Trong thời kỳ mãn kinh, cơ thể người phụ nữ phải thích nghi với việc thiếu hụt nhiều loại hormone đặc biệt là estrogen và progesterone. Điều này có thể gây ra một số biến đổi thể chất và làm rối loạn một số chức năng của cơ thể bao gồm: bốc hỏa, rối loạn cảm xúc, hay cáu gắt, mệt mỏi, căng thẳng, lo lắng và giảm tạo xương …
Các triệu chứng của mãn kinh xảy ra với mỗi cá thể là khác nhau, tuy nhiên, sự kéo dài của giai đoạn này gây ra sự khó chịu cho trên 50% phụ nữ trên toàn thế giới ngay từ lúc bắt đầu sự giảm tiết hormone. Những triệu chứng này gây ảnh hưởng khác nhau đối với từng người tùy thuộc vào nhiều yếu tố như gia đình, xã hội, kinh tế, tâm lý … tuy nhiên có khoảng 15% phụ nữ trên thế giới bị tác động mạnh trong giai đoạn mãn kinh và cần thiết phải điều trị.
Mãn kinh trong Y học cổ truyền có bệnh danh là “kinh đoạn” hay “kinh tuyệt”. Phụ nữ lấy huyết làm chủ, nên khí thường hữu dư, huyết thường bất túc. Khi mãn kinh, chức năng của ngũ tạng suy giảm (đặc biệt là phần thận âm), kèm theo phần huyết trong cơ thể giảm sút dẫn đến tình trạng khí huyết hư suy, âm dương mất cân bằng đã gây ra một loạt các chứng bệnh như Hỏa vượng, Đầu thống, Thất miên, Kinh quý, Huyễn vựng, Cốt trưng lao nhiệt … Bài thuốc Hậu thiên lục vị được đề cập trong Hải thượng y tông tâm lĩnh, có tác dụng tư âm bổ huyết, dưỡng tâm an thần sử dụng điều trị cho các chứng hư thuộc về hậu thiên, tình trạng âm hư, huyết thiếu, vì thế có thể sử dụng để điều chỉnh các rối loạn ở phụ nữ kinh nguyệt. Đây là bài thuốc cổ phương được ghi chép trong Hiệu phỏng tân phương, được sử dụng từ lâu đời nhưng chưa được nghiên cứu.
Vừa qua, tác giả Thái Thị Hoàng Oanh, Trường Đại học Y Hà Nội thực hiện nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng không nhóm chứng, so sánh kết quả trước, sau điều trị báo cáo đề tài “Tác dụng của bài thuốc Hậu thiên lục vị điều trị các triệu chứng mãn kinh”.
Bài thuốc “Hậu thiên lục vị” trong Hiệu phỏng tân phương, thuộc Hải thượng y tông tâm lĩnh: Thục địa: 35g; Đương quy: 18g; Đảng sâm: 24g; Đan sâm: 08g; Viễn chí: 04g; Táo nhân: 04g; Đại táo: 06g; Sinh khương: 04g.
Bào chế: Thuốc được bào chế tại Khoa Dược – Bệnh viện Y học cổ truyền Hà Nội. Các vị thuốc sau khi sơ chế và phức chế bằng các phương pháp theo quy định của Bộ Y tế sẽ được sắc và đóng túi bằng thiết bị sắc thuốc tự động. Mỗi thang đóng thành 2 túi, mỗi túi 100ml.
Tiêu chuẩn lựa chọn: Bệnh nhân đã mãn kinh tự nhiên, tuổi từ 40 – 65, có những triệu chứng rối loạn thời kỳ mãn kinh theo thang điểm MENQOL. Bệnh nhân kinh tuyệt thuộc thể âm hư huyết thiếu theo Y học cổ truyền: Phụ nữ quanh thời kỳ mãn kinh xuất hiện thắt lưng và các khớp đau mỏi, đầu choáng, kiện vong, ù tai, điếc tai, răng lung lay, rụng sớm, lưỡi nhợt, rêu mỏng, mạch tế nhược. Tình nguyện tham gia nghiên cứu và tuân thủ đúng liệu trình điều trị. Không áp dụng phương pháp điều trị nào khác trong quá trình điều trị.
Tiêu chuẩn loại trừ: Có tiền sử hoặc hiện tại có sử dụng chất kích thích, hoặc sử dụng đồ uống có cồn trên 2 lần/ ngày, hoặc 14 lần/tuần. Tăng huyết áp, rối loạn nhịp tim chưa kiểm soát; suy thận, tăng men gan. Bỏ thuốc quá 3 ngày hoặc tự dùng thuốc khác trong thời gian nghiên cứu. Không làm đủ các xét nghiệm theo yêu cầu nghiên cứu.
Về phương pháp đánh giá kết quả, sự thay đổi về các triệu chứng mãn kinh sẽ được theo dõi hàng ngày và được đánh giá tại thời điểm trước điều trị và sau điều trị 30 ngày. Tổng điểm MENQOL là tổng điểm mức độ của tất cả các triệu chứng, sẽ được tính toán tại 2 thời điểm: trước điều trị và sau điều trị 30 ngày. Hiệu quả cải thiện các triệu chứng mãn kinh theo thang điểm MENQOL sẽ được tính toán dựa vào sự giảm tổng số điểm MENQOL sau khi điều trị. Có hiệu quả: Giảm > 20% tổng điểm. Không có hiệu quả: Giảm < 20% tổng điểm.
Kết quả nghiên cứu cho thấy chỉ có 41% bệnh nhân có hiệu quả điều trị các triệu chứng mãn kinh (giảm được > 20% tổng điểm MENQOL). Kết quả cũng cho thấy điểm MENQOL trung bình sau 30 ngày giảm 0,58 điểm. Mức độ chênh này là ít hơn so với việc tập luyện yoga (chênh 1,17 điểm) và cao hơn so với nhóm chứng chỉ tập các bài tập vận động khớp (chênh 0,19 điểm). Điều này chứng tỏ bài thuốc Hậu thiên lục vị có thể cải thiện được các triệu chứng mãn kinh, tuy nhiên hiệu quả chưa được cao có thể do thời gian dùng thuốc còn quá ngắn (1 tháng) để có thể điều chỉnh được các rối loạn thời kỳ này (thường điều trị > 3 tháng).
Lâm Quyên