U não là thuật ngữ chỉ các u trong hộp sọ, xuất phát từ các thành phần như màng não, nhu mô não, não thất, các dây thần kinh sọ.
U não chiếm 10% các bệnh thần kinh và 2% trong tổng số khối u toàn cơ thể. Triệu chứng lâm sàng chung của u não là hội chứng tăng áp lực nội sọ và triệu chứng thần kinh khu trú như động kinh cục bộ, liệt nửa người, liệt các dây thần kinh sọ não, hội chứng tiểu não.
Từ tháng 1/2009 đến tháng 12/2011, nhóm tác giả nghiên cứu Nguyễn Xuân Hiệp cùng cộng sự bệnh viện Mắt Trung ương thực hiện nghiên cứu mô tả hồi cứu, báo cáo đề tài “Nghiên cứu đặc điểm biểu hiện tại mắt trên bệnh nhân u trong sọ tại bệnh viện Mắt Trung ương”.
BS Hiệp phân tích báo cáo, độ tuổi trung bình của đối tượng nghiên cứu là 43,3 tuổi; người lớn nhất là 84 tuổi; nhỏ nhất là 4 tuổi. Tỷ lệ nam giới là 34,9%, nữ giới là 65,1%. Kết quả cho thấy trong 63 trường hợp; u ngoài hố yên chiếm 73%; u nằm trong hố yên chiếm 27% (p < 0,05). Tác giả nghiên cứu cho rằng kết quả tỷ lệ u trong và ngoài tuyến yên không có sự khác biệt khi phân theo nhóm tuổi; tuy nhiên vì số lượng nghiên cứu chia theo nhóm tuổi còn ít, cộng thêm những bệnh nhân u trong sọ đến khám khi mắt đã có bất thường rồi. Các bác sĩ rất dễ nhận thấy ở tất cả các bệnh nhân bị u trong sọ ảnh hưởng đến đường dẫn truyền thần kinh thị giác, nhưng đối với u màng não thường lành tính, kết quả thường khả quan nhất là về thị lực, chỉ đẩy dồn tổ chức não mà không xâm nhập vào.
Kết quả trong nghiên cứu có 52,3% số mắt có thị lực < 20/200. Tác giả cho biết 100% bệnh nhân u tuyến yên hoặc u thị thần kinh và giao thoa thị giác hoặc u ác tính có tổn hại thị lực, trong khi đó tỷ lệ này là 89% khi ở u bán cầu não; tỷ lệ còn 55,6% khi u màng não (p < 0,05). BS Hiệp cho biết, liên quan đến thị trường, có 26/63 bệnh nhân (41,3%) đo được thị trường trong đó có 7 bệnh nhân bán manh. Đối với liên quan đến rối loạn vận nhãn, các tỷ lệ rối loạn vận nhãn và không có rối loạn vận nhãn của từng loại khối u với nhau không có ý nghĩa thống kê (p > 0,05).
Tác giả cho biết, vấn đề thị trường trong nghiên cứu còn quá ít số liệu. Thường kết quả ở một số nghiên cứu, nếu một bán manh đồng danh cộng với teo thị thần kinh là do chèn ép gai thị, bán manh đồng danh cộng với ứ phù gai do chèn ép các tia thị giác. Khi bán manh đồng danh góc phần tư trên thường do khối u thùy thái dương, bán manh đồng danh góc phần tư dưới thường do u ở thùy đỉnh, bán manh đồng danh hoàn toàn do u của thùy dưới. Nếu bán manh đồng danh tiến triển dần mặc dù lúc đầu mới là cục bộ và giới hạn ở một góc, vẫn phải nghĩ đến u trong sọ. Nếu có kèm theo ứ phù gai thị, việc chẩn đoán u lại càng chắc chắn.
Tác giả nghiên cứu nhận xét, ngoài tác động cơ học chèn ép, phá hủy, dịch chuyển não, u não còn gây hội chứng tăng áp lực nội sọ. Hội chứng này làm liệt dây thần kinh số 6; có khi liệt cả 2 bên vì dây thần kinh 6 mỏng mảnh, dễ bị co kéo khi áp lực tăng làm di chuyển cả thân não và não. Dây thần kinh số 3 cũng dễ bị tổn thương trong tăng áp lực nội sọ, do bị chèn ép vào bờ của lều tiểu não, hoặc bị kéo ở khoảng giữa động mạch tiểu não trên và động mạch tiểu não sau. Liệt dây thần kinh số 6 thường thấy trong u của hành cầu não ở trẻ em, u của tiểu não, u ở đáy sọ hoặc vòm họng lan lên đáy sọ, trường hợp này dây thần kinh số 6 bị trước rồi đến dây thần kinh số 4 và dây thần kinh số 3. Dây thần kinh số 4 ít bị tổn thương do u não. Liệt dây thần kinh số 4 cũng có trong u đáy sọ nhưng phải phối hợp với liệt các dây thần kinh vận nhãn khác.
Bàn luận về liên quan biến đổi gai thị, BS Hiệp cho biết, nhóm u tuyến yên, u thị thần kinh - giao thoa và u bán cầu não có biểu hiện triệu chứng sớm tại mắt, có ảnh hưởng trầm trọng và nặng nề hơn so với nhóm u khác. U trong sọ là nguyên nhân chủ yếu gây ra ứ phù gai thị, do vậy khi có ứ phù gai thị, bệnh nhân được gửi khám ngoại thần kinh để phát hiện u trong sọ. Ngược lại khi có nghi vấn u trong sọ, bệnh nhân được gửi khám mắt để xác định chẩn đoán. Teo thị thần kinh do u trong sọ chèn ép vào dây thần kinh hoặc đường thị giác trước thể gối, đây là đoạn trong sọ do khối u vùng lân cận (thùy trán, tuyến yên, màng não), giao thoa thị giác do khối u ở trong hoặc ngoài tuyến yên, giải thị giác do khối u ở trước và giữa sọ.
Thanh Tùng