Tại Hội nghị khoa học thường niên Hội PT thần kinh Việt Nam lần thứ 16 được tổ chức tại thành phố Nha Trang tháng 12/2015, nhóm tác giả Dương Đại Hà, Phạm Ngọc Huy, Lê Anh Tuấn, Đồng Văn Hệ báo cáo nghiên cứu “Đánh giá kết quả sơ cứu ban đầu, vận chuyển và thái độ xử trí bệnh nhân chấn thương cột sống ngực thắt lưng”.
Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 1/2013 đến tháng 01/2014 tại các Bệnh viện Việt Đức, Quân Y 103, Bệnh viện Đa khoa Thái Nguyên, Thanh Hóa, Bệnh viện Trung ương Huế, Bệnh viện Chợ Rẫy, có 709 đối tượng nghiên cứu tham gia. Phương pháp thu thập số liệu gồm 3 bước, bước 1 lập mẫu bệnh án nghiên cứu thống nhất mô tả tình trạng tai nạn, nguyên nhân tai nạn, thời gian, được vận chuyển tới Bệnh viện bằng phương tiện gì, được xử trí như thế nào trong quá trình vận chuyển, tình trạng người bệnh tốt hơn hay xấu hơn trong quá trình vận chuyển, thời gian xử trí, kết quả điều trị, bước 2 được thực hiện điều tra và bước 3 nhập số liệu.
Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ bệnh nhân nam chiếm 63,2% gấp đôi bệnh nhân nữ; Tuổi nhỏ nhất là 10, lớn nhất là 89 tuổi, tuổi trung bình đối tượng nghiên cứu là 44,6. Nhóm tuổi 20-60 chiếm tỷ lệ cao gần 78%, đối với nguyên nhân tai nạn, nguyên nhân hàng đầu là tai nạn  lao động chiếm 41,2%, tai nạn giao thông đứng hàng thứ 2 chiếm tỷ lệ 36,1%. Trước khi vào viện có 349 người bệnh chấn thương cột sống ngực thắt lưng được bất động cột sống chiếm tỷ lệ 49,2%. Theo tác giả nghiên cứu, nếu quá trình sơ cứu ban đầu không đúng, thiếu yếu tố cố định cột sống trước khi vận chuyển có thể làm tổn thương thần kinh nặng lên với tỷ lệ 3-25% vì vậy nếu cố định cột sống trước khi vận chuyển đến bệnh viện đối với người bệnh có nguy cơ cao chấn thương cột sống đa chấn thương, tai nạn tốc độ cao đặc biệt đối với nhóm chấn thương cột sống ngực thắt lưng là rất cần thiết.
Đối với thời gian vận chuyển, tỷ lệ người bệnh được vận chuyển đến viện sớm trước 12 giờ là 19,3%, nhiều nhất là trong khoảng 12-24 giờ với tỷ lệ 54,6%. Về phương tiện vận chuyển đến bệnh viện, xe ô tô cấp cứu 115 chiếm tỷ lệ nhiều nhất 46,4%; xe taxi chiếm gần 30%, gia đình tự đưa đi chiếm tỷ lệ gần 15%.
Đối với khám vận động khi đến viện, có gần 62% bệnh nhân không liệt, 34,1% bệnh nhân liệt tủy không hoàn toàn và 4,1% liệt tủy hoàn toàn. Như vậy tỷ lệ liệt tủy của chấn thương cột sống ngực thắt lưng có tỷ lệ khá cao là 38,2%. Đối với những tổn thương phối hợp, có 169 bệnh nhân (23,8%) có tổn thương phối hợp, nhiều nhất là gãy xương chiếm tỷ lệ 9,4%, chấn thương ngực chiếm tỷ lệ 6,1% và chấn thương bụng chiếm tỷ lệ 3,1%. Tác giả nghiên cứu lưu ý để giảm số lượng cơ quan tổn thương cũng như mức độ nặng của tổn thương, bệnh nhân chấn thương cột sống phải được chuyển đến Trung tâm y tế chuyên khoa có bác sỹ chuyên khoa, có máy chụp cắt lớp vi tính để chẩn đoán. Đối với bệnh nhân chấn thương cột sống có biểu hiện tụt huyết áp, cần siêu âm bung kiểm tra chấn thương bụng, chảy máu trong ổ bụng, nếu người bệnh có huyết động ổn định cần chụp vi tính cắt lớp để xác định chính xác tổn thương trong ổ bụng.
Về tổn thương cột sống ngực thắt lưng, tổng cộng có 849 đốt sống bị tổn thương trên 709 bệnh nhân, vị trí tổn thương hay gặp là các đốt sống giao giữa đoạn ngực và đoạn thắt lưng của cột sống. Tại vị trí T12 chiếm tỷ lệ 26,4%, vị trí L1 chiếm tỷ lệ gần 35%, vị trí L2 có tỷ lệ 20%, như vậy có 83,4% đối tượng nghiên cứu có tổn thương xương. Về phương pháp điều trị có 476 trường hợp (34,2%) được điều trị phẫu thuật; 65,8% điều trị nội khoa.
Kết quả điều trị cho thấy kết quả tốt, bệnh nhân phục hồi vận động cảm giác, không biến chứng chiếm 59,4%; đối với kết quả trung bình, người bệnh không có dấu hiệu phục hồi vận động, cảm giác chiếm tỷ lệ 37,1%.
Có 3,5% người bệnh kết quả xấu, lâm sàng xấu đi, biến chứng hoặc tử vong. Một lưu ý của nhóm tác giả nghiên cứu đó là công tác sơ cứu người bệnh chấn thương cột sống tại nơi tai nạn cần khẩn trương, chính xác để làm giảm biến chứng tổn thương tủy, ngoài ra các biện pháp như khai thông đường thở, đặt nội khí quản, đặt đường truyền tĩnh mạch là rất quan trọng để phòng ngừa các rối loạn hô hấp và tuần hoàn trên đường vận chuyển bệnh nhân.
Chúng ta biết rằng chấn thương cột sống ngực thắt lưng là một chấn thương nặng thường gặp với tỷ lệ tử vong và di chứng khá cao như liệt, rối loạn hô hấp, tuần hoàn, xẹp phổi, loét do tì đè.
Trong chấn thương cột sống đoạn ngực thắt lưng chiếm khoảng 65-70%. Ở Việt Nam tỷ lệ thương tổn thần kinh khi bệnh nhân đến bệnh viện còn cao so với thế giới, trong đó tổn thương tủy hoàn toàn không tiến triển sau điều trị khoảng 50%. Công tác sơ cứu, vận chuyển bệnh nhân đến cơ sở y tế chuyên khoa còn nhiều khó khăn do thiếu cán bộ y tế có kinh nghiệm, trang thiết bị, phương tiện xe cấp cứu. Xử trí bệnh nhân chấn thương cột sống ngực thắt lưng bắt đầu ngay tại nơi xảy ra tai nạn bằng các biện pháp sơ cứu: đáp ứng toàn thân, giải phóng đường thở, bất động bệnh nhân trên ván cứng. Chỉ được thay đổi tư thế người bệnh khi đã cố định vững cột sống bằng áo nẹp ngực thắt lưng, vận chuyển bệnh nhân tuân thủ theo nguyên tắc, đối với những trường hợp có chấn thương phối hợp như chấn thương sọ não, chấn thương ngực, bụng cần đặt ống nội khí quản, dùng các loại thuốc bảo vệ chức năng thần kinh.
Tường Huân