Văn hóa hay năng lực sức khỏe (healthy literacy) của mỗi cá nhân là sự đánh giá, phân tích và hiểu các thông tin liên quan tới sức khỏe để đưa ra quyết định thích hợp. Tại Hà Lan trong mô hình chăm sóc sức khỏe (CSSK) tại nhà của tổ chức Buurtzong, việc tự chăm sóc sức khỏe bởi chính người bệnh và người nhà được đặt ở vị trí ưu tiên hàng đầu trước khi có sự can thiệp của các cán bộ y tế. Chất lượng thông tin tốt có thể giúp mọi người nâng cao kiến thức và kỹ năng về sức khỏe.
Nguồn thông tin sức khỏe đáng tin cậy của nhiều người là từ các chuyên gia y tế. Tuy nhiên nguồn này lại khá hạn chế do giới hạn về thời gian trao đổi thông tin giữa cán bộ y tế và người dân. Để khắc phục các vấn đề này, một số nước trên thế giới đã tổ chức chương trình giáo dục nhằm nâng cao kiến thức và kỹ năng tự chăm sóc sức khỏe bản thân và gia đình với một số bệnh mãn tính. Trong thời đại cách mạng công nghệ 4.0, việc chọn nguồn thông tin chính thống để đọc khó hơn nhiều so với việc truy cập vào nguồn thông tin đó.
Vừa qua, nhóm tác giả nghiên cứu Nguyễn Hoa Lê cùng cộng sự bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ thực hiện nghiên cứu cắt ngang báo cáo đề tài “Mức độ tham gia và khả năng chi trả cho dịch vụ nâng cao kiến thức và kỹ năng chăm sóc sức khỏe cho người dân tại bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ năm 2019 và một số yếu tố liên quan”.
Tác giả nghiên cứu phân tích, theo ước tính của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), khoảng 55 triệu người chết trên toàn thế giới trong năm 2011, hai phần ba của nhóm này từ bệnh không lây nhiễm. Nghiên cứu về chi phí hiệu quả của các chương trình quản lý chăm sóc sức khỏe đối với bệnh đái tháo đường đã đưa ra tác dụng làm giảm chi phí điều trị bệnh và nâng cao chất lượng cuộc sống của người bệnh.
Ở Việt Nam, bệnh viện là môi trường thích hợp cho việc triển khai các khóa tập huấn vì các lý do sau : 1) Tiếp cận với dịch vụ dễ dàng hơn. Đặc điểm ở Việt Nam là khi có một người nằm viện, sẽ có ít nhất một người thân đi kèm chăm sóc. 2) Dễ dàng tiếp nhận do được tiếp cận với nguồn thông tin đáng tin cậy vì hầu hết người dân vẫn coi nguồn thông tin từ các cán bộ y tế là nguồn thông tin “chuẩn”. Trong nghiên cứu, tỷ lệ người nhà người bệnh có nhu cầu được sử dụng khóa tập huấn và tỷ lệ sẵn sàng đăng ký tham gia khóa tập huấn là khá cao, lần lượt là 75,5% và 73,2%.
Hiện tại, khi người bệnh mới vào nhập viện sẽ tìm hiểu thông tin sức khỏe chủ yếu từ 02 nguồn : nguồn có tổ chức của bệnh viện và nguồn tự phát của người bệnh. Những nguồn thông tin tự phát này bao gồm cả các thông tin tin cậy và các nguồn thông tin không đáng tin cậy. Vì vậy, đặt ra một thực trạng về việc bệnh viện tổ chức các hình thức chính thống giúp người bệnh và người nhà nâng cao khả năng tự chăm sóc sức khỏe ngay tại bệnh viện là vô cùng cần thiết. Điều này đã được quy định trong tiêu chí số C6.2 trong bộ 83 tiêu chí đánh giá bênh viện của Bộ Y tế về Người bệnh được tư vấn, giáo dục sức khỏe khi điều trị và trước khi ra viện.
Sau khi được phổ biến về nội dung của các khóa học, các tác dụng và lợi ích của chúng, có khoảng 30% đối tượng nghiên cứu sẵn sàng chi trả trên 50.000 VNĐ/buổi học tập huấn về kỹ năng chăm sóc sức khỏe. Hầu hết các đối tượng trong nghiên cứu là nông dân với mức thu nhập dưới 3 triệu đồng/tháng, do vậy đây là mức giá được cho là cao so với tình trạng kinh tế của các đối tượng này. Kết quả nghiên cứu cho thấy những người có mức thu nhập cao hơn thì có mức chi trả cao hơn cho dịch vụ cung cấp khóa tập huấn.
Tác giả nghiên cứu cho biết, trong những nghiên cứu trong và ngoài nước về mức sẵn sàng chi trả cho dịch vụ tư vấn sức khỏe, hơn một phần ba những người tham gia nghiên cứu đưa ra mối lo ngại về tình hình tài chính của bản thân. Bên cạnh mối lo ngại về tài chính, một nghiên cứu khác cho rằng, trình độ học vấn và chiến dịch marketing là hai yếu tố quan trọng tác động tới việc sẵn sàng chi trả cho dịch vụ của người dân. Tuy mhiên, trong nghiên cứu sự khác biệt về trình độ học vấn không gây ra sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về chi trả cho dịch vụ giữa các nhóm. Cần có các nghiên cứu tiếp theo để làm rõ mối liên quan này.
Tác giả nghiên cứu cho biết, khi thực hiện nghiên cứu có những hạn chế là sai số thông tin có thể xảy ra khi giá trị sẵn sàng chi trả tùy thuộc vào ai là người phỏng vấn, các thông tin về khóa dịch vụ được cung cấp. Nhóm nghiên cứu lựa chọn người phỏng vấn với kinh nghiệm khảo sát tốt và được đào tạo kỹ lưỡng dựa trên các nội dung khóa tập huấn rõ ràng để giảm sai số.
Tác giả nghiên cứu có kết luận, tại Việt Nam, việc dự phòng chăm sóc sức khỏe của người dân có ảnh hưởng tới sức khỏe và kinh tế đối với người bệnh, gia đình và xã hội. Ước tính mức sẵn sàng chi trả cho dịch vụ đào tạo kiến thức, kỹ năng tự chăm sóc sức khỏe tại bệnh viện sẽ cung cấp các thông tin quan trọng cho việc triển khai tổ chức dịch vụ sau này. Nghiên cứu chỉ ra rằng, nhiều người nhà người bệnh sẵn sàng chi trả cho dịch vụ này. Mức sẵn sàng chi trả có liên quan có ý nghĩa thống kê tới thu nhập và tình trạng sử dụng internet của đối tượng được phỏng vấn. Chính phủ và những nhà chính sách nên xem xét khả năng để chi trả cho nhóm người nghèo và hỗ trợ kinh tế cho nhóm người có hoàn cảnh khó khăn./.
Hoa Đăng