tỷ lệ 30,2%; tủy sống thắt lưng chiếm 26,5%.
Phân loại tổn thương và hồi phục thần kinh theo ASIA; liệt hoàn toàn độ A là 30,2%; không hồi phục thần kinh. Có 43,3% bệnh nhân có biến chứng loét vùng tỳ đè; 66% nhiễm khuẩn đường tiết niệu; 9,6% chảy máu đường niệu đạo; 51% táo bón mạn tính; 49% co cứng cơ, 26,4% teo cơ, rối loạn phản xạ thực vật.
Các bệnh nhân có thời gian nằm viện trung bình là 60 ngày, kết quả điều trị cho thấy khi ra viện, độc lập hoàn toàn có tỷ lệ 3,7%; trợ giúp đi lại 43,3%; độc lập trên xe lăn 9,6%. Có 9 bệnh nhân phụ thuộc hoàn toàn chiếm 7,5% là những bệnh nhân liệt tứ chi, chức năng tay rất kém.
Tủy sống là phần thần kinh trung ương nằm trong ống sống, có chức năng dẫn truyền cảm giác, vận động, phản xạ và thực vật. Tổn thương tủy sống là thương tật nặng nhất và là một bệnh không chữa được. Trước đây các bệnh nhân tổn thương tủy sống đều chết, ngày nay nhờ các kỹ thuật chăm sóc và phục hồi chức năng bệnh nhân tổn thương tủy sống có thể sống được cuộc sống gần như người bình thường.
Tổn thương tủy sống là tổn thương đối với các dây thần kinh trong ống tủy sống, phần lớn có nguyên nhân do chấn thương cột sống, do đó gây ảnh hưởng đến khả năng của tủy sống trong việc gửi và nhận tín hiệu từ não đến các hệ của cơ thể điều khiển cảm giác, vận động và chức năng tự trị của cơ thể dưới mức tổn thương. Tủy sống cùng với não hình thành nên hệ thần kinh trung ương. Tủy sống điều phối cử động và cảm giác của cơ thể giống như não, tủy sống được bao bọc bởi ba màng não: màng mềm, lớp tận trong cùng, màng nhện, lớp giữa mỏng manh; và màng cứng là lớp ngoài cùng cứng hơn. Những đoạn trong cổ, vùng cổ được gọi là C1-C8, điều khiển những tín hiệu đến cổ, các cánh tay và bàn tay. Đoạn vùng ngực hoặc phần lưng trên, T1 đến T12 truyền tiếp các tín hiệu tới thân trên và một số phần ở cánh tay. Những đoạn ở vùng thắt lưng hay giữa lưng L1-L5 điều khiển các tín hiệu được gửi tới hông và chân. Cuối cùng các đoạn xương cùng S1-S5 ngay dưới thắt lưng điều khiển tín hiệu gửi đến háng, các ngón chân và một số phần ở chân.
Nguyên nhân hàng đầu của tổn thương tủy sống là tai nạn giao thông và tai nạn lao động; sau đó là tai nạn thể thao, do hành hung, tự tử; một số bệnh lý tủy sống như viêm tủy cắt ngang, lao cột sống, u tủy, xơ tủy rải rác, thoát vị tủy màng tủy, thoát vị đĩa đệm; hoặc các biến dạng của tư thế cột sống như vẹo cột sống, gai, thoát vị đĩa đệm.
Triệu chứng lâm sàng bệnh nhân đau vùng tổn thương, đau tăng lên khi di chuyển cử động hoặc khi ấn vào vùng tổn thương, có thể thấy phù nề vùng tổn thương khi đốt sống bị gãy hoặc trượt; bầm máu, xây xát vùng bị tổn thương; cử động hạn chế; co thắt các cơ vùng cạnh cột sống; mất hoặc giảm vận động chi dưới mức tổn thương; mất cảm giác dưới mức tổn thương. Giai đoạn đầu thường liệt mềm; phản xạ gân xương đều giảm hoặc mất, nếu có dấu hiệu Babinski dương tính chứng tỏ có tổn thương bó tháp.
Tường Huân