Trẻ đẻ non là trẻ ra đời ở tuổi thai từ 22 đến trước 37 tuần. Tỷ lệ trẻ đẻ non của thế giới dao động từ 5-18%, tỷ lệ này ngày càng tăng. Trẻ đẻ non thường có nhiều biến chứng, trong đó có thiếu máu, xuất huyết não, nhiễm trùng. Mặc dù có sự phát triển, có điều kiện chăm sóc trẻ sơ sinh hơn, nhưng tỷ lệ tử vong ở trẻ sơ sinh, đặc biệt là trẻ đẻ non vẫn còn khá cao. Một trong những nguyên nhân dẫn đến các biến chứng đó được cho là do chưa có sự trưởng thành đầy đủ về máu ngoại vi, về yếu tố đông máu của trẻ đẻ non. Tuy nhiên có ít những nghiên cứu về vấn đề này.

Từ tháng 01/2012 đến tháng 3/2013, nhóm tác giả nghiên cứu Bùi Thành Đạt và Nguyễn Thanh Thúy cùng cộng sự Đại học Y Hà Nội tiến hành nghiên cứu mô tả cắt ngang, báo cáo đề tài nghiên cứu “Một số đặc điểm tế bào máu ngoại vi và tỷ lệ prothrombin của trẻ đẻ non tại bệnh viện Xanh Pôn”. Tiêu chuẩn chọn đối tượng nghiên cứu là những trẻ sinh ra từ 28 đến trước 37 tuần tuổi thai và có cân nặng thấp nhỏ hơn 2500 gam. Nhập viện và có các xét nghiệm được làm ngay trong 24 giờ sau sinh và trước khi có can thiệp truyền máu. Tiêu chuẩn loại trừ đối với các trẻ mắc bệnh về máu bẩm sinh, tim bẩm sinh tím sớm, nhiễm trùng nặng và các bất thường bẩm sinh lớn.

Có 106 bệnh án trẻ đẻ non phù hợp tiêu chuẩn nghiên cứu được chọn tham gia nghiên cứu. Tỷ lệ trẻ trai chiếm 52,8% nhiều hơn so với trẻ gái. Tuổi thai trung bình của đối tượng nghiên cứu là 32 tuần, cân nặng trung bình là 1739,2 gam. Các đặc điểm này phù hợp với đặc điểm trẻ đẻ non theo tổ chức Y tế thế giới.

Tác giả Bùi Thành Đạt cho biết đặc điểm máu ngoại vi của trẻ đẻ non, số lượng hồng cầu trung bình của nhóm trẻ đẻ non trong nghiên cứu là 4,13 T/L; có 32,1% đối tượng nghiên cứu có giảm hồng cầu. Như vậy so với trẻ sơ sinh đủ tháng thì trẻ đẻ non có lượng hồng cầu thấp hơn. Số lượng Hemoglobin của nhóm nghiên cứu là 151,62 g/l; trong đó 31,1% có giảm lượng hemoglobin.

BS Thành cho biết, lượng hematocrit (Hct) trung bình của nhóm trẻ trong nghiên cứu là 0,447; thể tích trung bình hồng cầu (MCV) trung bình là 108,43 fl. Kết quả cho thấy kích thước hồng cầu của trẻ đẻ non khá lớn. Lượng huyết sắc tố trung bình hồng cầu (MCHC) là 339,38 g/l. Điều này, theo tác giả nghiên cứu hồng cầu của trẻ đẻ non là hồng cầu to, đẳng sắc. 

BS Thành cho biết, nhóm nghiên cứu xét sự tăng giảm tỷ lệ các bạch cầu dựa trên hằng số sinh học của người Việt Nam. Bình thường ở trẻ sơ sinh đủ tháng trong 24 giờ đầu, số lượng bạch cầu là 15,4 G/L; tỷ lệ bạch cầu đa nhân trung tính là 60-65%; tỷ lệ bạch cầu lympho là 20-30%. Theo kết quả nghiên cứu, số lượng bạch cầu trung bình nhóm trẻ đẻ non trong nghiên cứu là 12,2 G/L. Đối với công thức bạch cầu: tỷ lệ bạch cầu đa nhân trung tính chỉ chiếm 45,5%; còn bạch cầu lympho chiếm 45,4%; trong đó có 79,2% số trẻ giảm tỷ lệ bạch cầu trung tính; có 80,2% đối tượng nghiên cứu tăng tỷ lệ lympho. BS Thành nhận xét, tỷ lệ bạch cầu đa nhân trung tính và lympho ở trẻ đẻ non tháng trong nghiên cứu là tương đương nhau; điều này tạo ra sự khác biệt trong công thức bạch cầu của trẻ đủ tháng và non tháng. Đối với các loại bạch cầu khác, BS Thành cho biết ít có thay đổi, có tỷ lệ tương tự ở trẻ sơ sinh bình thường đủ tháng. Tỷ lệ bạch cầu mono là 6,5%; bạch cầu ưa axit là 1,5%, bạch cầu ưa base là 1,1%.

Về tiểu cầu, BS Thành cho biết số lượng tiểu cầu trung bình của đối tượng nghiên cứu là 228 G/L; kết quả này cho thấy tỷ lệ tiểu cầu của trẻ đẻ non là ở mức bình thường. Đối với tỷ lệ prothrombin trung bình của đối tượng nghiên cứu là 51,6%; tỷ lệ này thấp hơn so với trẻ sơ sinh đủ tháng bình thường (65%). BS Thành có nhận xét, có 26,4% các trường hợp giảm tỷ lệ prothrombin, còn lại 73,6% các trường hợp là nằm trong giới hạn so với trẻ sơ sinh bình thường đủ tháng; việc tỷ lệ prothrombin thấp tác giả nghiên cứu giải thích do cơ chế sinh lý tạo prothrombin, quá trình tạo prothrombin thấp được thực hiện tại gan và có sự tham gia của vitamin K. Ở trẻ đẻ non, chức năng gan chưa hoàn thiện và thiếu vitamin K làm cho prothrombin được tổng hợp ở dạng không được carboxyl hóa, nên không có chức năng sinh học, do vậy ở trẻ đẻ non, tỷ lệ prothrombin rất thấp so với trẻ sơ sinh bình thường.

Chúng ta biết rằng ở trẻ sơ sinh non tháng, khả năng dự trữ và điều hòa hệ nội môi chưa hoàn chỉnh nên có nguy cơ hạ thân nhiệt, hạ đường máu, hạ calci máu. Do hệ hô hấp chưa trưởng thành (trung khu hô hấp, phổi) nên có nguy cơ ngạt chu sinh, cơn ngừng thở, bệnh màng trong, bệnh phổi mạn. Về thần kinh trẻ có nguy cơ ngạt, xuất huyết nội sọ, bệnh chất trắng quanh não thất, não non tháng. Đối với hệ tiêu hóa trẻ non tháng phản xạ bú, nuốt yếu; chậm hấp thu, gan chưa trưởng thành, có nguy cơ hít sặc, trào ngược dạ dày thực quản; viêm ruột hoại tử, liệt ruột cơ năng, vàng da sớm, có nguy cơ vàng da nhân; khó nuôi dưỡng, chậm tăng cân. Đối với thận trẻ có tốc độ lọc cầu thận thấp, không có khả năng điều hòa nước, điện giải, kiềm toan, có nguy cơ dễ bị ngộ độc thuốc, mất nước, dư dịch, rối loạn điện giải kiềm toan. Đối với hệ tim mạch trẻ có nguy cơ hạ huyết áp, tồn tại ống động mạch. Đối với huyết học trẻ có nguy cơ xuất huyết não, nhũn não, thiếu máu. Do hệ miễn dịch chưa hoàn chỉnh trẻ có nguy cơ nhiễm trùng máu, viêm phổi, viêm màng não, viêm khớp; về nội tiết do thiếu hormon thượng thận trẻ có nguy cơ hạ huyết áp; đối với mắt có nguy cơ bệnh lý ở võng mạc.