Loãng xương là tình trạng giảm mật độ xương, gây tổn hại đến vi cấu trúc của xương; làm xương trở nên giòn và dễ gãy. Gãy xương do loãng xương là nguyên nhân chính gây tàn tật, làm giảm chất lượng sống, có thể dẫn đến tử vong ở người cao tuổi. 

Có nhiều yếu tố gây nên tình trạng loãng xương, trong đó có bệnh viêm khớp dạng thấp, đây là bệnh thường gặp trong nhóm bệnh khớp viêm mạn tính. Loãng xương là một trong những biểu hiện ngoài khớp thường gặp ở các bệnh nhân viêm khớp dạng thấp. Tỷ lệ mắc loãng xương ở bệnh nhân viêm khớp dạng thấp cao hơn so với người cùng độ tuổi, cùng giới tính không bị bệnh viêm khớp dạng thấp. Các di chứng của bệnh, trong đó có loãng xương làm ảnh hưởng đến sức khỏe, khả năng lao động và chất lượng sống của người bệnh. 

Các chuyên gia về cơ xương khớp cho biết, có nhiều yếu tố gây ảnh hưởng đến mật độ xương ở bệnh nhân viêm khớp dạng thấp; các cytokine gây viêm (interleukin-1; interlenkin-6, TNF-a) làm giảm sự tái hấp thu xương, các yếu tố khác gồm lớn tuổi, giảm vận động do sưng đau khớp, thời gian mắc bệnh kéo dài, dùng corticoid điều trị bệnh, thay đổi nội tiết do mãn kinh, tình trạng dinh dưỡng kém và giảm trọng lượng cơ thể do bệnh tiến triển. Bệnh nhân viêm khớp dạng thấp so với người cùng tuổi, cùng giới tính có nguy cơ bị gãy cổ xương đùi cao gấp 2 lần và nguy cơ gãy xương đốt sống cao gấp 4 lần. 

Từ tháng 5/2011 đến tháng 3/2012, nhóm tác giả Nguyễn Thị Phương Thủy cùng cộng sự Khoa khớp Bệnh viện Bạch Mai và Trường Đại học Y Hà Nội tiến hành nghiên cứu và báo cáo khảo sát tình trạng loãnh xương và một số yếu tố liên quan ở bệnh nhân viêm khớp dạng thấp điều trị nội trú tại Khoa khớp Bệnh viện Bạch Mai. Theo tác giả nghiên cứu, có 150 bệnh nhân viêm khớp dạng thấp có đủ điều kiện chẩn đoán xác định viêm khớp dạng thấp theo tiêu chuẩn của Hội Thấp khớp học Mỹ (ACR) 1987 tham gia nghiên cứu. 

BS. Nguyễn Thị Phương Thủy báo cáo, tỷ lệ nữ/nam đối tượng nghiên cứu là 3,84/1; đối tượng nghiên cứu có tuổi trung bình là 58,4; bệnh nhân ít tuổi nhất là 17, lớn nhất là 83 tuổi. Tỷ lệ loãng xương của đối tượng nghiên cứu là 46%. Tác giả nghiên cứu phân tích, nhiều nghiên cứu gần đây trong và ngoài nước cho thấy, mật độ xương ở bệnh nhân viêm khớp dạng thấp giảm so với những người khỏe mạnh cùng độ tuổi, cùng giới tính do tăng hoạt động của hủy cốt bào có liên quan đến sự gia tăng nồng độ các chất chuyển hóa xương gồm những yếu tố phản ánh quá trình tạo xương và yếu tố phản ánh sự hủy xương như procollagen type IC-terminal propeptide (PICP); hoặc PINP; ICTP (procollagen type I C-terminal telopeptide).

Trong nghiên cứu có 36,7% bệnh nhân bị giảm mật độ xương, tập trung độ tuổi 55-69. Thường trong cơ thể, có sự gia tăng tốc độ chuyển hóa luân hoàn của xương, đặc biệt ở cổ xương đùi sẽ dẫn đến tình trạng mất xương trong bệnh viêm khớp dạng thấp. Thực tế, có nhiều yếu tố cũng ảnh hưởng đến mật độ xương ở bệnh nhân viêm khớp dạng thấp như các yếu tố gây viêm khớp, ít hoạt động do viêm khớp, thời gian mắc bệnh kéo dài, dùng corticoid điều trị bệnh, mãn kinh, dinh dưỡng kém và lớn tuổi. Khi tuổi càng cao mật độ xương giảm dần. Loãng xương nếu không được chẩn đoán sớm và điều trị kịp thời sẽ gây ra gãy xương, làm giảm chất lượng cuộc sống và nguy cơ tử vong cho người bệnh. Bệnh nhân thường bị gãy xương ở vùng cổ xương đùi, lún xẹp đốt sống và 1/3 dưới của xương cẳng tay. Trong nghiên cứu, có 8 trường hợp bị gãy xương, trong đó có 5 trường hợp bị lún xẹp đốt sống. 

BS. Phương cho biết, những đối tượng nghiên cứu có chỉ số khối cơ thể BMI thấp có tỷ lệ loãng xương và giảm mật độ xương cao hơn so với nhóm có BMI trung bình và béo phì. Khi trọng lượng cơ thể nhỏ hơn 42kg là một yếu tố nguy cơ gây lún đốt sống do loãng xương ở phụ nữ sau tuổi mãn kinh. Khi mãn kinh, nồng độ estrogen máu giảm, dẫn đến giảm hoạt động của tế bào xương, giảm khung protein của xương và giảm lắng đọng canxi; phosphate ở xương gây hiện tượng xương xốp, làm xương dễ bị gãy, biến dạng. Quá trình già hóa của cơ thể làm cho chức năng của tế bào xương giảm, sự hấp thu canxi và tổng hợp vitamin D kém đi, ảnh hưởng nhiều đến cấu trúc của xương. Kết quả trong nghiên cứu, tỷ lệ loãng xương ở nhóm bệnh nhân viêm khớp dạng thấp đã mãn kinh cao hơn rõ rệt so với nhóm chưa mãn kinh. Nhiều nghiên cứu cho thấy, ở phụ nữ mãn kinh, sự mất xương tăng khoảng 1% - 3% mỗi năm. Phụ nữ trên 80 tuổi, bị mất từ 35% - 50% khối lượng xương trong cuộc đời; nam giới mất từ 20% - 35% khối lượng xương. Ở bệnh nhân viêm khớp dạng thấp tiến triển làm cho các khớp bị viêm, sưng đau, hạn chế vận động, bệnh nhân ít vận động sẽ làm tăng thêm nguy cơ loãng xương. Trong điều trị bệnh viêm khớp dạng thấp, thuốc corticoid dùng liều cao, kéo dài sẽ gây mất xương làm tình trạng loãng xương ở bệnh nhân càng tăng lên. 

Tường Huân