Gút là bệnh viêm khớp do rối loạn chuyển hóa, có liên quan đến tình trạng tăng axit uric máu dẫn đến sự lắng đọng các tinh thể monosodium urate ở khớp và các mô khác.
Bệnh gút đang ngày càng trở nên phổ biến trên toàn cầu, ước tính tỷ lệ lưu hành khoảng 1-2% dân số người lớn; là vấn đề có tính sức khỏe cộng đồng. Tại Việt Nam, TS BS Huỳnh Kim Phượng – Bệnh viện Chợ Rẫy năm 2017 thực hiện nghiên cứu trên 500 đối tượng nghiên cứu đến bệnh viện kiểm tra sức khỏe tổng quát cho thấy tỷ lệ tăng axit uric máu là 33,6%; trong đó nam giới chiếm gần 84%. Nghiên cứu đã chỉ ra có mối liên quan giữa việc tăng axit uric máu với thói quen hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia và ít vận động, không tập thể dục.
TS Phượng cho biết, axit uric trong cơ thể người được tạo thành 3 nguồn gồm thoái biến từ chất có nhân purin do thức ăn mang vào; thoái biến từ chất có nhân purin từ trong cơ thể và tổng hợp các purin từ con đường nội sinh. Để cân bằng hàng ngày axit uric sẽ được thải trừ theo đường thận, một phần qua phân và các đường khác. Gọi là axit uric máu tăng khi xét nghiệm máu có chỉ số ≥ 7 mg/dL đối với nam giới và ≥ 6 mg/dL đối với nữ giới.
Nguyên nhân gây tăng axit uric máu thứ phát do ăn nhiều thức ăn như gan, phủ tạng động vật; ăn nhiều thịt, tôm, cua, uống nhiều rượu bia. Nguyên nhân khác là do cơ thể mắc những bệnh như bệnh bạch cầu mạn thể tủy, bệnh Hodgkin, sarcom hạch; do viêm thận mạn tính, suy thận làm axit uric ứ lại gây bệnh. Khi axit uric máu tăng cao sẽ lắng đọng ở màng hoạt dịch gây viêm khớp; axit uric lắng đọng ở thận, ở gân duỗi các ngón, các tổ chức dưới da như khuỷu, mắt cá chân, khớp gối, thành mạch, tim, mắt. Vì vậy, ngoài việc gây tổn thương xương khớp, tình trạng tăng axit uric máu còn gây những tổn thương có tính chất toàn thân, làm gia tăng bệnh tim mạch, rối loạn chuyển hóa, bệnh thận mạn, suy thận…
Một nghiên cứu khác của BS Nguyễn Đình Khoa cùng cộng sự khoa Nội – Cơ xương khớp bệnh viện Chợ Rẫy về “Khảo sát các bệnh lý phối hợp và thực trạng sử dụng thuốc ở bệnh nhân gút”. Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 9/2016 đến tháng 4/2017, có 80 đối tượng nghiên cứu tuổi từ 31 – 87 tham gia nghiên cứu. BS Khoa báo cáo, tuổi là yếu tố quan trọng trong chẩn đoán bệnh gút. Bệnh gút thường khởi phát ở tuổi trung niên; đỉnh khởi phát bệnh là 50 tuổi. Kết quả trong nghiên cứu tuổi khởi phát trung bình là 50,5 tuổi; tỷ lệ bệnh nhân nam mắc gút là 93,8%.
BS Khoa lưu ý, bệnh nhân gút có tỷ lệ cao mắc các bệnh phối hợp như bệnh tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, bệnh thận mạn, béo phì. Cụ thể, kết quả trong nghiên cứu có 60% bệnh nhân bệnh gút có tăng huyết áp; có 16,2% bệnh nhân gút mắc đái tháo đường. Về lạm dụng rượu bia, đối tượng nghiên cứu uống rượu bia thường xuyên là 86,2%; tác giả nghiên cứu giải thích, uống rượu bia không chỉ làm tăng sản xuất axit uric mà còn làm giảm đào thải axit uric qua thận, vì vậy làm tăng axit uric trong máu. Do vậy nếu bệnh nhân gút đang điều trị vẫn tiếp tục uống rượu bia thì kết quả điều trị sẽ có ít hiệu quả.
Về tình trạng thừa cân, béo phì, BS Khoa nhận xét béo phì làm tăng axit uric máu do cơ thể tăng sản xuất axit uric mà giảm đào thải axit uric qua thận. Trong nghiên cứu, tỷ lệ bệnh nhân gút có thừa cân, béo phì là 22,5%; tỷ lệ tăng kích thước vòng bụng là 65%. Tình trạng mỡ ở vòng bụng, vòng eo rất đáng quan tâm; gia tăng mỡ vòng bụng là gia tăng đọng mỡ ở các tạng bên trong cơ thể, vòng bụng càng to thì vòng đời càng ngắn. Theo các chuyên gia, phụ nữ có tỷ lệ vòng eo/vòng mông lớn hơn 0,85; nam giới lớn hơn 0,95 là có nguy cơ mắc bệnh khi chỉ số vòng bụng đo ngang qua rốn đối với nam trên 90 cm; nữ trên 80 cm là yếu tố nguy cơ cao đối với các bệnh tăng huyết áp, rối loạn lipit máu, tăng đường huyết, tăng axit uric máu.
TS Huỳnh Kim Phượng cho biết, ở giai đoạn gút cấp tính, bệnh có biểu hiện bằng những đợt viêm cấp tính và dữ dội của ngón chân cái (khớp bàn ngón); xảy ra bất thình lình. Cơn gút cấp có thể khởi phát sau một bữa ăn nhiều thịt rượu; sau chấn thương, sau phẫu thuật, lao động nặng; đi lại nhiều, mang giày chật, xúc động; nhiễm khuẩn cấp; sau dùng thuốc lợi tiểu, tinh chất gan…Cơn thường xảy ra ban đêm, khoảng 2-3 giờ sáng, đau nhức dữ dội khớp bàn ngón chân cái, càng lúc càng đau nhiều. Một cơn gút cấp tính có thể kéo dài vài ngày đến vài tuần.
Bệnh nhân sốt 38-39 độ C, khớp viêm cấp có da đỏ láng, phù nhẹ, nhiều tĩnh mạch nổi lên. Khi hết cơn, ngứa tróc da, khớp bị cứng 1-2 ngày rồi trở lại bình thường. Cơn gút cấp tính có thể tái phát nhiều lần. Gút mạn tính biểu hiện bằng nổi các u cục, viêm đa khớp mạn tính. Khi những cục tinh thể axit uric lắng đọng ở màng khớp, sụn khớp, gân cơ, mô dưới da gọi là hạt tophi. Hạt tophi xuất hiện kín đáo, lớn chậm, không đau, làm khớp bị cứng dần, gây biến dạng khớp. Mục đích điều trị bệnh là chấm dứt cơn gút cấp càng nhanh càng tốt, phòng ngừa tái phát, phòng ngừa biến chứng bằng cách ngăn ngừa sự lắng đọng của các tinh thể axit uric, người bệnh phải tránh những yếu tố thuận lợi làm xuất hiện cơn gút.
BS Nguyễn Đình Khoa chia sẻ, bệnh gút là bệnh lý hay gặp, tỷ lệ người bệnh điều trị ở khoa cơ xương khớp cao; đa phần bệnh nhân gút đến khám tại bệnh viện chưa được điều trị hoặc điều trị không đầy đủ, không hợp lý làm cho bệnh tiến triển nặng, có nhiều trường hợp xuất hiện nhiều biến chứng, tổn thương xương khớp nặng, giảm chức năng vận động, tàn phế, loét nhiễm trùng, suy thận làm ảnh hưởng lớn đến tình trạng sức khỏe và chất lượng cuộc sống của người bệnh. BS Khoa lưu ý hiện nay có nhiều thuốc kháng viêm điều trị bệnh gút; người bệnh gút cần được thăm khám và được bác sĩ kê đơn phù hợp, tránh tình trạng tự ý tìm mua thuốc theo kinh nghiệm truyền miệng nhau. Bệnh gút là bệnh có thể kiểm soát tốt nhưng chỉ có một số ít bệnh nhân mắc bệnh thực hiện được thay đổi lối sống tránh các yếu tố thuận lợi làm xuất hiện gút, đó là không lạm dụng rượu, bia, chất kích thích, hạn chế ăn thức ăn có nhiều purin, thường xuyên tập thể dục thể thao và tuân thủ điều trị tốt giúp giảm axit uric trong máu.
Phúc Nguyên