Các báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới cho thấy bên cạnh quá trình đô thị hóa, hiện đại hóa luôn kèm theo sự thay đổi về lối sống, hành vi sức khỏe trong cộng đồng, sự gia tăng các bệnh không lây nhiễm.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới mỗi năm có khoảng 36 triệu người tử vong do các bệnh không lây nhiễm, trong đó chiếm 80% là các nước thu nhập thấp và trung bình. Có khoảng 9 triệu người tử vong sớm trước 60 tuổi do các bệnh không lây nhiễm. Bệnh tim mạch là nguyên nhân tử vong hàng đầu, sau đó là ung thư, hô hấp và đái tháo đường.
Theo ước tính năm 2019, thế giới có khoảng 463 triệu người đang sống chung với bệnh đái tháo đường; chiếm 9,3% dân số trưởng thành toàn cầu (20-79 tuổi). Dự báo sẽ tăng lên 578 triệu (10,2%) vào năm 2030 và 700 triệu (10,9%) vào năm 2045. Theo ước tính, tỷ lệ mắc đái tháo đường năm 2019 ở phụ nữ là 9% và nam giới là 9,6%; đối với nhóm 65-79 tuổi tỷ lệ đái tháo đường là 19,9% (khoảng hơn 111 triệu người). Có khoảng 67% những người đái tháo đường sống ở khu vực thành thị.
Trong số 463 triệu người mắc đái tháo đường trên thế giới có 50,1% không biết về tình trạng bệnh của mình. Ở các nước thu nhập thấp và trung bình có 84,3% không được chẩn đoán mắc bệnh đái tháo đường. Ở Đông Nam Á tỷ lệ này là 56,7%.
Đối với tỷ lệ rối loạn dung nạp glucose (IGT) toàn cầu khoảng 7,5% vào năm 2019, tương đương 373,9 triệu người. Dự báo năm 2030 tỷ lệ này là 8%; năm 2045 là 8,6%. Phần lớn (72,2%) người bị IGT sống ở nước nghèo. Gần một nửa (48,1%) người trưởng thành 20-79 tuổi mắc IGT (Impaired Glucose Tolurance). Điều quan tâm, gần 1/3 (28,3%) trong những người hiện đang mắc IGT ở nhóm 20-39 tuổi và có khả năng rất cao mắc đái tháo đường và bệnh tim mạch.
Tổ chức Y tế Thế giới cảnh báo, Đông Nam Á có khoảng 82 triệu người trưởng thành bị đái tháo đường, cao thứ hai trong các khu vực; là nơi cư trú của 19% tổng số người đái tháo đường trên thế giới. Thống kê năm 2017, có 1,1 triệu người tử vong vì đái tháo đường.
Theo bệnh viện Nội tiết Trung ương, Việt Nam không phải là nước có tỷ lệ mắc đái tháo đường cao nhất thế giới nhưng là một trong những quốc gia có tốc độ phát triển nhanh về căn bệnh này. Năm 2015, báo cáo ghi nhận Việt Nam có 3,5 triệu người mắc đái tháo đường trong độ tuổi 20-79. Bệnh đái tháo đường tuýp 2 có xu hướng trẻ hóa và trở thành vấn đề sức khỏe cộng đồng. Việt Nam có khoảng 62% người bị đái tháo đường chưa được chẩn đoán; rất nhiều bệnh nhân mắc đái tháo đường tuýp 2 trong thời gian dài mà không biết, không được phát hiện và khi được chẩn đoán bệnh đã có nhiều biến chứng như tim mạch, mù lòa, suy thận, cắt cụt chi…
Tổ chức Y tế thế giới khẳng định, bệnh đái tháo đường là mối nguy cơ lớn cần phải ưu tiên và đầu tư cho công tác phòng chống bệnh đái tháo đường trong thời gian đến.
Tại Việt Nam, mục tiêu chung của phòng chống bệnh đái tháo đường giai đoạn 2016-2020 là khống chế tốc độ gia tăng tiến tới giảm tỷ lệ mắc tại cộng đồng, hạn chế tàn tật và tử vong sớm do mắc đái tháo đường. Đối với mục tiêu cụ thể bao gồm, nâng cao nhận thức cho các cấp chính quyền, 60% người dân hiểu cơ bản về đái tháo đường, các yếu tố nguy cơ, lối sống hợp lý phòng bệnh. Khống chế tỷ lệ tiền đái tháo đường dưới 20% ở người 30-69 tuổi; khống chế tỷ lệ đái tháo đường dưới 8% người 30-69 tuổi. Phấn đấu thực hiện 50% số người bị đái tháo đường được phát hiện; 50% số người phát hiện bệnh được quản lý, điều trị theo hướng dẫn chuyên môn.
Đối với mục tiêu nâng cao năng lực, hiệu quả dự phòng, giám sát, phát hiện và quản lý, điều trị bệnh, bao gồm duy trì, phát triển hệ thống các đơn vị nội tiết chuyển hóa trên toàn quốc; 100% cán bộ thuộc hệ thống được đào tạo, tập huấn về dự phòng, điều trị, giám sát và quản lý bệnh; bước đầu xây dựng và triển khai quản lý, giám sát phòng chống đái tháo đường, tiền đái tháo đường của tuyến trạm y tế xã, phường, thị trấn.
Huy Hoàng